Inhoudsopgave van Editie 10 - 2024 - c't magazine

Ongemerkt hebben we jarenlang al onze persoonlijke gegevens in de cloudopslag van grote techbedrijven gestopt. Op de ene plek krijg je vijf gigabytes gratis, want ja, je hebt het toch al geïnstalleerd, op een andere plek zelfs tien gigabyte gratis omdat je daar toch al een account hebt, dus waarom niet? Langzamerhand begint het toch echt bij iedereen door te dringen dat als die diensten niets kosten, jouw gegevens het product zijn – of beter gezegd: jij. Want iedereen is druk op zoek naar data. Zeker in een tijd waarin trainingsgegevens voor AI-modellen steeds schaarser worden, wordt de datahonger van Microsoft, Google en andere grote partijen steeds groter. Het lijkt er dan ook op dat de tijd nu echt rijp is voor alternatieven zoals oplossingen als Nextcloud. Creeer eenvoudig je…

De eerste helft van dit jaar hebben de lidstaten van de EU voor het eerst meer elektriciteit opgewekt met wind-en zonne-energie dan met fossiele brandstoffen. Het aandeel stroom dat werd opgewerkt met fossiele brandstoffen (vooral met steenkool, maar ook aardgas) nam in de eerste helft van dit jaar af tot 27 procent. Onder andere België, Duitsland en Nederland (maar ook de EU als geheel) behaalden de mijlpaal van meer opgewekte energie uit duurzame bronnen dan uit fossiele brandstoffen. Landen als Denemarken, Frankrijk, Litouwen, Spanje en Zweden haalden die mijlpaal al eerder. Nederland was na Duitsland de grootste opwekker van stroom met behulp van windenergie: Nederland wekte 4,6 TWh meer op dan in de eerste zes maanden van 2023, wat neerkomt op een stijging van 35 procent, gecorrigeerd voor de windomstandigheden.…

Eerder dit jaar werd hij aangekondigd en nu kun je hem pre-orderen via de Qualcomm developer por-tal: de Qualcomm Snapdragon Dev Kit voor Windows. Deze mini-pc bevat de snelste Snapdragon X Eliteprocessor van het moment: de Qualcomm Snapdragon X Elite X-1E-00-1DE (12-core Oryon-cpu NPU met 45 TOPS, Adreno-gpu met 4,6 FLOPS). Daarnaast beschikt de mini-pc over 32 GB aan LPDDR5X RAM, een 512 GB NVMe-ssd, drie type C usb-poorten (twee aan de achterkant, één aan de voorkant), twee type A usb-poorten, een netwerkpoort, HDMI-poort en 3,5mm-jack. Je kunt er tot drie monitoren op aansluiten. Qua draadloze connectiviteit krijg je Wi-Fi 7 en Bluetooth 5.4. Er wordt een 180W-adapter bijgeleverd. Zoals de naam Dev Kit al aangeeft, is de mini-pc gericht op ontwikkelaars om te werken aan native software voor de…

Het rapport van het beveiligingsbedrijf Qualys werd terecht massaal verspreid: de experts van het bedrijf hadden een ernstige kwetsbaarheid gevonden in OpenSSH waardoor aanvallers de controle konden overnemen over Linux-servers met een toegankelijke OpenSSH-server. De onderzoekers doopten de kwetsbaarheid regreSSHion (van regressie) omdat het een probleem is dat al sinds 2006 bekend is en eigenlijk al lang geleden was verholpen. Het probleem werd in 2020 opnieuw geïntroduceerd door een onzorgvuldige aanpassing aan de code. Als gevolg hiervan zijn OpenSSH-versies vóór versie 4.4p1 kwetsbaar voor regreSSHion, net als versies vanaf 8.5p1. In een document wat zeker de moeite van het lezen waard is (zie de link op deze pagina) leggen de onderzoekers de verschillende hoepels uit waar ze doorheen moesten springen om de kwetsbaarheid daadwerkelijk uit te buiten: uiteindelijk slaagden ze…

Een greep uit de sprekers: Virtualisatie met Proxmox Als je stabiele, efficiënte, voordelige functionele virtualisatie en storage wilt hebben, dan kom je erachter dat veel mainstreamproducten (tegen betaling) allerlei problemen oplossen die je met Proxmox gewoon niet hebt. Toen Ronald Otto ergens in 2000 begon bij een ISP, bleek virtualisatie een oplossing om minder hardware te gebruiken. Hij is altijd gedreven vanuit functionaliteit: wat heb je echt nodig, waarom, welk probleem los je op? Zijn eigen bedrijf Tuxis is inmiddels uitgegroeid tot de grootste Proxmox hosting-, reseller-en trainingspartner in de Benelux. Hoe staat het met Virtual Reality? Virtual Reality biedt veel meer mogelijkheden dan alleen entertainment, zoals marketing en educatie, of het gebruik in de medische wetenschap. Hoe maken we VR toegankelijk voor het grote publiek? Wouter van den Bijgaart…

bashcrawl is de naam van het project dat je in korte tijd de basiscommando’s van de shell leert. Alles wat je nodig hebt is een terminal onder een unixoid besturingssysteem zoals Linux (ook WSL onder Windows) of macOS en het zipbestand met de bashcrawl broncode. De eerste stap is om cd te gebruiken om naar de map te navigeren waarin je het zipbestand hebt uitgepakt. Het eerste commando heb je al geleerd. Stel je vanaf nu elke map voor als een locatie in een klassiek tekst avonturenspel uit de jaren tachtig. De bestanden die zich daar bevinden, die je opsomt met ls -F en uitvoert met cat, bevatten instructies over wat je verder moet doen. Scripts simuleren interactie, bijvoorbeeld gevechten. Als je daardoor items hebt verzameld, voeg je die…

ALLES ONDER DE KNOP ▷ kck.st/3KvGgBe vanaf € 240 Je wilt eigenlijk zo veel mogelijk (slimme) apparaten in je huis via één afstandsbediening kunnen bedienen. Een logische vraag, dus duiken dat soort universele remotes steeds meer op. Een daarvan is de Haptique RS90 (en RS90X), die kan bedienen via wifi, bluetooth en infrarood (RS90X) – zonder een hub. De twee modellen verschillen in RAM, flashgeheugen, Android-versie en infrarood, en aanwezigheid van een vingerafdrukscanner. De RS90(X) maakt gebruik van een combinatie van touchscreen en fysieke knoppen. De 2000mAh-accu laad je (snel) op via een draadloos laadstation (USB-C). Ondersteuning voor Matter wordt geregeld door de Google Home SDK, ook Hue en Homey plus Home Assistant worden ondersteund, en SmartThings staat ook al op de roadmap. ZWART-WIT-KIJKER ▷ kck.st/45GMGXD vanaf € 93 In…

NOBODY WANTS TO DIE ▷ Plaion / Critical Hit Games € 25 Windows, PS5, Xbox series X/S De game Nobody wants to die heeft een titel die de lading uitstekend dekt: het jaar is 2329 en je kunt je bewustzijn in een ander lichaam overzetten, dus in theorie kun je voor een eeuwig leven gaan. Je speelt als James Karra, een politie-agent die nog aan het bijkomen is van een transplantatie in een nieuw lichaam, na een recent treinongeluk. Ook word je geplaagd door herinneringen aan je vrouw, die niet in een nieuw lichaam is overgezet. Je wordt gevraagd een zelfmoord van een prominent persoon te onderzoeken. Die persoon is niet een willekeurige rijke vent, maar iemand die sterk betrokken is bij het min of meer onsterfelijk kunnen zijn en…

Om bestanden, agenda’s en meer gesynchroniseerd te houden op verschillende apparaten, is er een reeks handige Nextcloud-clients beschikbaar voor desktop-en mobiele apparaten. Allereerst moet je weten dat de clients voornamelijk ontworpen zijn voor bestandsuitwisseling op de achtergrond. Op mobiele apparaten maakt het Nextcloud-project onderscheid tussen de app Nextcloud voor het synchroniseren van bestanden en de app Nextcloud Talk voor het chatten en de videovergaderingen. Je kunt installers voor de desktopclients voor Windows en macOS downloaden op de Nextcloud-website. Voor Linux is er een distributie-onafhankelijke AppImage. De clients voor mobiele apparaten kun je downloaden bij de respectievelijke app-stores van het platform of via F-Droid. DESKTOP Om de client op Windows en macOS te installeren, volg je gewoon de instructies van het installatieprogramma. Als je de AppImage onder Linux wilt gebruiken, moet…

In de dagen van Windows 8 plande Microsoft een revolutie met touch en stylus voor computers, maar dit is sindsdien in slaap gesukkeld. Laptops met 360-graden scharnieren, waarbij het deksel volledig rond de behuizing kan worden omgeklapt zodat het scherm naar buiten is gericht, zijn het meest wijdverspreid. Het toetsenbord, dat dan ook naar buiten is gericht, is in deze bedrijfsmodus uitgeschakeld zodat er geen foute invoer wordt gedaan wanneer het apparaat bijvoorbeeld op je schoot ligt. Dergelijke laptops, die vaak convertibles worden genoemd, hebben vaak een achtervoegsel zoals x360 of 2-in-1; een stylus wordt niet altijd meegeleverd. Een alternatief is de Surface Pro: een Windows-tablet die is te gebruiken als laptop met een te docken toetsenbord. Beide ontwerpen zijn praktisch alleen verkrijgbaar in het hogere prijssegment: als je mee…

De meerderheid van alle verkochte laptops gebruikt processors van AMD en Intel, die ongeveer elk jaar worden bijgewerkt, wat resulteert in een golf van nieuwe laptoplanceringen. De markt is de afgelopen jaren echter opgeschud. AMD veroorzaakte een enorme sprong in prestaties met zijn Ryzen 4000-processors in 2020: in plaats van vier kernen waren er opeens wel acht, zelfs voor compacte laptops. Intel liet quadcores pas twee jaar later los op de massa-laptopmarkt; sinds de 12e Core i-generatie zijn combinaties van vier prestatie-en acht efficiëntiekernen gebruikelijk. Afhankelijk van het model – Ryzen 9/7/5/3 of Core i9/i7/i5/i3 – zijn er natuurlijk ook aangepaste varianten met andere core-aantallen of cache-groottes. Er is ook variatie door verschillende TDP-klasses: Intel-cpu’s met een U als achtervoegsel in de modelaanduiding behoren tot de 15 watt-klasse, P-modellen tot…

Chromebooks beleefden een opleving aan het begin van de Covid-19 pandemie, toen de vraag naar mobiele apparaten voor thuiskantoor en thuisstudie groter was dan het aanbod. De verkoop daalde echter fors toen Windows-apparaten vanaf 2022 weer beter verkrijgbaar werden. Dit suggereert dat elk apparaat beter is dan geen, maar Chromebooks zijn nog niet de eerste keuze als er gevestigde alternatieven beschikbaar zijn. Eigenlijk kan alles wat je met een Chromebook kunt doen ook met een Windows-laptop: Chrome (of andere browsers) zijn er ook voor beschikbaar, en dat is alles wat je nodig hebt voor webdiensten. Het argument ‘ik heb geen Microsoft-account nodig’ weegt net zo zwaar als ‘ik heb een Google-account nodig’. Het zijn namelijk beide grote Amerikaanse techbedrijven die wereldwijd gegevens verwerken en daarom niet altijd toegankelijk zijn via…

Met de komst van AI-laptops heeft HP zijn naamgeving uit het raam gegooid: Envy, Pavilion en Spectre hebben hun langste tijd gehad. In plaats daarvan blaast HP de traditionele familienaam OmniBook nieuw leven in voor alle consumentenlaptops. HP gebruikt de officiële logo’s van de USB-IF standaardisatie commissie op de zijkanten om de USB aansluitingen te labelen, maar doet dit niet correct. Volgens de labels (en ook de datasheet) levert slechts een van de twee USB-C poorten USB4 met 40 Gbit/s. In de test draaide onze USB4 test-ssd ook op de andere aangesloten poort op volle snelheid in de NVMe-modus, in plaats van beperkt te zijn tot 10 Gbit/s. HP had bij het ter perse gaan geen verklaring voor deze eigenaardigheid – en ook niet waarom de Poly-webcam na een herstart…

Terwijl de meeste fabrikanten hun laptops met Snapdragon X meteen met de elite twaalf-core aanbieden, gebruikt Microsoft ook de tien-core Snapdragon X Plus in de Surface Laptop 7 13,8”: deze is te vinden in het geteste instapmodel van 1200 euro. In het dagelijks gebruik zul je waarschijnlijk niets te klagen hebben over de marginaal lagere performance van de cpu, maar wel de magere 256GB-opslagruimte van de ssd. Met een 512 GB-ssd, die geschikter is voor dagelijks gebruik, schiet de prijs echter meteen naar 1450 euro. Pas vanaf deze prijs zijn er ook andere behuizingskleuren beschikbaar: blauw, beige en zwart. Bij het ter perse gaan was alleen de grote broer Surface Laptop 15” in kleur zwart (exclusief) beschikbaar met dubbel zoveel RAM (32 GB). Deze is op zijn beurt onverwacht zwaar,…

Als niet alleen een lange accuduur, maar ook een laag gewicht voor je belangrijk zijn als het gaat om een laptop, dan kun je de Galaxy Book4 Edge 14” eens goed bekijken. De 14-incher weegt minder dan 1,2 kilogram en zit zelfs net onder de kleinere XPS 13 (9345). Terwijl de X1E-80-100 geen problemen heeft met het behalen van standaardscores in Geekbench, ziet het er anders uit in Cinebench: de singlethreaded-prestaties zijn top, maar blijkbaar is de duur van slechts één meting op alle cores genoeg om het koelsysteem tot het uiterste te drijven: de waarden voor multithreading zijn erg laag. Dit geldt ook als je de vermogensregelaar in het hulpprogramma ‘Samsung Settings’ niet op het vooraf ingestelde medium niveau laat staan, maar helemaal omhoog draait. Dan ruist hij echter…

GIGAPOD, een innovatieve oplossing van GIGABYTE, biedt bedrijven de mogelijkheid om een krachtige AI-supercomputing infrastructuur op te zetten. Deze oplossing maakt gebruik van geavanceerde GPU-technologieën, zoals de AMD Instinct MI300X, en biedt ongeëvenaarde schaalbaarheid en prestaties voor uiteenlopende AI-en HPC-toepassingen. AMD INSTINCT MI300X De AMD Instinct MI300X is een krachtige accelerator ontworpen voor zware AI-en HPC-taken. GIGAPOD-configuraties die gebruikmaken van de MI300X bieden aanzienlijke voordelen op het gebied van prestaties en efficiëntie, dankzij de grote en snelle geheugenmogelijkheden van deze GPU. GIGAPOD is ontworpen om te voldoen aan de behoeften van moderne datacenters. Klanten kunnen kiezen uit verschillende rackconfiguraties, afhankelijk van hun specifieke stroom-en ruimtevereisten. Met opties variërend van traditionele luchtkoeling tot directe vloeistofkoeling (DLC), biedt GIGAPOD de flexibiliteit om zich aan te passen aan diverse operationele omgevingen. Zo kun…

Windows 11 bevat sinds versie 22H2 een beveiligingsfunctie met de naam Smart App Control (kortweg SAC). Volgens Microsoft is dat onderdeel ontworpen om het voor gebruikers heel makkelijk te maken om onderscheid te maken tussen gevaarlijke en ongevaarlijke software en alleen die laatste toe te staan. SAC beslist in welke categorie een programma valt door een database te raadplegen die Microsoft in de cloud beschikbaar stelt voordat elke applicatie gestart wordt. Sceptici zien SAC door die manier van werken zelf als een beveiligingsprobleem, omdat Microsoft op de hoogte is van elke applicatie die wordt gestart door Windows-gebruikers en die stortvloed aan gegevens voor van alles zou kunnen misbruiken. Bovendien is SAC een eat-or-die functie: je kunt het activeren of deactiveren, maar dat slechts in beperkte mate – we gaan later…

SANS Cloud Security Exchange 2024 Dinsdag 27 augustus 2024, 17:00 uur CET Spreker: Frank Kim Bereid je voor op een duik in de ultieme cloud security-ervaring. Markeer je agenda voor SANS Cloud Security Exchange 2024 op dinsdag 27 augustus en mis het niet. Deze unieke webinar brengt de meest vooraanstaande experts van ’s werelds grootste cloud security-providers en SANS cloud security-specialisten samen op één podium. Doe mee aan onze langverwachte Cloud Security Exchange, volledig gratis en online. Ontdek wat werkt en wat niet werkt op het gebied van cloud security-ontwerp, identiteitsmodernisering en generatieve AI-beveiliging (GenAI). Kom te weten waar je je reis naar cloudbeveiliging moet laten beginnen, hoe je je cloud security-beheer kunt ontwikkelen en hoe je moderne best practices kunt toepassen, rechtstreeks van cloudproviders en ’s werelds meest toonaangevende…

Weet je nog hoe je tijdens het wandelen op die open plek in het bos kwam met dat adembenemende uitzicht? Iedereen kan af en toe wel even een geheugensteuntje gebruiken. In het tijdperk van smartphones is er een eenvoudige oplossing, want de locatiegeschiedenis legt je persoonlijke bewegingsprofiel vast en stelt je in staat om terug in de tijd te reizen. Als je wilt weten waar je op 20 januari was, selecteer je die datum bij de locatiegeschiedenis en een kaartweergave geeft meteen het antwoord. Dat is hoe de bekendste commerciële locatiegeschiedenis, Google Maps, werkt. Veel gebruikers schrikken daar echter wat voor terug omdat locatiegegevens tot de meest gevoelige persoonlijke gegevens behoren. We laten in dit artikel zien wat je nodig hebt voor je eigen dienst voor locatiegeschiedenis en hoe je…

Er bestaan veel verschillende videoformaten. Apple-apparaten produceren bijvoorbeeld standaard QuickTime-video’s, Android gebruikt MP4, terwijl camcorders en digitale camera’s soms nog AVCHD opnemen. Professionele videobewerkingsprogramma’s zoals Final Cut Pro, Premiere Pro en DaVinci Resolve ondersteunen veel, maar lang niet alle gangbare formaten. Het hangt soms zelfs van de versie en het gebruikte besturingssysteem af welke video’s je direct kunt openen en welke je eerst moet converteren. Bij het converteren gaat de beeld-of geluidskwaliteit er vaak op achteruit – zeker als je de codec, resolutie of datasnelheden verandert. Met enige kennis over containerformaten, codecs, frame-en bitsnelheden kan dat met weinig of geen kwaliteitsverlies. MKV-bestanden zijn, net als videobestanden in MP4-, QuickTime-en AVI-indeling, voornamelijk containers voor video-en audiogegevens. Welke elementen – zogenaamde atomen – erin zitten en of er naast video en audio…

KLEIN MAAR KRACHTIG Mini-pc’s zijn inmiddels snel genoeg voor alledaags toorgebruik en worden zelfs kan-geleverd met AI-versnellers. Onze grondige test van zes modellen laat zien of ze ook zuinig en stil zijn. Onze koopgids en een bouwsuggestie voor zelvers biedt alles voor het kie-doe-hetzen van de ideale mini-pc.i-pc. SNELLE SSD’S MET PCI-EXPRESS Er gebeurt veel op het gebied van massaopslag, er lijken elke maand wel nieuwe M.2-ssd’s met PCIe 4.0 en 5.0 te verschijnen. De ssd’s worden niet alleen steeds sneller, maar bieden ook steeds meer opslag: er bestaat inmiddels zelfs al een M.2-ssd met een capaciteit van maar liefst 16 TB. BOVENDIEN NETFLIX-HISTORY DOWNLOADEN Netflix weet precies wanneer je welke film hebt gekeken, hoeveel afleveringen van welke serie je hebt gestreamd en hoeveel tijd je eraan hebt besteed. Wil…

De populaire ROG Ally handheld gamingconsole heeft een verbeterde versie gekregen: de ROG Ally X heeft onder andere een verdubbelde accuduur (van 40 naar ar 80 Wh), de knoppen reageren net een tikje vlotter en de D-pad geeft meer feedback. De back-knoppen zijn ook iets aangepast waardoor je ze nog beter kunt bedienen. De behuizing is zwart en de koeling heeft meer fanbladen en meer ventilatie-openingen gekreegen, en de speakers zijn een tikje krachtiger. De opslag is ook verbeterd: de ondersteuning voor fullsize M.2-ssd’s (2280-formaat) maakt upgraden makkelijker en goedkoper, je kunt maximaal 4 TB aan opslag in de Ally X kwijt. De Ally X krijgt nu standaard 1 TB aan opslag in plaats van 512 GB. De onderkant van de handheld heeft twee USB-C poorten met eentje daarvan nu…

Asrock heeft de X600TM-ITX aangekondigd, een AM5-moederbord in Mini-ITX-formaat. Het is niet een standaard Mini-ITX-moederbord, maar een zogenaamde ‘Thin’-variant. Het moederbordje meet wel de standaard 17 bij 17 centimeter voor Mini-ITX, maar dan met een 25 millimeter hoog I/O-shield in plaats van de standaard 44mm. Het is gericht op het bouwen van ultracompacte mini-pc’s, htpc’s, pc’s voor educatieve doeleinden of smart mirrors. Om de extra compactheid voor elkaar te krijgen, zijn er wel wat compromissen gesloten. Zo gebruikt het moederbord SO-DIMM’s (maximaal 96 GB), en is er geen PCIe-slot te vinden. De opties voor opslag zijn niet verkeerd voor zo’n compact bord: je krijgt twee M.2-slots voor PCIe 4.0-ssd’s en ook nog twee SATApoorten. Voor een wifi/bluetooth-insteekkaart is er een M.2-2230-slot aanwezig. AM5-processors tot 65 watt zijn in te bouwen,…

We hadden graag een gedetailleerde test van de nieuwe AMD Ryzen 9000 met Zen 5-technologie in dit nummer gehad. Deze waren echter nog niet te koop op moment van schrijven. We hoopten daarom op testsamples van AMD. Vier dagen voor de aangekondigde verkoopstart heeft AMD de Ryzen 9000 echter met twee weken uitgesteld. Jammer, hopelijk volgt de test in ons volgende nummer. AMD heeft wel zijn belofte gehouden dat de eerste laptops met Ryzen AI 300 in juli zullen verschijnen, al is het er maar één: de Asus ZenBook S16 OLED met Ryzen AI 9 365 en 24 GB LPDDR5X RAM, die verkrijgbaar is voor 1700 euro. Dankzij een krachtigere AI-eenheid is de ‘Strix Point’ Ryzen geschikt voor Microsofts Copilot+-label en concurreert hij met de hele ARMada laptops met Snapdragon…

Stel je eens voor dat je een persoonlijke assistent hebt die de tijdrovende taken van alledag voor je uitvoert: reizen boeken, Excel-spreadsheets bewerken, eten bestellen, winkelen bij Amazon en nog veel meer. Hij zou altijd een goede raadgever zijn, bijna alle talen vloeiend kunnen vertalen en weten of je schoenen bij je outfit passen en wat je met de restjes in je koelkast op tafel kunt toveren. Een nieuwe AI-gadget met de naam Rabbit R1 zou dit allemaal op de lange termijn moeten kunnen, voor zo’n 200 euro waar nog wel verzendkosten en belastingen bij komt kijken (ongeveer 245 euro totaal), zonder abonnement. Het fel oranje apparaat combineert verschillende moderne AI-mogelijkheden om een flexibele alledaagse helper voor je te zijn. In plaats van apps te gebruiken, hoef je alleen maar…

Behuizingen voor een Raspberry Pi zijn meestal saaie plastic doosjes met uitsparingen voor de aansluitingen. Sinds de Pi 4 en zeker ook de 5 worden er wat meer eisen aan gesteld, omdat die meer warmte afgeven die de behuizing moet kunnen verwerken. Tot en met de Raspberry Pi 4 was dat nog passief te doen. De Pi 5 heeft echter actieve koeling nodig, wat betekent dat er een ventilatortje nodig is. Als de Pi zich toch ontwikkeld heeft tot een soort minipc, waarom zou je daar dan geen complete mini-pc-behuizing omheen bouwen? De Pironman 5 is een kleine behuizing voor een Raspberry Pi 5, maar dan met grote mogelijkheden in de vorm van twee behuizingsventilatoren, een cpu-koeler met ventilator, een oled-display en een NVMe M.2-slot. Dankzij het M.2-slot kun je…

Naast de Ryzen 5 8600G met zes kernen en de Ryzen 7 8700G met acht kernen, biedt de chipfabrikant ook de afgeslankte Ryzen 5 8500G met zes kernen voor slechts 150 euro. AMD gebruikt de kleinere Phoenix 2-die voor deze processor, die in verschillende opzichten verschilt van de Phoenixdie van de krachtigere cpu-varianten. Zo mist de 65-watt Ryzen 5 8500G de Neural Processing Unit (NPU), die AI-berekeningen efficiënter uitvoert dan de cpu-kernen en de gpu. De geïntegreerde Radeon 740M grafische processor heeft slechts 256 shadercores en daarmee maar half zoveel als de Radeon 760M van de 40 euro duurdere Ryzen 5 8600G. AMD gebruikt een hybride ontwerp voor de processorkernen: twee kernen zijn volwaardige Zen 4-kernen, die op hun top tot 5 GHz klokken. De andere vier Zen 4c-kernen hebben…

AVM positioneert de nieuwe Fritzbox 5690 Pro als een router die geschikt is voor DSLgebruikers die binnenkort willen upgraden naar glasvezel én als een Wi-Fi-7-centrale met smarthomefuncties. De vorm van het apparaat wijkt af van wat we de afgelopen jaren gewend zijn bij Fritzboxen, maar de herkenbare witte en rode kleurcombinatie is gebleven. Aan de voorkant zitten statusleds voor telefonie, wifi, power en internettoegang. Je kunt het wifi in-en uitschakelen met een knop aan de bovenkant. Wifi-, mesh-, DECT-en smarthome-clients kun je koppelen met de Connect-knop ernaast. Alle voor thuisgebruik standaard aansluitingen zitten aan de achterkant, waaronder een SFP+-slot voor een glasvezelmodule en een snelle combinatiepoort voor WAN-of LAN-gebruik (2,5 Gbit/s). Aan de wifikant werkt de router op de 2,4-, 5-en 6GHz-banden (met maximaal vier streams). De router ondersteunt de…

De MSI Cubi NUC is een mini-pc die zich onderscheidt door zijn compactheid, energiezuinigheid en veelzijdigheid. Met een behuizing van slechts 0,826 liter en een gewicht van 1,74 kg, biedt deze mini-pc toch indrukwekkende prestaties. De Cubi is speciaal ontworpen voor zowel thuisgebruik als zakelijke omgevingen, waar ruimtebesparing en energie-efficiëntie van groot belang zijn. Ook aan duurzaamheid heeft MSI aandacht besteed. COMPACT EN STIL Een van de meest opvallende kenmerken van de Cubi NUC is het compacte formaat. Met afmetingen van 135,6 × 132,5 × 50,1 mm past deze mini-pc letterlijk in de palm van je hand. Ondanks zijn kleine formaat levert de Cubi prestaties die vergelijkbaar zijn met die van veel grotere systemen. De Cubi NUC is uitgerust met de Intel Raptor Lake-U Refresh processor (tot en met een…

Hoewel je moderne grafische functies zoals raytracing nu ook aantreft in de grafische eenheden die geïntegreerd zijn in laptop-processors, betekent dit niet dat je van elke pc-game in volle grafische glorie kunt genieten. Daarvoor heb je krachtigere losse gpu’s nodig die veel hogere 3D-prestaties leveren. Het eerder genoemde raytracing zorgt dan voor de kers op de taart, maar helpt niet zonder voldoende ruwe rekenkracht. Hoewel je voor desktop-pc’s de keuze hebt tussen grafische kaarten van AMD, Nvidia of Intel, kom je bij laptops vrijwel altijd uit op Nvidia-chips: de andere twee leveranciers hebben geen mobiele versies die kunnen concurreren met de GeForce RTX 4000-serie. Intels Arc-gpu’s kom je daarom in geen enkele huidige laptop meer tegen en AMD’s Radeon RX 7000 is alleen te vinden in enkele instapmodel gaminglaptops. We…

De x86-processors van de AMD Ryzen 7040, AMD Ryzen 8040 en Intel Core Ultra 100-serie bevatten AI-eenheden die de cpu en gpu-rekeneenheden ondersteunen met innovatieve algoritmes. Bij Qualcomms Snapdragon X laptop-cpu’s is dit zelfs een hoofdkenmerk. In tegenstelling tot bij smartphones, waar al veel kunstmatige intelligentie op de achtergrond actief is bij het maken van foto’s, het bewerken met de magische gum of het herkennen en zoeken naar objecten, staat AI in de pc-wereld nog relatief in de kinderschoenen. Het belangrijkste voorbeeld op dit moment is het vervagen van achtergronden of het wegfilteren van achtergrondgeluiden tijdens videoconferenties. Hoewel dit een belangrijke use case is, is het tegelijk een die ook volledig onopvallend in de achtergrond werkt. De gebruiker merkt hooguit dat de ventilatoren van de nieuwe laptop niet op volle…

Asus heeft de VivoBook S 15 ontworpen voor hoge prestaties. De laptop geeft de Snapdragon X Elite X1E78-100 een hoog energiebudget, dat 1:1 wordt omgezet in rekenkracht. Dit is duidelijk met opzet gedaan: de doos bevat een USB-C voeding van maar liefst 90 watt; als je een zwakkere adapter aansluit, zal de laptop daarover klagen tijdens het gebruik. De gemeten waarden in de tabel hebben betrekking op de fabrieksinstellingen, waarbij Asus de cpu op ongeveer 35 watt laat draaien. De chip kan ook worden ingesteld op het verstoken van nog meer energie (45 watt, 50 watt) via het vooraf geïnstalleerde MyAsus-hulpprogramma. Hierdoor kun je iets meer rekenkracht uit het apparaat persen, maar je moet wel een extreem luid ventilatorgeluid van 5,4 sone verdragen. Zelfs in de fabrieksinstellingen is het maximaal…

De eerste vijf generaties van Lenovo’s lichtgewicht zakelijke volbloed ThinkPad T14’s werden aangedreven door Intel-cpu’s; nu is het de beurt aan Qualcomms Snapdragon X Elite. Twee USB-C-poorten die geschikt zijn voor USB4, twee in het oudere USB-A-formaat en een HDMI-uitgang en audio-aansluiting zorgen ervoor dat je in het dagelijks leven zonder adapter uit de voeten kunt. Vanwege de poorten is de behuizing niet de slankste, maar dik betekent niet dat hij ook zwaar is: met slechts 1,2 kilogram doet de T14s niet onder voor de besten. Met een accuduur van meer dan 34 uur staat het apparaat duidelijk aan de top. De ventilator start vroeg op, maar wordt nooit irritant luid (0,6 sone) dankzij de lage snelheid. In plaats daarvan worden de cpu-prestaties afgeremd bij langdurige belasting. De lange accuduur…

Microsoft gebruikt de grotere behuizing van de Surface Laptop met 15-inch scherm om een kaartlezer te plaatsen, in tegenstelling tot de kleinere 13,8-inch broer. Deze accepteert microSDkaarten, maar leest ze niet op maximale snelheid. Het verschil in schermdiagonaal zorgt voor een merkbaar groter schermoppervlak, maar ook voor merkbaar meer gewicht: met bijna 1,7 kilo is de Surface Laptop 7 15” het zwaarste apparaat van de geteste laptops: zelfs het 16-inch model van Samsung is lichter. Qua accuduur doet de grote laptop het erg goed: we hebben meer dan 25 uur gemeten bij een lage systeembelasting (100 cd/m2) en bijna 15 uur bij het afspelen van video’s. Het scherm bereikt een maximum van bijna 500 cd/m2, wat zeldzaam is, maar noodzakelijk bij gebruik buitenshuis omdat het schermoppervlak reflecterend is. Als het…

De Galaxy Book4 Edge 16” is momenteel de enige SnapdragonX-laptop met Qualcomms X1E-84-100 topmodel, waarvan de basisklok is verhoogd van 3,4 naar 3,8 GHz. Qualcomm specificeert de kloksnelheden voor de geïntegreerde gpu niet, maar het levert ook hier meer grafische prestaties dan in de 80-en 78-modellen. De ingenieurs van Samsung gebruikten de grote behuizing voor een beduidend andere opstelling dan het 14-inch model: zelfs onder langdurige belasting haalt de laptop in de fabrieksinstellingen hoge rekenprestaties (Optimised energieprofiel) zonder luidruchtig te worden (0,3 sone). Op vol vermogen krijg je meer: meer prestaties, maar ook meer geluid. Het helpt dat de laptop niet gewoon een opgeblazen 14”-model is, maar een zelfstandige ontwikkeling: de HDMIaansluiting zit aan de linkerkant en aan de rechterkant vind je een klassieke USB-A aansluiting plus een kaartlezer. Die…

Het is het kleurrijke resultaat van urenlang prutsen: een die-shot, oftewel een microscopische foto van de structuren van een processor of andere halfgeleiderchip. Amateurs zoals Richard Kaußler en Flickr-gebruiker Fritzchens Fritz, die zichzelf de nodige vaardigheden hebben aangeleerd, tonen de resultaten van dit ongebruikelijke ambacht. Maar er zijn ook bedrijven die chips analyseren voor geld, namelijk zogenaamde teardown-serviceproviders zoals TechInsights uit Canada of de Yole Group uit Frankrijk. En natuurlijk hebben de chipfabrikanten zelf de kennis en apparatuur om de microstructuren die ze produceren te analyseren. We kijken mee over de schouders van de ‘chipslijpers’ en belichten hun motieven. WAAROM? De professionals zijn niet geïnteresseerd in de schoonheid van hun chips, ook al is Intel-baas Pat Gelsinger er enthousiast over. Chipfabrikanten onderzoeken hun producten om fouten op te sporen, voor…

Iedereen heeft het inmiddels over AI, mede door Windows AI-pc’s (Copilot+) en de bijbehorende campagnes van bijna elke hardwarefabrikant. Chip-en apparaatfabrikanten beloven hoge AI-rekenprestaties. Maar wat kan een bepaalde pc echt? De Amerikaanse softwareontwikkelaar UL Solutions, die zo’n tien jaar geleden de 3DMark-en PC-Mark-ontwikkelaar Futuremark kocht, wil met deelbenchmarks van de betaalde PCMark-opvolger Procyon de AI-prestaties van individuele pc’s of componenten kwantificeren. Naast tests voor kantoortaken, beeld-en videobewerking en accuduur bevat de suite drie verschillende AI-benchmarks: Computer Vision, Image Generation en een Inference-benchmark speciaal voor Android. In tegenstelling tot 3DMark biedt Procyon echter geen fancy animaties. Alleen een onopgesmukte voortgangsbalk laat zien dat er wat gebeurt totdat de berekende afbeeldingen of de rekentijden op het scherm verschijnen in de vorm van een score. In dit artikel nemen we een kijkje…

Grafische kaarten zijn veel krachtiger dan cpu’s als het aankomt op videobewerking. Naast talloze decoders voor verschillende videoformaten bevatten veel kaarten ook encoders. De opensource tool FFmpeg, het Zwitserse zakmes voor alle videoconversies, gebruikt daarvoor echter standaard de cpu. Bij grafische kaarten van Nvidia en AMD Radeon of de iGPU van Ryzen-processors kan FFmpeg echter ook de hardware-encoders van die gpu’s gebruiken als het programma is gecompileerd met de juiste hardware-ondersteuning en je de juiste encoderparameters opgeeft. Wat hardwareversnelling betreft, is FFmpeg een van de weinige voorbeelden waarbij Windowsgebruikers beter af zijn met een opensource project dan bij Linux. Terwijl er twee aanbieders zijn van FFmpeg met hardwareversnelling voor Windows, zullen Linux-gebruikers in de repository’s van hun distributies alleen pakketten zonder hardwareversnelling vinden. Windows-gebruikers hoeven daarom alleen maar het commando…

Een server voor MKB kan worden gebruikt voor het hosten van een grote verscheidenheid aan services en toepassingen die helpen bij het bereiken van zakelijke doelen. Zakelijke servers worden vooral gebruikt voor toepassingen als het hosten van een website of e-commercewinkel, applicaties zoals klantrelatiebeheer, factuurbeheer, personeelsbeheer of plannings-en samenwerkingssoftware. En uiteraard worden servers ook ingezet voor het maken van back-ups, het delen van bestanden of he hosten van e-mail. Een server voor kleine bedrijven kan al deze services en meer ondersteunen. Een krachtige server kan ze allemaal tegelijk ondersteunen. Het kan echter voordelen hebben om de functionaliteit over meerdere kleinere servers te verdelen in plaats van alles in één mandje te stoppen. WAT ZIJN JE VEREISTEN De eerste stap bij het kiezen van de beste server voor je MKB-bedrijf is…

VPN VIA WIREGUARD WERKT NIET MEER ? Ik kan de aangesloten clients van mijnWireGuard-server niet meer bereiken via VPN, terwijl ik niets heb veranderd aan de eerder werkende instellingen. Het enige is dat mijn router de internetverbinding via de kabel hersteld heeft. Maar een eenvoudige ping gaat er nog steeds doorheen. Ik heb de routing al gecontroleerd en ook bestaande subnetten gedeactiveerd, helaas zonder succes. Hebben jullie advies? ! Als je routering en mogelijke subnetconflicten kunt uitsluiten als de boosdoener, is de pakketgrootte, oftewel de MTU-waarde, een waarschijnlijke kandidaat. Als test kun je de MTU geleidelijk verlagen naar 1384 en 1280 bytes, bij voorkeur op de client en server tegelijkertijd. Het commando daarvoor is ping [router IP] -f -l [MTU-waarde]. Als je daar succes mee hebt, kun je een van…

De TP-Link Archer GE800 (BE19000) Wi-Fi 7 gamingrouter is verkrijgbaar: je krijgt 11.520 Mbit/s via de 6GHz-band, 5760 Mbit/s via de 5GHz-band en 1376 Mbit/s via de 2,4GHz-band. De gamingrouter biedt twee RJ45 10Gbit/s-poorten, een 10Gbit/s-SFP+poort, vier netwerkpoorten van 2,5Gbit/s, plus een USB 3.0 poort (type A). Eén van de 2,5Gbit/s-netwerkpoorten is een speciale gamingpoort die automatisch prioriteit geeft aan gameverkeer. Hij werkt met Multi-Link Operation (MLO) en ondersteunt 4K-QAM modulatie. Ook werkt het met TP-Link EasyMesh voor het opbouwen van een meshnetwerk met andere compatibele TP-Link-apparaten. De cpu in de router is een quadcore-variant met 2,2 GHz kloksnelheid, en er zit 256 MB flashgeheugen ingebouwd. De TP-Link Archer GE800 heeft een opvallend uiterlijk dat wat doet denken aan een console (of ruimteschip), met accentverlichting en volgens TP-Link optimaal geplaatste…

Koelerbouwer Thermal Grizzly heeft een nieuwe koelpad uitgebracht die gebruik maakt van fasetransitie. De nieuwe PhaseSheet PTM is bij kamertemperatuur vast, net als een normale koelpad, maar boven 45 graden verandert de koelpad in een vloeistof met lage viscositeit, vergelijkbaar met koelpasta. Deze verandering in fase moet het zogenaamde pump-out effect van normale koelpasta minimaliseren. Dat effect houdt in dat de koelpasta weggedrukt wordt tussen het koelblok en gpu-die of cpu-heatspreader door het inkrimpen en uitdijen van metaal. Dit effect zorgt dat de koelperformance na verloop van tijd afneemt. De PhaseSheet PTM moet hier dus vrijwel geen last van hebben, waardoor hij erg duurzaam is. De koelpad is herbruikbaar en geleidt geen elektriciteit. Het vervangen gaat ook gemakkelijker dan bij koelpasta. Als de pad eenmaal is aangebracht, behaalt hij na…

c’t: In 2019 publiceerden wetenschappers de eerste foto van een zwart gat, gemaakt met de Event Horizon Telescope. Nu wil uw team de EHT uitbreiden en een telescoop bouwen die groter is dan de aarde: de Black Hole Explorer, kortweg BHEX. Hoe gaan jullie dat doen? Yuri Kovalev: We bouwen niet één grote telescoop, maar een systeem van vele kleintjes. Deze vormen dan een virtueel instrument dat groter is dan de aarde. We nemen de EHT, die bestaat uit verschillende radiotelescopen op de grond, en voegen daar een telescoop in de ruimte aan toe. We combineren de vastgelegde data van beide systemen om de resolutie te verhogen. c’t: Waarom een telescoop in de ruimte? Kovalev: Hoe groter de afstand tussen de afzonderlijke telescopen, hoe hoger de resolutie van de gereconstrueerde…

Met zijn Orbi RBE973S is mesh-pionier Netgear niet de eerste fabrikant die een mesh wifinetwerk met Wi-Fi 7 opzet: TP-Link ging ze al voor en maakte de Wi-Fi 7 belofte van multigigabit wifi waar [1]. Mesh wifisystemen zijn ontworpen om internet in elke uithoek van grotere huizen te krijgen zonder snelheidsverlies. Er worden meerdere nodes gebruikt om gegevens onderling door te sturen en clientapparaten snel te verbinden via lokale radiocellen. Netgear gaat nu tot het uiterste in het gebruik van hardware: de RBE971 meshrouter bevat vier Wi-Fi 7-radiomodules die gegevens verzenden via vier MIMO-streams. Eén module in de bovenste 5GHz-band dient voor de mesh backbone (ook bekend als backhaul), die de nodes met elkaar verbindt. De andere drie radiomodules leveren aan clients in de 2,4-, 5-en 6GHz-wifi-banden. De router maakt…

De RT-BE88U is qua uiterlijk de opvolger van de Asus RT-AX88U, maar qua innerlijk zeker niet. Naast dat de BE in de naam een indicatie is voor Wi-Fi 7, zitten de opvallendste veranderingen aan de achterkant. Naast de acht netwerkpoorten zit nog een aparte WAN-poort en een SFP+-poort voor een aparte netwerkmodule. Van de acht netwerkpoorten zijn er vier van 2,5 Gbit/s, waarbij de eerste als een gewone LAN-poort kan dienen, maar ook als een tweede WAN-poort. De andere vier netwerkpoorten zijn gigabit-ethernet. De snelheid van de eerste WAN-poort is maar liefst 10 Gbit/s, net als de extra SFP+-aansluiting. Die 10Gbit/s-WAN-poort is ook als LANpoort te gebruiken als de tweede WANpoort voor de internetverbinding wordt gebruikt. Het configureren kan via een wizard in de browser of geheel aangepast via de…

De Odroid-H singleboard-computers zijn unieke multifunctionele talenten. Tot 2019 stond Hardkernel vooral bekend om zijn ARM-borden, maar in dat jaar verscheen de Odroid-H2 met de Intel Celeron J4105 x86-processor. Op de Odroid-H4+ doet zijn opvolger N97 uit de Alder Lake-N-serie met vier efficiënte (e-)kernen het rekenwerk. Hij presteert vergelijkbaar met de bekendere N100 en is daarom zeer geschikt voor doehet-zelf thuisservers, maar ook voor een streaming pc of een stille kantoor-pc. Dankzij een groot aluminium koellichaam op de processor kan de Odroid-H4+ onder optimale omstandigheden zonder ventilator werken. Het bord is ontworpen voor een enkele gelijkspanning en kan vier SATA-schijven aan. Als je hem rechtstreeks in Korea bestelt, kun je de eenvoudigste Odroid-H4 versie vanaf 139 dollar krijgen. Als je de verzendkosten, invoerbelasting en inklaring echter meerekent, betaal je al…

De Linux-distributie openSUSE Leap 15.6 is al in veel opzichten een klassieker. Bij het installeren van de 4,3 GB offline image ben je bijvoorbeeld vrij om je favoriete gebruikersinterface te kiezen. Je kunt kiezen tussen de ietwat gedateerde desktopomgevingen KDE Plasma 5.27.11, Gnome 45 en het huidige Xfce 4.18. We hebben de Linux-distributie voornamelijk getest met de Plasma-desktop, die zijn werk goed doet en slim is voorgeconfigureerd, maar er ook ietwat verouderd uitziet vergeleken met Plasma 6.1. Daarnaast is Leap 15.6 de laatste geplande release met een uitsluitend klassieke RPM-basis. De aankomende openSUSE Leap 16, die volgend jaar wordt verwacht, zal volgens de planning SUSE’s Adaptable Linux Platform (ALP) introduceren. Dit is een klein, vast (‘immutable’) basissysteem waarop gecontaineriseerde applicaties draaien als flatpacks of in Podman-containers. Mocht Leap 16 echter…

Als je systeem traag wordt, kun je dankzij de grafieken in de grafische systeemmonitor van Mission Centre snel bepalen welk proces de boosdoener is. In de zijbalk kun je schakelen tussen de cpu, het geheugen, opslag, netwerkinterfaces en gpu, vergelijkbaar met Windows Taakbeheer. De tool analyseert de datadoorvoer van ethernet en wifi afzonderlijk en laat zien in welke mate de grafische kaart wordt gebruikt voor het coderen of decoderen van video’s. Met een rechtermuisklik op een grafiek kopieer je alle data naar het klembord. De grafieken laten in één oogopslag zien waar het krap begint te worden. In het gedeelte ‘Applicaties’ zie je meteen welke programma’s de processor hard laten werken of het RAM-geheugen opslokken. Als je op het kleine pijltje voor de naam klikt, zie je welke processen een…

MOOI NIKS ▷ 404s.design 404 Page not found: niet meteen de meest enerverende internetervaring die je kunt hebben. Maar als je dan toch op een niet (meer) bestaande pagina terechtkomt, mag daar best wat mooie creativiteit op losgelaten zijn. Of zoals de bedenker van 404s.design het verwoordt: a pixelated treat, 404 pages are where joy & errors meet. Je ziet diverse voorbeelden van wat er allemaal in elkaar is gezet in plaats van de saaie standaard melding dat de pagina niet meer bestaat. Je ziet zowel de desktop als de mobiele kijk op de foutmelding. De voorbeelden variëren van vrij karige maar duidelijke meldingen tot gifs en interactieve foutmeldingen tot heuse kleine kunstwerken waar een aardige (illustratie)tijd in is gestopt. Leuk om zelf eens wat inspiratie uit op te doen.…

De Microsoft Surface Neo zorgde in 2019 voor opschudding: het platte mobiele apparaat had in elke helft een beeldscherm en kon dankzij scharnieren ertussen worden geopend en gebruikt als een boek. Windows 10X was gepland als besturingssysteem met een gebruikersinterface die was geoptimaliseerd voor dit concept, dat heel anders moest zijn dan het traditionele Windows. Maar er gebeurde niets: met de start van de Covid-19 pandemie in het voorjaar van 2020 verschoof zowel de focus als de vraag naar traditionele laptops. Microsoft heeft daarom zowel de Surface Neo als Windows 10X geannuleerd. Het frissere interfaceontwerp leeft voort in Windows 11, maar zonder het radicaal andere bedieningsconcept. Toch zijn er verschillende laptops met meer dan één scherm. Terwijl de HP Omen gaminglaptop en Lenovo’s ThinkBook Plus G3 het elk lieten…

Sinds eind 2020 gebruikt Apple geen Intel-processors meer voor MacBooks, maar gebruikt het zijn eigen M-serie cpu’s met ARM-instructieset. De eerste generatie met de M1, M1 Pro en M1 Max incarnaties haalde gangbare x86-processors van AMD en Intel in, maar aangezien deze sindsdien een grotere sprong in prestaties hebben gemaakt, is het veld nu weer gelijk als je alleen naar rekenkracht kijkt. Intel-processors in het bijzonder bereiken dezelfde prestaties echter alleen door een aanzienlijk hoger energieverbruik. De betere efficiëntie van de chips van Apple is deels te danken aan de productie bij technologiepartner TSMC: Apple benut als eerste nieuwe processen met de fijnste structuurgroottes en heeft daardoor een voorsprong van meerdere generaties. De hoge efficiëntie maakt een ongebruikelijk apparaatconcept mogelijk: de MacBook Air is een laptop met hedendaagse rekenkracht in…

De XPS 13 (9345) is de kleinste, maar niet de lichtste laptop in het testveld: Dell vertrouwt op een 13,4inch-beeldscherm met zeer dunne randen. Niet alleen het 16:10-formaat is prettig, maar ook de 120 Hz verversingssnelheid en de standaard helderheid van 400 cd/m2. Er zit een beschermende acrylglasplaat voor het paneel, maar met een mat oppervlak in plaats van het gebruikelijke reflecterende: pluspunten. Volgens de productbeschrijving zou dit ook zo moeten zijn bij toekomstige modelvarianten met touchscreens met een hogere resolutie in IPS-of oled-uitvoering. Op verzoek wil Dell ook ssd’s tot 2 TB installeren, er tot 64 GB RAM in solderen en de hardware in een donkere behuizing plaatsen. Dell levert een handige USB-C voeding bij de kleine laptop. De XPS 13 heeft echter alleen maar twee USB-C poorten. De…

Lenovo verkoopt al geruime tijd high-end apparaten in verschillende uitvoeringen onder de naam Yoga. In tegenstelling tot de begindagen van meer dan 10 jaar geleden, heeft de Yoga Slim 7x een aanraakscherm (een oledpaneel in 16:10-beeldformaat), maar is het geen hybride apparaat met een 360 graden-scharnier waarmee je het scherm helemaal achterover kunt klappen om het apparaat ook als tablet te kunnen gebruiken. Het scherm heeft een diagonaal van 14,5 inch, waardoor de laptop een tikje groter is dan de andere 14inch-modellen in de test. Dit komt de koeling ten goede: de Snapdragon X1E-78-100 haalt hoge rekenprestaties in de fabrieksinstellingen zonder dat de ventilatoren overdreven luid worden, hoewel ze wel hoorbaar zijn. De grote 70Wh-accu helpt de laptop om zeer lange runtimes te bereiken: we hebben meer dan 27 uur…

Van alle Surface-apparaten met Snapdragon X heeft de Windows Surface Pro-tablet de grootste vernieuwing ondergaan. De topmodellen hebben nu voor het eerst een kleurrijk oledscherm. En de nieuwe toetsenbordbehuizing heeft een geïntegreerde accu, zodat deze nu handig ook op enige afstand van de tablet kan worden gebruikt. De Surface Pro 11 begint bij 1200 euro met de tien-core Snapdragon X Plus, maar het oledscherm is alleen beschikbaar in combinatie met de twaalf-core Snapdragon vanaf 1800 euro. Als je 32 GB RAM wilt in plaats van 16 GB, moet je voor het topmodel gaan voor 2500 euro. Deze laatste is alleen verkrijgbaar in zilver, terwijl goedkopere configuraties ook verkrijgbaar zijn in zwart, blauw en beige. De ssd-capaciteiten zijn mager en de toeslagen zijn hoog, maar upgraden is in principe mogelijk na…

Vanaf het hotel in het noordoosten van Peking is het slechts 16 km naar de Tempel van de Hemel, ten zuiden van het centrum. Desondanks heeft de Didi-chauffeur vandaag vanwege het drukke verkeer voor zowel de heen-als terugreis een uur nodig. Europese eisen aan een elektrische auto verdwijnen snel naar de achtergrond als je bumper aan bumper door de file kruipt. In China draait alles om comfort, comfort en nog eens comfort. Daarna komen misschien grootte en connectiviteit nog aan het einde van de wensenlijst. Comfortabel in de file staan, zo kun je de eisen van veel Chinese klanten treffend omschrijven. De taxiservice Didi (het Chinese Uber) biedt daar de Premier-categorie voor. Daarbij heb je veel beenruimte op de achterbank, in ons geval in een model van Hongqi. Het is…

SLEUTELKENNIS ? Ik hoor de laatste tijd veel over passkeys, maar wat zijn dat eigenlijk? ! Passkeys zijn een moderne authenticatiemethode waarbij geen wachtwoord nodig is. In plaats daarvan gebruik je cryptografische sleutels en digitale handtekeningen. Dit heeft verschillende voordelen: bij het inloggen wordt er geen secret verzonden die een aanvaller zou kunnen onderscheppen en gebruiken. Omdat de cryptosleutels automatisch worden gegenereerd, is een passkey altijd maar geschikt voor één account en is gevaarlijk hergebruiken van wachtwoorden uitgesloten. Bovendien zijn passkeys bestand tegen phishing, een van de meest voorkomende aanvalsmethoden op internet. Maar er zijn ook nadelen: terwijl wachtwoorden soms makkelijk te onthouden zijn, vereisen passkeys technische hulpmiddelen voor het genereren en beheren van de cryptosleutels. In het eenvoudigste geval kun je het passkeybeheer van je besturingssysteem gebruiken. Passkeys zijn…

Flatpak lost een probleem op dat Linux lang heeft geplaagd: het biedt een cross-distributieformaat voor softwareverspreiding dat ook algemeen geaccepteerd is. Of het nu Arch Linux, Debian, Fedora, Mint of openSUSE is, bijna alle relevante distributies hebben Flatpak aan boord. Op andere distributies, zoals Ubuntu, kan het achteraf worden geïnstalleerd met een kort commando. Flathub heeft zichzelf gevestigd als een centrale softwarebron (zie de link aan het eind), die wordt beheerd door de Gnome Foundation in samenwerking met het KDE-project. Sommige distributies zoals Fedora of Elementary OS hebben ook hun eigen flatpak-repository’s. Grafische softwaremanagers zoals Gnome Software, KDE Discover, de softwaremanager van Mint of Pamac van Manjaro kunnen ook met Flatpak overweg en de gewenste apps met slechts een paar klikken installeren, vergelijkbaar met het gemak van mobiele app stores.…

Wil je abonnee worden of heb je vragen over je abonnement? Op onze website vind je antwoord op de meeste vragen. www.ct.nl/contact Wist je dat je tegenwoordig eenvoudig zelf je adres kan wijzigen? Ga naar www.ct.nl/adreswijzigen om je nieuwe adres door te geven. Het nieuwe adres wordt vervolgens automatisch in ons systeem gewijzigd. Telefoon We zijn er maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur om je vragen te beantwoorden. +31 (0)24-2027 825 E-mail Stel je vraag per e-mail aan een van onze servicemedewerkers. klantenservice@ct.nl ABONNEMENTSINFORMATIE c’t magazine kost € 8,99 per nummer. De abonnementsprijs is in Nederland € 79,00 en in België € 82,50 (10 nummers). Deze prijs geldt bij betaling per automatische incasso. Voor betaling via een (digitale) factuur geldt een toeslag van € 2,50. Je…