Inhoudsopgave van Editie 6 - 2024 - c't magazine

Beveiliging versus transparantie Er waren ooit tijden dat je elk willekeurig besturingssysteem op elke pc kon installeren waar je dat maar op wilde. In die tijd dachten we nauwelijks na over de beveiliging van het BIOS en bootloaders. De BlackLotus-aanval die begin 2023 ontdekt werd, liet echter zien dat onveilige bootloaders een probleem kunnen zijn. Er zijn in de loop ter tijden daarbij niet alleen meer aanvallers gekomen, maar die worden ook steeds professioneler. Sommige worden daarbij gesteund door machtige organisaties, zoals chantagebendes die ransomware verspreiden, maar denk ook aan autoritaire staten die er de door hen gehate democratieën mee aanvallen. Maar boven dat alles betekent een verregaande digitalisering dat bijna niets meer werkt zonder computers. Ook onze eigen computers worden daarbij steeds belangrijker en daardoor ook een aantrekkelijker doelwit.…

Windows op een ARM-chip wordt spannend. Er zijn in ieder geval steeds meer aanwijzingen dat Microsoft en Qualcomm het eindelijk goed gaan doen. De benchmarkresultaten die zijn ‘opgedoken’ van verschillende laptops met een Qualcomm Snapdragon X Elite-processor lijken hier en daar op zijn minst opzettelijk gebruikt om speculaties over aankomende producten aan te wakkeren. Met Geekbench 6 presteert de Snapdragon X Elite met twaalf Oryon-kernen en 4,3 GHz in turbo beter dan alle voorgaande ARM-chips voor Windows-laptops. Afhankelijk van hoe sterk de koeling is ontworpen (dus afhankelijk van de Thermal Design Power) komt de Qualcomm-processor in de buurt van de huidige AMD Ryzen 8040U en Intel Core Ultra. Het is echter onduidelijk of hij het zonder ventilator kan stellen. Er zijn nog steeds weinig Windows-apps die code gebruiken die is…

Voordat we naar Windows 11 24H2 gaan kijken, willen we eerst even terugkomen op de geruchten die al ongeveer een jaar online circuleren over een nieuwe versie genaamd Windows 12. Speculaties daarover zijn deels gebaseerd op voor de hand liggende aanwijzingen, zoals het terloops tonen van een zwevende taakbalk en andere nieuw ontworpen interface-elementen tijdens een presentatie van Microsoft. Deels zijn die ook gebaseerd op vage formuleringen van partnerbedrijven zoals Intel, die suggereren dat er tegen 2024 goede verkopen worden verwacht vanwege een ‘Windows Refresh’ die er zou moeten komen. Dat zou echter ook een functionele update kunnen zijn, want serieuze aanwijzingen dat Windows 12 daadwerkelijk op de planning staat, zijn er nog niet – althans niet voor 2024. Dat betekent niet dat er misschien wel al plannen zijn: Microsoft…

Bij het uitpakken viel iets handigs op: de voet zit al aan het scherm vastgemaakt. De randen van het scherm zijn mooi dun en het paneel zelf ook – afgezien van de dikkere middensectie achterop voor alle aansluitingen en de voeding. De gevorkte voet voelt zeer degelijk, met geen enkele wiebeling ondanks dat hij net iets meer dan 13 kilo moet torsen. Je schuift het scherm vrijwel moeiteloos omhoog en omlaag, en kunt hem ook lichtjes draaien en kantelen. Achterop aan de bovenkant zit een schroefdraad voor bijvoorbeeld een tripod voor een webcam. Bij de X45 is de kromming een opvallende 800R: bij het gamen maar ook series en films kijken word je helemaal in de virtuele wereld gezogen. Het scherm is ook zeker een goede optie als tv-vervanger op…

De ProArt-producten van ASUS zijn gericht op professionele content creation. Het aanbod loopt uiteen van speciale AIO-koelers, moederborden en grafische kaarten tot complete workstations. De onderstaande ProArt-producten geven een goed beeld van de speciale aandacht die eraan is besteed. PROART Z790-CREATOR WIFI MOEDERBORD De ProArt Z790-Creator WiFi haalt alles uit je 12e, 13e of 14e-generatie Intel Core-processors. Het moederbord biedt 4 slots voor DDR5-geheugen, twee PCIe 5.0-slots (x16-single of x8/x8-dual), Thunderbolt 4-poorten voor 40 Gbit/s bidirectionele bandbreedte, 15W-opladen en het daisychainen van 5 apparaten plus 2,5-en 10Gbit/s-ethernet en WiFi 6E. Je krijgt ook nog een PCIe 4.0-slot, vier M.2-slots (PCIe 4.0) voorzien van heatsinks waarvan twee voor M.2-ssd’s in het 2280-formaat en twee voor het 22110-formaat, twee DisplayPort-aansluitingen, HDMI en zes USB 3.2 Gen1 type-A poorten. Er is ook een…

Portmaster is een interessant alternatief voor een DNS-filter zoals Pi-hole en Ad Guard Home (zie in dit nummer vanaf pagina 34 voor een overzicht van adblockers op basis van DNS). Die twee doen vergelijkbare dingen, maar hebben zo hun beperkingen. Portmaster filtert niet alleen DNS-query’s op de computer, maar alle verbindingen. Portmaster start met verstandige instellingen, die je nog naar wens nog kunt aanpassen. Het dashboard geeft een overzicht van actieve en geblokkeerde verbindingen. Een klik daarop geeft meer details over de status. Hoe de firewall reageert op verbindingspogingen wordt bepaald door de globale instellingen, die je vindt via het tandwielpictogram aan de linkerkant van het scherm. Daar vind je ook een gedetailleerde weergave voor individuele programma’s, waarin alleen de bijbehorende verbindingen getoond worden. Daar kun je ook individuele filters…

KWANTUMEIGEN BEESTJE ▹kck.st/3TLGPMI • vanaf € 325 Een Quokka is je persoonlijke 30-qubit pc-emulator, bedoeld om te leren over en experimenteren met quantum-coding. De witte grote hockeypuck kan je kwantumprogramma’s draaien die je via de RESTful-API verstuurt en de resultaten tonen. De makers beweren zelfs dat de Quokka de toekomstige kwantumcomputer is, aangezien het emuleren van bestaande kwantumcomputers fouten kan opleveren. De behuizing heeft een compute-module met quadcore-cpu, 4 GB RAM en wifi met een USB-C-poort voor de voeding. Je koppelt de Quokka met een mobiele app aan elk gewenst netwerk, en laat je je shakka (zo heet een groep Quokka’s) beheren en toont realtime diagnostische data. Je hebt wel een doorlopend betaald abonnement nodig voor het cloudplatform van de Quokka. DUAL LIFT ▹kck.st/49YEFPm • vanaf € 640 Bij het…

THE THAUMATURGE ▹11 bit studios/Fool’s Theory • vanaf € 35 • Windows, (PS5, Xbox series X/S gepland) The Thaumaturge speelt zich af in een alternatieve versie van Polen in 1905, hoofdzakelijk in de stad Warschau. Daar broeit het niet alleen tussen Russische overheersers, een konkelende elite en strijdlustige vakbonden, maar ook het occulte heeft een invloed. Zelf ben je een ‘Thaumaturge’. Dankzij connecties met salutors (een soort demonen) kun je psychische of fysieke krachten op anderen uitoefenen en gedachten en gevoelens oppikken uit objecten (zogeheten traces). In het begin heb je een verbroken connectie met je eigen salutor, maar met behulp van de genezer Raspoetin kun je meerdere salutors aan je binden. Die worden aangetrokken door ‘flaws’ in personen, zoals jouw trots. Gaandeweg het verhaal raak je betrokken bij allerlei…

Om te beginnen moet je begrijpen hoe centrale adblockers zoals Pi-hole en AdGuard Home werken. Ze hebben een DNS-server die de opgevraagde pagina’s vertaalt naar ip-adressen en de DNS-query’s van de apparaten in het lokale netwerk vergelijkt met bepaalde filterlijsten. Als ze daar een gevraagde naam op vinden, sturen ze niet het nor male ip-adres ervan terug, maar een ongeldig adres (0.0.0.0 voor IPv4 of :: voor IPv6). Dat antwoord is voor een browser een signaal dat de naam in kwestie niet bestaat. Die kan dan geen contact opnemen met de opgevraagde server en als gevolg daarvan verschijnt de advertentie niet of gaan er geen gegevens naar een trackingdienst. Dergelijke filters werken voor websites heel goed en voorkomen bijvoorbeeld ook dat smart-tv’s te veel data naar de fabrikant sturen, advertenties…

Je hebt geen grote printer nodig om af en toe een brief of een formulier af te drukken. Als je geen kleur nodig hebt, kun je gaan voor een compacte laserprinter die weinig ruimte inneemt op je bureau. Hoewel de papiertoevoer met de vellen waarop geprint moet worden open voor de printer ligt, klap je die simpelweg weer in als het werk klaar is en zet je de kleine printer op de hoek van je bureau. Als je wilt dat het papier stofvrij in het apparaat getrokken wordt, heeft een printer wat meer ruimte nodig. In dat geval heeft hij meestal ook een duplexer: een omkeerme-chanisme om automatisch op beide zijden van het papier af te drukken. We hebben de hardware, software en natuur-lijk de afdrukken van zeven zwart-witprinters…

Iedereen die nog niet in aanraking is geweest met een VR-bril is meestal verbaasd als de Vision Pro voor het eerst wordt opgezet. Maar ook als je al eerder met VR-headsets in de weer bent geweest, zul je onder de indruk zijn van de hoge resolutie van de schermen, de lage latency en de handgebarenherkenning. Op de Vision Pro zien concepten die al lang beloofd waren voor VR-brillen, zoals werkplekken met vensters die in de ruimte geplaatst kunnen worden en films afspelen op enorme virtuele bioscoopschermen, er niet langer uit als halfbakken 3D-demo’s, maar zien ze er echt goed uit. Apple zet in op het niet echt nieuwe concept van spatial computing: je kijkt als het ware door de bril in de fysieke omgeving en bestuurt de groot weergegeven software…

AMD biedt sinds eind 2022 het AM5-platform met PCI Express 5.0 en DDR5-RAM. De eerder beschikbare Ryzen 7000 Raphael-processors met zwakke geïntegreerde graphics zijn vooral gericht op game-pc’s die al een grafische kaart hebben. Daar komt verandering in met vier cpu’s in de Ryzen 8000G Hawk Point-serie met een krachtige RDNA3-gpu. Volgens AMD moet dat vloeiend gamen met full-hd-resolutie mogelijk maken in compacte computers zonder grafische kaart. De vier cpu’s zijn onderverdeeld in twee subseries. Voor de Ryzen 7 8700G en Ryzen 5 8600G heeft AMD de halfgeleider-die van de mobiele Ryzen 8040U/HS processors overgeplant in een behuizing voor de AM5-cpu-versie. Slechts zes van de acht Zen 4-kernen zijn actief in de Ryzen 5 8600G. De hexacore Ryzen 5 8500G en de quadcore Ryzen 3 8300G zijn daarentegen hybride processors…

Er zijn veel redenen om de snelheid van een internetaansluiting, specifieke internetverbindingen of privénetwerken te meten – bijvoorbeeld transmissievertragingen, het inschatten van hoe lang een back-up op een externe server gaat duren of gewoon uit nieuwsgierigheid. Vanuit gebruikersoogpunt kun je twee groepen meetinstrumenten onderscheiden. Ten eerste die worden aangeboden door serviceproviders en waarvan de servers zich op vaste plaatsen bevinden. Die worden gedefinieerd door de serviceproviders. De andere grote groep bestaat uit meetprogramma’s die je zelf installeert aan beide uiteinden van een route. Er zijn echter ook tools die tot beide groepen behoren. MEETDIENSTEN Hieronder leggen we uit hoe de twee groepen werken en hoe je de gemeten waarden kunt evalueren. De eerste groep omvat diensten die zijn afgestemd op browsers en apps, zoals die van de bedrijven Ookla…

Als je het desktopvirtualisatieprogramma VMware Workstation Pro al lange tijd gebruikt, heb je er waarschijnlijk last van dat de kwaliteit ervan achteruit lijkt te gaat. Bij versie 17 heeft VMware bijvoorbeeld de optie verwijderd om virtuele harde-schijfbestanden in het bestandssysteem van de host te mounten in het eigen VMDK-formaat. En als je een virtuele Windows 11-machine maakt, moet je in ieder geval de configuratiebestanden aan de hostkant versleutelen en met een wachtwoord beveiligen. De software biedt dan aan om het wachtwoord op te slaan in de Credential Manager. Dat werkt bij misschien de helft van de virtuele machines die we in gebruik hebben – voor de andere virtuele machines vraagt het programma elke keer weer naar het wachtwoord. Op onze belangrijkste testapparaten met VMware nam de ergernis verder toe omdat…

Nu cyberbeveiliging een hogere prioriteit krijgt voor organisaties in heel Europa, biedt SANS Institute een enquête aan om de gereedheid en het algemene bewustzijn voor de Network and Information Security directive, oftewel NIS2-richtlijn, van de Europese Unie te beoordelen. NIS2 Directive Readiness & Awareness is een initiatief en een cruciale stap om inzicht te krijgen in de mate waarin organisaties zijn voorbereid op de uitgebreide veranderingen die deze cyberbeveiligingsregelgeving met zich meebrengt. Nu de NIS2-richtlijn de reikwijdte zal vergroten en de beveiligings-en rapportageeisen aanscherpt, is de timing van deze enquête van cruciaal belang om organisaties te helpen bij de uitdagingen en kansen van het immer veranderende cyberbeveiligingslandschap. “We zijn getuige van de snelle evolutie qua aanvallen en ontwikkelingen binnen cybersecurity, en de introductie van de NIS2-richtlijn markeert een cruciale vooruitgang…

Google pompt miljard in datakabels Voor het verbeteren van de internetverbinding tussen de Verenigde Staten en Japan moeten er nieuwe onderzeese kabels gelegd worden. Google heeft aangekondigd een miljard dollar in het project te zullen steken om twee kabels te realiseren. De kabels zullen naast de VS en Japan ook diverse tussenliggende eilanden in de Stille Oceaan verbinden. Een exacte planning voor wanneer het project afgerond moet zijn is nog niet bekendgemaakt. De twee nieuwe kabels hebben al een naam: de Proa maakt verbinding tussen Japan met de Noordelijke Marianen en Guam. De andere kabel tussen Japan en Hawaï heeft Taihei als naam gekregen. Niet alleen worden er twee nieuwe kabels aangelegd, ook wordt het bestaande TPU-netwerk (Taiwan-Philippines-US) uitgebreid met een verbinding naar de Noordelijke Marianen, waardoor er een…

Op vrijdag 29 maart, Goede Vrijdag, rukte databaseontwikkelaar Andres Freund de opensource-en IT-beveiligingsgemeenschappen abrupt uit hun aanstaande Paasweekend. Hij had een paar vreemde dingen opgemerkt in de huidige versies van de liblzma-bibliotheek van het xz Utils-project. Zijn latere onderzoek onthulde dat er een zeer goed verborgen achterdeur in die bibliotheek schuilging. Degene die de achterdeur beheerste, had talloze computers wereldwijd kunnen compromitteren als die xz-versies waren opgenomen in de pakketbronnen van populaire Linux-distributies en gedistribueerd via updates. Ze waren al opgenomen in talloze bèta, unstable en rolling release-repository’s, maar nog niet in de broncode van veelgebruikte server Linux-versies. Freunds waarschuwing kwam maar net op tijd. Het was bijna catastrofaal geworden: xz is te vinden op de meeste Linux-systemen en op macOS-machines die het pakketbeheer Homebrew gebruiken omdat het wordt gebruikt…

Het was een kwestie van tijd eer de eerste AI-technologie in een NAS aangetroffen zou worden. De TS-AI642 heeft de eer dat bij QNAP te mogen zijn. Naast de 2,5-Gbit/s-netwerkpoort zijn er nog twee gigabit-netwerkpoorten. Aan de achterkant zitten een USB 3.2 Gen1 A-en twee USB 2.0 A-poorten en twee HDMI-aansluitingen – ongebruikelijk voor een NAS, maar later zal blijken waarvoor deze zijn. Aan de voorkant zit verder nog een USB 3.2 Gen1 A-poort. Gezien de compacte behuizing is er naast de zes SATA-schijven geen ruimte voor extra M.2-ssd’s voor bijvoorbeeld extra snelle opslag of caching. De Start Smart Installation helpt je door de eerste stappen. Met de 64-bit octacore ARM Cortex-processor (quadcore A76 en quadcore A55) en het (niet uitbreidbare) 8 GB geheugen is deze NAS prima geschikt voor…

WingetUI wordt binnenkort UniGetUI, want de naam dekt de lading niet: het is een grafisch front-end voor zeven pakketbeheerders. Naast WinGet bevat het ook Chocolatey en Scoop, programmeurs kunnen het gebruiken als alternatief voor pip en npm, PowerShell-gebruikers kunnen modules via PowerShellGet beheren en .NET-ontwikkelaars kunnen NuGet gebruiken. De interfaces kun je individueel inschakelen. WingetUI scant de pakketbeheersystemen en toont een lijst van updates voor alle gevonden programma’s en modules onder ‘Pakketten op dit systeem’. Dat omvat niet alleen software die is geïnstalleerd via WinGet (of Chocolatey of Scoop), maar ook alle installers die een entry hebben in het register. Een klik op ‘Geselecteerde pakketten updaten’ doet precies wat het zegt. WingetUI probeert alles te installeren met zo min mogelijk gebruikersinteractie. Je kunt instellen of WingetUI op de achtergrond met…

Linux-gebruikers zullen de volgende vragen herkennen: zitten de drivers voor de wifichip al in de kernel, moet ik zelf propriëtaire drivers voor de grafische kaart installeren of bevat mijn distributie die al? Linux-gebruikers die op zoek zijn naar een geschikte laptop hebben het vaak niet makkelijk. Voor de meeste fabrikanten staat compatibiliteit met Linux-distributies laag op de prioriteitenlijst – als het al een rol speelt. Je moet de bovenstaande vragen dus grotendeels zelf beantwoorden. Op de website van Tuxedo Computers springen de pinguïns echter meteen in het oog. De Linuxspecialist uit Augsburg belooft ‘Linux-Hardware in a tailor-made suit’ en levert laptops met zijn eigen Tuxedo OS-distributie. De webshop levert ook naar Nederland en België en bij het configureren kun je onder meer kiezen voor een QWERTY-of een AZERTY-toetsenbordlay-out. Bij bestellingen…

De twee nieuwe kaarttypen met gpu’s van AMD en Nvidia zitten in duidelijk verschillende segmenten. De Radeon RX 7600 XT is de goedkopere van de twee met een adviesprijs van 360 euro. Hij is vooral bedoeld voor vloeiend full hd-gamen en bijzonder gedetailleerde oppervlakken in 3D-werelden. Met 16 gigabyte aan grafisch geheugen heeft hij echter ook een zeer grote buffer voor zijn klasse voor creatieve of AI-toepassingen. De GeForce RTX 4070 Super-kaarten, of SUPER zoals Nvidia het schrijft, is minstens een resolutieklasse hoger. Ze zijn ontworpen om WQHD-schermen te voorzien van vloeiende beelden, zelfs op het hoogste detailniveau. Met 650 euro kosten ze echter ook bijna twee keer zoveel. Nvidia biedt ze officieel aan tegen dezelfde adviesprijs als hun voorgangers, de RTX 4070, die ondertussen ongeveer 50 euro goedkoper…

De ontwikkelingen op het gebied van artificiële intelligentie volgen elkaar snel op. Je kunt er niet alleen artikelen mee (door laten) schrijven, foto’s retoucheren en er nieuwe afbeeldingen mee maken, maar ook muziek en video mee produceren. In deze special gaan we in op wat je met AI allemaal kunt, maar ook wat de huidige beperkingen nog zijn. • Kom met de juiste prompts tot een optimaal resultaat.• Hoe zit het met taalmodellen en neurale netwerken?• Hoe herken je fake news?• Hoe zit het eigenlijk met auteursrechten? Nieuwe speciale uitgave 12,99 Bestel je exemplaar nu via www.ct.nl/aispecial Scan om te bestellen…

Het Secure Boot-debacle doemt al op uit de mist: om veiligheidsredenen zal er uiterlijk in oktober veel niet meer opstarten op je computers. Dat zal impact hebben op oudere Windowsen Linux-installaties, installatiesticks voor nieuwe Windows-installaties, media voor het herstellen van images, oudere versies van c’t-rescue en nog veel meer. Het vorige artikel is gewijd aan de details en de dreigende bijwerkingen, dit artikel gaat over wat je in de verschillende gevallen kunt doen. We hebben alles getest onder 64-bit Windows op x86-pc’s. Veel, maar niet alle tips kunnen worden toegepast op ARM-apparaten omdat daar geen tools beschikbaar zijn. Of een computer überhaupt last heeft van de buitensluiting hangt af van of Secure Boot actief is. Als Windows nog opstart, kun je daar achter komen door op de Windows-toets te…

In praktisch alle computers starten het besturingssysteem en de toepassingen tegenwoordig vanaf een ssd. In laptops en desktop-pc’s zijn de roterende harde schijven vervangen door de ssd’s met hun toegangstijden in het millisecondenbereik en overdrachtssnelheden van honderden MB/s. In allerlei datacentra draaien echter nog steeds miljoenen magnetische schijven die verschillende gegevens opslaan van gebruikers en wereldwijd beschikbaar stellen. De fabrikanten van harde schijven kunnen nauwelijks voldoen aan de behoeften van de cloudproviders, die steeds grotere, snellere, zuinigere, maar vooral ook goedkopere schijven per terabyte willen. We testen de grootste schijven van elk van de laatste drie overgebleven fabrikanten van harde schijven: de Cloud-Scale Capacity 22TB-schijf van Toshiba, en de Seagate Exos X24 en Western Digital Ultrastar DC HC580, die beide verkrijgbaar zijn met 24 TB. De versie van de WD…

Hoeveel milliampère-uren kunnen er nog in mijn smartphone? Welke snellaadfuncties gebruikt hij en heeft de usb-oplaadkabel invloed op de laadtijd? Dergelijk vragen kunnen worden beantwoord door de kleine usb-adapters die vaak een piepklein display hebben. Vaak kun je ze bij Amazon kopen voor slechts een paar euro. De eenvoudige modellen geven alleen de spanning, de stroom en het vermogen weer dat door de kabel gaat waarop ze zijn aangesloten. Adapters die de energie die tijdens een oplaadproces wordt overgedragen optellen en de gegevens bewaren en weergeven als milliampère en wattuur zijn verkrijgbaar voor tussen de 10 en 20 euro. Hogere voltages dan de voor usb gebruikelijke 5 volt wijzen op snelle laadprocessen en sommige modellen geven ook direct aan of Quickcharge 2, 3 of Power Delivery in gebruik is. Veel…

Aargh, een leesfout! Geen paniek: met een goed doordachte strategie is de kans groot dat je je gegevens kunt herstellen – althans voor het grootste deel. Het opensourceprogramma ddrescue helpt je daarbij. Onder Linux en zelfs Windows kun je eerst voorzichtig de bestanden redden van onbeschadigde delen van de schijf voordat je de kritieke gebieden met leesfouten aanpakt. Daarbij speelt ddrescueview een doorslaggevende rol, je kunt er het overzicht mee bewaren en je strategie op tijd aanpassen. Maar voordat je aan de slag gaat, moet je goed nadenken over hoe belangrijk de bestanden zijn die gevaar lopen. Als het fiscaal relevante gegevens betreft, zoals je boekhouding of facturen, kan het dagen en honderden euro’s aan arbeidstijd kosten om die bij verlies opnieuw te verzamelen. Als je het risico loopt een…

De singleboardcomputers van de Raspberry Pi-serie zijn van begin af aan al compatibel met het mediacenter Kodi. Daardoor kunnen ze films met hoge resoluties afspelen en surroundgeluid naar audio/video-ontvangers doorsturen. Sinds de Raspberry Pi 4 werkt dat ook met films in 4K-resolutie met 3480 × 2160 pixels en een verhoogde contrastverhouding (High Dynamic Range, HDR). Dat laatste werd echter nooit officieel ondersteund. De Raspberry Pi 5 is van huis uit compatibel met HDR en moet bioscoopfilms dus eveneens kleur-en contrastrijker kunnen weergeven. Een goed HDR-voorbeeld is de Marvel-film Black Panther. Iedereen die deze kaskraker met zijn heldere kleuren en scherpe contrasten op een oled-tv heeft gezien, zal zich blijven verbazen. Net als bij de Pi 4 is bieden de twee HDMI 2.0-uitgangen maximaal 4K met 60 frames per seconde (4K60).…

De slimme tool Distrobox verpakt complete distributies in containers, klaar voor gebruik. Voor de meeste doeleinden hoef je niet bekend te zijn met de achterliggende technologie. Alles wat je nodig hebt zijn twee eenvoudige commando’s op de commandline. Op die manier kun je makkelijk verschillende distributies uitproberen, relatief veilig experimenteren met commando’s en software testen in verschillende Linux-omgevingen. Bovendien kunnen programma’s met rootrechten worden uitgevoerd in de containers, zelfs als je geen rootrechten hebt op het hostsysteem of ze daar niet wilt toekennen. Last but not least kun je met Distrobox software installeren op zogenaamde immutable systemen met een alleen-lezen bestandssysteem, zoals Fedora Silverblue, VanillaOS en SteamOS. Distrobox maakt de containers niet zelf. In plaats daarvan instrueert het een container-engine zoals Docker of Podman om de gewenste Linux-distributie op te…

VIRTUELE PC’S MET PROXMOX Nadat Broadcom VMware opkocht en de klanten de stuipen op het lijf joeg met een abonnementsmodel en het stopzetten van de gratis ESXilicentie, zijn die klanten op zoek naar alternatieven – en hebben die gevonden in Proxmox. Het loont om eens met opensource virtualisatie aan de slag te gaan. VEELZIJDIGE MONITOREN MET USB-C-AANSLUITING USB-C-monitoren zijn een uitkomst voor mobiele gebruikers: met één enkele kabel sluit je je scherm aan op je laptop en je werkplek is klaar voor gebruik. We hebben een aantal USB-C-monitoren getest, waarvan sommige met een USB-C-hub en KVM-switch. BOVENDIEN AI VERANDERT KLIMAATONDERZOEK Datacentra en supercomputers draaien op volle toeren om allerlei weermodellen en klimaatvoorspellingen te berekenen. Zuinigere AI-methoden kunnen slimmer omgaan met big data en historische weergegevens, en beginnen zo het klimaatonderzoek…

Het omschrijven van de Fritzbox lijkt misschien eenvoudig, want een router is immers gewoon een router, toch? Maar de Fritzbox vertegenwoordigt ook een succesvolle geschiedenis van integratie en miniaturisatie. Vóór 2004 waren er nog verschillende apparaten nodig achter de ‘post socket’ voor internet en telefonie: een splitter, een analoog of ISDN telefoonsysteem, een DECT-basis voor draadloze telefoons, een DSL-modem en een eenvoudige router. Dat leverde een flinke verzameling kabels en apparaten op, met een rommelige wirwar als gevolg die meestal diep in de meterkast verborgen werd. ALLES-IN-EEN-ROUTER Op 18 maart 2004 kondigde de Berlijnse fabrikant AVM de eerste Fritzbox aan op CeBIT, destijds’s werelds grootste IT-beurs. Die Fritzbox integreerde een modem en router, wat de warboel aanzienlijk verminderde. In de jaren daarna volgden ontwikkelingen zoals de introductie van de ISDN-technologie,…

De kleine printplaat heeft links drie usb-aansluitingen (usb-poort 1), één voor USB-A 2.0 en 3.0 en één voor USB-C. De usb-poort 2 zit aan de rechterkant en biedt aansluitingen voor USB-C, USB 3.0 Type B en Micro B, Micro en Mini USB 2.0 en zelfs een Lightning-poort. De CR2032-knoopcel zit bovenaan met links daarvan een aan-uitschakelaar. Om usb-kabels en adapters te testen, sluit je ze beide kanten aan op usb-poort 1 en 2. De 24 leds in het midden laten meteen zien welke draden aangesloten zijn. Door het grote aantal aansluitingen is deze kabeltester geschikt voor de meest gangbare connectors. Bij een volledig bedrade USB-C-kabel branden bijna alle leds aan beide zijden, maar de centrale USB 2-datalijnen branden slechts aan één kant, afhankelijk van welke stekker is aangesloten op poort…

Met een c’t abonnement krijg je: • Inzicht in IT-ontwikkelingen, achtergronden en onderliggende technieken• IT-informatie vanuit verrassende invalshoeken om je kennis te verbreden• Praktijkartikelen en uitgebreide hard-en softwaretests door onze IT-kenners Abonneer je nu via www.ct.nl/aboof bel naar +31 (0)24 2027 825 Deze actie is geldig t/m 18 juni 2024 of zo lang de voorraad strekt. Je abonneert tot wederopzegging en voor ten minste de actieperiode van 10 nummers. Na afloop van de actieperiode geldt de reguliere abonnementsprijs en is het abonnement per kwartaal opzegbaar. Opzeggen is heel eenvoudig en kan via onze klantenservice.…

De D5 Hybrid biedt een ongebruikelijke combinatie van snelle en langzame interfaces: je kunt je pc ermee uitbreiden met snelle ssd’s, maar hem ook als back-upapparaat gebruiken. Terramaster gebruikt de Asmedia ASM3074 USB-hubchip, met een snelle up-en downstream van maximaal 20 Gbit/s (USB 3.2 Gen 2x2). Met twee NAS-HDD’s haalden we in RAID 0 tot 550 MB/s voor lezen en schrijven, in RAID 1 circa 275 MB/s. De M.2-slots kunnen niet in een RAID. Met verschillende NVMe-ssd’s (SATA-ssd’s werken niet) haalden we 1050 MB/s (read/write). Gelijktijdig haalden alle schijven 2 GB/s, het dubbele van wat Terramaster belooft. Met 3.2 Gen 2 haalden we ongeveer 900 MB/s (totaal rond 1 GB/s). De D5 Hybrid heeft een grote, zeer stille ventilator. Het idle energieverbruik was met harde schijven 6,1 watt, met ssd’s…

In het dataverkeer van apps weet je nooit wat er allemaal door wordt gestuurd: persoonlijke gegevens aan trackingbedrijven of wachtwoorden in leesbare tekst. HTTP Toolkit maakt het zo makkelijk mogelijk om dat zelf te controleren. HTTP Toolkit heeft een aantal tools voor de meest voorkomende analysescenario’s. Zo wordt met een klik een browser geopend en het dataverkeer automatisch door de TLSproxy geleid, waarna het eenvoudig kan worden geanalyseerd. Normaal vereist dat allerlei instellingen, maar HTTP Toolkit neemt die voor je over. Je kunt ook dataverkeer op een Androidapparaat analyseren met de HTTP Toolkit Android-app, die de info dan doorstuurt naar de HTTP Toolkit-applicatie op je pc voor analyse – zij het met beperkingen. HTTP Toolkit geeft specifieke tips over hoe je je eigen apps en apps van derden kunt analyseren.…

MSI heeft de Stealth 16 AI Studio voorzien van de nieuwe Intel Core Ultra 9 185H-processor. Deze cpu heeft 16 cores in totaal, waarvan 6 performancecores met hyperthreading, 8 efficiency-cores en 2 low power efficiency-cores, die moeten zorgen voor een aanzienlijk lager energieverbruik. De cpu heeft een maximale turbo van 5,1 GHz en heeft 24 MB level 3-cache. De Stealth is voorzien van 32 GB DDR5-5600 RAM en maar liefst 2TB NVMe PCIe Gen4 aan opslag, dus meer dan genoeg om ook onderweg je werk en games altijd bij je te hebben. Voor de grafische kaart kun je kiezen uit de Nvidia GeForce RTX 4000-serie: een GeForce RTX 4060 of GeForce RTX 4070 (beide met 8 GB GDDR6), een GeForce RTX 4080 met 12 GB RAM of GeForce RTX 4090…

ONTRAFELEND ▹brainteaser.top/knot Als je van ontrafelwerk houdt, is het ontwarren via brainteaser.top/knot een leuk tijdverdrijf voor het doorbreken van de dagelijkse sleur. Diverse gekleurde gesloten lijnen in regelmatige en onregelmatige vormen zijn als puzzelstukjes uit elkaar getrokken en daardoor een soort van knopenbende geworden. Door de diverse vlakken van de puzzel om te wisselen, ontwar je de gekleurde knopen weer tot hun gekleurde doorlopende geheel. Als hulpje is er één vlak dat een iets donkerder blauw als achtergrondkleur heeft gekregen: dat vlak staat vast en is je basis voor het ontwarren van de rest van de puzzel. Elke puzzel die je ontwart speelt de volgende lastigere puzzel met nog meer kleuren en nog meer vlakken vrij. De truc is eenvoudig, de uitvoering wordt uiteraard steeds lastiger. HULPKEUZE ▹ whataicandotoday.com |…

Online reclame is vervelend. Boven, onder en naast op zich interessante artikelen schreeuwen allerlei banners en automatisch startende video’s om je aandacht. Pop-ups dringen zich op de voorgrond en moeten worden weggeklikt. Sommige banners blijven daarbij niet weg te krijgen in beeld hangen totdat je een soort losgeld betaalt – oftewel een abonnement neemt. En knoppen of ‘interessante links’, die ontworpen zijn als de elementen van de website, verleiden je om er ten onrechte op te klikken. De lijst kan nog veel langer worden. Op sommige websites staan zoveel elementen het bekijken van de inhoud in de weg, dat het gebruik van een adblocker niet meer is dan een soort digitale zelfverdediging. Dat geldt des te meer omdat advertenties andere ongewenste effecten kunnen hebben die je niet ziet. Trackingscripts worden…

In het steeds veranderende landschap van Artificiële Intelligentie lanceert GIGABYTE de baanbrekende GIGA POD-productlijn, speciaal ontwikkeld zodat organisaties hun AI-toepassingen nieuwe invulling kunnen geven en kunnen verbeteren. GIGA POD biedt een innovatieve, kant-en-klare oplossing die geavanceerde hardware naadloos integreert om de meest veeleisende AI-toepassingen uit te voeren die zijn gebaseerd zijn op neurale netwerken zoals Deep Learning en grote taalmodellen. AI-OPLOSSINGEN OP MAAT GIGABYTE speelt een centrale rol in het leveren van een supercomputerinfrastructuur aan zijn klanten, gebaseerd op krachtige GIGABYTE gpu-servers die over NVIDIA H100 Tensor Core-gpu’s of AMD Instinct MI300-series accelerators beschikken. Met GIGA POD wordt een cluster gecreëerd van racks die allemaal met elkaar verbonden zijn als een samenhangende eenheid. Een AI-ecosysteemplatform kan zijn volle potentieel halen door de hoge mate van parallelle verwerking. Bij GIGA POD…

Het lijkt belachelijk wat de huidige cpu-topmodellen volgens hun fabrikanten mogen verbruiken, of beter gezegd, wat ze verwachten dat ze verbruiken om het laatste restantje prestatie eruit te persen in de race om de langste benchmarkbalk. AMD’s 16-core Ryzen 9 7950X kan tot 230 watt verbruiken, terwijl Intels K-processors uit de i7-en i9-serie zelfs tot 253 watt mogen gaan. Een goede koeling is nodig om de bijbehorende warmte af te voeren. Die zit geconcentreerd in een klein gebied. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, hoeft dat geen waterkoeling te zijn, maar grote, zware luchtkoelers kunnen dat ook aan. De Noctua NH-D15 is een bekend voorbeeld. Cooler Master en Corsair willen de concurrentie daarmee aangaan met respectievelijk de Master Air MA824 Stealth en de A115. Alle drie die koelers hebben…

Een nare verrassing: je pc, die voorheen perfect werkte, start plotseling niet meer op. Of een installatiestick of een back-upschijf start niet meer op. Dan heeft UEFI Secure Boot misschien toegeslagen. We leggen uit hoe je je computer in zo’n geval weer aan de praat krijgt. Daarvoor herhalen we kort hoe UEFI Secure Boot werkt en welke valkuilen het met zich meebrengt, want kennis van die details is noodzakelijk om Secure Boot goed in te stellen in je BIOS. BOOT-VOORTGANG De meeste Windows-laptops en-pc’s zijn uitgerust met een cpu van AMD of Intel, die samen x86-processors worden genoemd. Dat zijn tegenwoordig eigenlijk allemaal 64-bit cpu’s (x86-64), maar dat is op dit moment even niet relevant. In elk geval kunnen dergelij-ke computers niet alleen Windows 11 booten, maar ook oudere versies…

Normaal verscheen er elke vier maanden een nieuwe release, maar voor Plasma 6 heeft het KDE-team een heel jaar uitgetrokken. Het resultaat is de ‘mega-uitgave’, die naast Plasma 6 ook het KDE libraries Framework 6 en de Gear 24.02 app-collectie bevat. Dit is de eerste grote release in bijna tien jaar, hoewel Plasma 5 de afgelopen tien jaar continu doorontwikkeld is. Desondanks hoef je geen radicale veranderingen te verwachten of te vrezen van Plasma 6, aangezien zowel ontwikkelaars als gebruikers tevreden lijken te zijn met de basisconcepten van de desktopomgeving. De belangrijkste focus van Plasma 6 was de overstap naar Qt 6, en de verbeterde ondersteuning voor Wayland. Qt is de GUI-toolkit en de softwarebibliotheek waarop KDE gebaseerd is, Wayland is de moderne grafische Linux-architectuur die steeds meer de verouderde…

Om Windows-programma’s onder Linux te draaien, hebben ze de vertrouwde omgeving van het besturingssysteem nodig. Die kun je simuleren met Wine, de door vrijwilligers ontwikkelde gratis opensourcetool. In sommige gevallen installeer je een Windows-applicatie en werkt hij direct zonder enige aanpassingen, maar vaak moet je allerlei instellingen gaan wijzigen voordat alles soepel loopt. Om dat te vereenvoudigen heeft het Amerikaanse bedrijf CodeWeavers de software CrossOver Linux ontwikkeld. Dat is een doorontwikkeling van Wine, waarvan een deel van de code ook terug te vinden is in het opensourceproject. Als je geen zin hebt om de gesimuleerde Windows-omgeving, de zogeheten Wine Prefix, zelf te configureren, biedt CrossOver Linux kant-en-klare configuraties voor veel toepassingen, en een grafische interface voor het installeren en starten van programma’s. CrossOver maakt op verzoek voor elk programma een…

GOEDE ANTENNES OP DE ROUTER? ? Hoe kom ik te weten of een wifirouter naast een goede ontvangst ook een sterk zendvermogen heeft, dus voorzien is van goede antennes? Ik kan daar weinig over vinden. ! Helaas kun je dat aan de buitenkant van een apparaat niet zien, maar alleen indirect via de specificaties. Daar wordt mogelijk de antenneversterking in dBi vermeld. Goed gerichte antennes (gain ≥ +6 dBi) werken echter vaak averechts: alles wat ze in hun voorkeursrichting winnen, missen ze in de andere richtingen. Binnen gebouwen zijn antennes die rondom uitstralen (versterking dicht bij 0 dBi) praktischer omdat clients zich overal kunnen bevinden en de installatiepositie van het wifistation vaak al vooraf bepaald is, bijvoorbeeld als de zender aan de muur of het plafond wordt bevestigd. Bij dergelijke…

www.ct.nl/contact Wist je dat je tegenwoordig eenvoudig zelf je adres kan wijzigen? Ga naar www.ct.nl/adreswijzigen om je nieuwe adres door te geven. Het nieuwe adres wordt vervolgens automatisch in ons systeem gewijzigd. Telefoon We zijn er maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur om je vragen te beantwoorden. +31 (0)24-2027 825 E-mail Stel je vraag per e-mail aan een van onze servicemedewerkers. klantenservice@ct.nl ABONNEMENTSINFORMATIE c’t magazine kost € 8,99 per nummer. De abonnementsprijs is in Nederland € 79,00 en in België € 82,50 (10 nummers). Deze prijs geldt bij betaling per automatische incasso. Voor betaling via een (digitale) factuur geldt een toeslag van € 2,50. Je kunt eenvoudig een machtiging afgeven via www.magazineshop.nl/machtigen. Abonnementen worden automatisch verlengd, tenzij anders vermeld. Het opzeggen van een abonnement kan eenvoudig…