Inhoudsopgave van Editie 4 - 2024 - c't magazine

Bij het ontwikkelen van nieuwe systemen zijn er altijd onderdelen die nog gebaseerd zijn op oude systemen en dan een bottleneck worden. Denk op kleine schaal bijvoorbeeld aan een nieuwe processor in je pc, die zo snel werkt dat het oude geheugen het niet bij kan houden omdat het de data niet snel genoeg kwijt kan of gewoon te weinig ruimte heeft. Of als je overal in huis een gigabit-netwerk hebt liggen, maar je internetverbinding niet boven de 200 Mbit/s uitkomt. Of dat je een nieuwe auto hebt die twee keer de geluidssnelheid kan, maar dat je in de avondspits een groot deel van de terugreis achter een tractor rijdt. Er gebeurt momenteel veel op energiegebied. Er worden grote windmolenparken aangelegd in zee en er verschijnen steeds meer rijen windmolens…

Windows 11 en UEFI voor Raspberry Pi 5 Het project ‘Windows on R’ is bezig met het verfijnen van de UEFI-substructuur voor het installeren van Windows 11 op de Raspberry Pi 5 (zie de link op deze pagina). Na het installeren van de aangepaste UEFIfirmware draait op de Raspberry Pi 5 de ARM-versie van Windows 11, die ook 64-bit x86-code uitvoert. Er ontbreken echter nog steeds belangrijke functies. De ethernetadapter en PCI Express kunnen nog niet worden gebruikt. Programmeur Mario Bălănică werkt echter voor het WoR-project (Windows on R) aan verbeteringen. De UEFI-firmware voor de Raspberry Pi 5 is gebaseerd op de versie die voor de Pi 4 is ontwikkeld. Die is op zijn beurt ontwikkeld onder leiding van de Pi Firmware Task Force (PFTF), waarbij ook een hooggeplaatste manager…

De Alder Lake N-processors bevatten alleen efficiency-cores. Desondanks is de N100 in de CI343 snel genoeg voor veel alledaagse taken. Hoewel de geïntegreerde grafische unit geen hoogvlieger is, is hij voldoende snel voor niet veeleisende gelegenheidsspelletjes. Hij heeft hardwaredecoders voor H.256/HEVC, VP9 en AV1. De N100 ondersteunt PCI Express 3.0 en USB 3.2 Gen 2 met 10 Gbit/s. De Zbox Edge CI343 levert ook DisplayPort-signalen (DP-Alt Mode) via de usb-poort aan de voorkant. Onder continue volledige belasting worden de ribbels aan de bovenkant van de zwarte aluminium behuizing van de Zbox 57 graden warm, maar bij kantoortaken zul je die temperatuur nooit halen. De CI343 stelt teleur als het gaat om het energieverbruik: het idle energieverbruik is veel te hoog. Minder dan de helft zou gepast zijn, dus de firmware…

De Adata SE920 maakt gebruik van de Asmedia ASM2464PD-controller, die ook oudere usb-versies en Thunderbolt ondersteunt. USB4 biedt tot 40 Gbit/s en Adata noemde bij de introductie een transfersnelheid van 4 GB/s. Bij een eerste test via USB4 met lezen van grote bestanden onder Windows 11 haalden we een nette 3770 MB/s. Bij schrijven haalde de ssd echter slechts 280 MB/s. Via Thunderbolt 3 op een Intel-NUC werd de daarop beloofde 3,2 GB/s bij lezen gehaald, maar bij schrijven zagen we wederom slechts 260 MB/s. Op een Mac en via USB 3.2 Gen 2×2 op een Windows-pc haalden we wel hoge schrijfsnelheden, dus waarom niet onder Windows via USB4 of Thunderbolt? Het antwoord van Adata was dat Microsoft de schrijfcache-instelling voor usb-media in Windows heeft gewijzigd. Daarnaast verwees Adata naar…

Samsung stopt veel flashgeheugen in een kleine ruimte: de T5 Evo is iets breder dan een luciferdoosje en minder dan 10 centimeter lang. Een rubberen hoes beschermt tegen krassen en aansluiten gaat via USB-C. De ASMedia ASM235-chip zet de usb-signalen voor de ssd om. Het gaat om een SATA-ssd, met een maximale leessnelheid van 425 MB/s en schrijfsnelheid van iets minder dan 400 MB/s. De T5 Evo is nog langzamer bij langere schrijfsessies: we annuleerden het volschrijven met H2testw na 15 uur toen de snelheid onder de 40 MB/s was gezakt en de voorspelde looptijd nog bijna 40 uur bedroeg. De T5 is niet alleen verkrijgbaar met 8 TB opslag, maar ook met 2 en 4 TB. 4TBssd’s van concurrenten beginnen vanaf 200 euro, terwijl Samsung daar 300 euro voor…

Met alle aandacht die er is voor CO2-uitstoot in de buitenlucht, wordt er zelden gekeken naar het klimaat binnenshuis of op kantoor. Toch ligt de waarde binnenshuis vaak (ver) boven de grens van 1200 ppm (parts per million) voor een gezond binnenklimaat. Het kan de oorzaak zijn van je middagdip op kantoor en bij langdurige blootstelling kan het zelfs klachten zoals hoofdpijn en irritaties veroorzaken. Scholen moeten bij 1000 ppm al maatregelen treffen en voor klaslokalen is een CO2-meter in Nederland sinds 2022 zelfs verplicht. Met Bressers CO2-meter met datalogger (type 7004040) kun je niet alleen de CO2-waarde, maar ook de temperatuur en luchtvochtigheid meten en bekijken. Het apparaat heeft een goed afleesbaar rond display, met achterop zes kleine druktoetsen en een micro-usb-poort voor opladen en/of koppelen aan een Windows-pc.…

Als je te maken hebt met opslag die niet meer volledig gelezen kan worden, zijn tools die de nog leesbare data kunnen kopiëren een uitkomst. De tool ddrescue werkt vrij goed voor dit doel. HDDSuperClone, dat Scott Dwyer van 2015 tot 2022 ontwikkelde en commercieel verspreidde, is een populaire en bekende tool onder professionals. In 2022 gaf de ontwikkelaar de broncode vrij onder GPL2. Er zijn twee repository’s op GitHub waarin de tool voorzichtig wordt doorontwikkeld. Wij keken naar Open-SuperClone. De belangrijkste taak: zoveel mogelijk sectoren van opslag die niet meer betrouwbaar werkt overzetten naar gezonde storage of een image. Net als ddrescue kopieert het alle leesbare data zonder rekening te houden met hun context in een bestandssysteem. Defecte sectoren deren het programma niet. Het gebruikt slimme en meerfasige procedures…

Er zijn verschillende manieren om de onoverzichtelijke vensters van veel geopende toepassingen in Windows te temmen – bijvoorbeeld door gebruik te maken van virtuele bureaubladen of vooraf gedefinieerde positie-en grootterasters, zoals met Snap-functie die is geïntegreerd in Windows 11 of de ‘FancyZones’-tool uit Windows PowerToys. Groupy 2 van Stardock Software pakt het anders aan: het voorziet Windows-vensters van een extra tabbalk. De afzonderlijke tabbladen bevatten Windows-toepassingen die je kunt toevoegen via het contextmenu of door slepen en neerzetten. Als je van tabblad wisselt, verandert de inhoud van het venster. Je kunt bijvoorbeeld schakelen tussen een tekstverwerker, spreadsheet, browser en mailprogramma door op het betreffende tabblad te klikken in plaats van naar een ander venster te gaan. Je zult er echter aan moeten wennen dat elke toepassingen in de ingestelde venstergrootte…

Contante betalingen zijn bijna overal mogelijk. Die zijn niet afhankelijk van een internetverbinding, anoniem en iedereen in Europa kan ze doen. Elektronische betalingen zijn handig, snel, veilig en niet afhankelijk van cashbronnen. Lange tijd werden die uitgangspunten gezien als een onoverbrugbare tegenstelling. Digitale centralebankvaluta’s kunnen dat veranderen: met het juiste ontwerp combineren ze de voordelen van contant geld en die van elektronische betalingen. Bovendien verlagen ze zelfs de kosten voor winkels en, door hun prijsberekening, ook voor consumenten. Regeringen en centrale banken over de hele wereld overwegen momenteel of ze zo’n digitale vorm van hun nationale valuta willen invoeren. Die toekomstvisie is de afgelopen maanden ook concreter geworden in de eurozone. Nadat de Europese Commissie eind juni 2023 haar ontwerprichtlijn voor een digitale euro presenteerde als onderdeel van het Single…

De cloud is handig, maar ook onveilig: als je je bestanden uploadt, geef je de controle erover af als ze niet versleuteld zijn. Als de overheid van het land waar je bestanden op dat moment zijn opgeslagen dat wil, zijn ze van de ene op de andere dag niet meer toegankelijk of kan of moet de provider ze beschikbaar stellen. En een cloudprovider kan op elk moment overwegen zijn prijzen te verhogen. Als je jezelf tegen dergelijke verrassingen wilt beschermen, kun je belangrijke bestanden beter binnen je eigen vier muren opslaan op een netwerkopslagapparaat, ook wel NAS (Network Attached Storage) genoemd. Het thuisnetwerk is ook sneller dan uploaden via een trage internetverbinding. We hebben vier NAS-apparaten intensief getest, de voordelen van een ssd-cache geanalyseerd en geven tips voor dagelijks gebruik.…

Draadloze zakelijke headsets met een microfoonarm zijn bijzonder fijn voor op kantoor. Maar je wilt er niet mee rondlopen als je niet aan het werk bent en ze zijn ook niet geschikt voor in de sportschool. Op zakelijk gebruik gerichte in-ears combineren een goede gesprekskwaliteit voor op kantoor met muziekplezier in je vrije tijd, plus de vrijheid van het draadloos zijn – en dat alles in een handig formaat. We hebben vier in-ear modellen getest die contact houden met twee afspeelapparaten tegelijk. Het instapmodel is de JBL Quantum TWS, die je kunt kopen voor rond de 100 euro. De voor Teams gecertificeerde concurrenten zitten in het topsegment: de Poly Voyager Free 60+ UC kost rond de 330 euro. De kantoorspecialisten van Jabra (Evolve2 Buds, 290 euro) en Logitech (Zone True…

Als een besturingssysteem geen beveiligingsupdates meer krijgt, is het af te raden het systeem nog te gebruiken. Dat is omdat het minder veilig is dan een systeem dat nog wel wordt voorzien van updates. Dat roept de vraag op welke risico’s een BIOS van een pc dat geen updates meer ontvangt met zich meebrengt. Ook in het UEFI-BIOS duiken tenslotte telkens weer beveiligingslekken op. Als je een oude computer gebruikt, moet je de bijbehorende risico’s afwegen. FIRMWARE GEVAREN Als de BIOS-code is gecompromitteerd en er kwaadaardige code in terecht is gekomen, dan is de computer niet veilig meer. Een virusscanner die onder het besturingssysteem draait, zal dergelijke ‘bootkits’ niet in alle gevallen kunnen detecteren. De BIOS-code loopt als het ware een niveau dieper en kan met de standaardfuncties van Windows…

Verschillende opties en keuzes zijn mooi, maar met communicatiemiddelen is dat vaak een ander verhaal. Het wordt vervelend als sommige van je vrienden zweren bij WhatsApp, anderen alleen Threema of Telegram gebruiken of iemand alleen met Signal wil werken. In tegenstelling tot andere chatapps vergroot de opensource-software Delta Chat dat probleem niet door nog een nieuw alleenstaand communicatieplatform aan te bieden. Delta Chat lost het probleem juist op een eenvoudige wijze op. Aangezien vrijwel iedereen tegenwoordig een e-mailadres heeft, maakt de software gebruik van e-mail om te chatten. De app ondersteunt end-to-end-versleuteling en is, net als elke e-mailclient, gedecentra-liseerd en niet afhankelijk van individuele servers. Een van de grootste voordelen is echter dat het een messenger en e-mailclient in één is. INSTALLATIE EN CONFIGURATIE Van Windows tot Linux en van…

Je kent het wel: na het invoeren van het wachtwoord vraagt de website om de tweede factor in de vorm van een numerieke code van zes cijfers die je van een authenticator-app moet krijgen. Het beveiligen van online accounts met de TOTPmethode (time-based onetime password) naast het wachtwoord is veel veiliger dan een wachtwoord alleen, vergt geen extra hardware en wordt door veel webdiensten ook al aangeboden. Eigenlijk gewel-dig, maar waar heb ik mijn smartphone ook alweer gelaten? Waarom moet ik eigenlijk nog een ander apparaat tevoorschijn halen als ik wil inloggen op mijn desktop-pc? En hoe groot zijn de problemen wel niet als je smartphone het niet meer doet zonder een 2FA back-upstrategie te hebben. Het opensource project 2FAuth lost die problemen op. Je host de software voor de…

Google Cloud doet het beter Bij de kwartaalcijfers van Alphabet viel het vooral op dat Google Cloud geen verlies meer draaide. Sinds het begin van 2023 werd er winst gedraaid (864 miljoen) en de omzet steeg van 7,3 naar 9,2 miljard. In het laatste kwartaal van 2022 draaide Google Cloud nog een verlies van 186 miljoen dollar. Google Search zag de omzet stijgen van 42,6 miljard naar 48 miljard, de omzet van YouTube advertentie-inkomsten liepen op van 8 naar 9 miljard. De totale nettowinst steeg ook nog eens een stuk sterker dan verwacht: van 13,6 miljard naar 20,7 miljard dollar. De omzet kreeg een boost van 13 procent van 76 miljard naar 86,3 miljard en de operationele marge ging van 24 naar 27 procent. De dominantie van de Google-zoekmachine is…

Met een c’t abonnement krijg je: • Uitgebreide onafhankelijke tests, diepgaande achtergronden en workshops op niveau • Verrassende onderwerpen om je kennis te verbreden • Toegang tot de digitale versies en pdf’s om te archiveren Ontvang 10x c’t magazine van €89,90 voor €60,- Abonneer je nu via www.ct.nl/abo of bel naar +31 (0)24 2027 825 Deze actie is geldig t/m 9 april 2024 of zo lang de voorraad strekt. Je abonneert tot wederopzegging en voor ten minste de actieperiode van 10 nummers. Na afloop van de actieperiode geldt de reguliere abonnementsprijs en is het abonnement per kwartaal opzegbaar. Opzeggen is heel eenvoudig en kan via onze klantenservice. Inclusief de c’t app met digitale editie!…

De nieuwe Pi 5 is snel, maar zijn Broadcom BCM2712 ARM-chip wordt ook snel heet. Bij 80 graden gaat hij dan afremmen. De Pi-ontwikkelaars raden daarom een ventilator aan. Een geruisloos alternatief is deze aluminium behuizing van GeekPi. Die heeft een gleuf om een lintkabel uit de GPIO-strip te leiden. Een NVMe-ssd met M.2-adapter past er waarschijnlijk niet in. De behuizing wordt geleverd met zes thermische pads die je onder de Pi-printplaat en op de vijf grootste chips moet plakken: een lastig klusje. De geschroefde behuizing past niet super precies en de microSD-kaart moet met enige kracht worden ingestoken. De aan-uitknop op de Pi 5 is alleen met een pen te bereiken. De metalen behuizing verzwakt de wifi-signalen. De koeling is gemiddeld: na 20 minuten continue belasting bij een omgevingstemperatuur…

De Raspberry Pi 5 kan opstarten vanaf verschillende gegevensdragers, zoals een microSD-kaart, usb-media of een NVMessd. Een goede M.2-ssd is aanzienlijk sneller dan een microSD-kaart en kan tot 8 terabyte bevatten. MicroSD-kaarten kunnen maximaal 1,5 TB opslaan, al heeft Kioxia er onlangs een aangekondigd met 2 TB. Hoewel de Raspberry Pi 5 een PCIe x1-poort heeft, kan een M.2-ssd daar niet rechtstreeks op aangesloten worden, maar alleen via een adapterkaart. De Raspberry Pi-ontwikkelaars hebben die tot nu toe alleen nog maar beloofd, het Poolse bedrijf Pineberry Pi is er sneller bij en heeft al kleine hoeveelheden van zijn HatDrive! Bottom BM1L en HatDrive! Top TM1S geproduceerd, die respectievelijk 26 en 20 euro kosten. We hebben alleen de BM1L-versie getest, die aan de onderkant van een Raspberry Pi 5 gemonteerd wordt.…

AARDRONDJES ▷ https://eyes.nasa.gov/apps/earth Onze blauwe bol wordt goed in de gaten gehouden door allerlei ruimte-apparatuur. Bij eyes.nasa.gov/apps/earth zie je de satellieten die uitgebreide data over onze planeet zorgvuldig registreren. NASA houdt een fiks aantal belangrijke indicatoren in de gaten: de luchttemperatuur, koolstofdioxide, koolstofmonoxide, neerslag, zeeniveau, vochtigheid van de grond, zoutniveaus (bepalend voor oceaandichtheid), ozon en nog een aantal meer. Met dank aan de gemeten waarden kun je een aantal animaties laten draaien die enkele jaren achter elkaar afspelen. Zo zie je heel duidelijk de verschillen van bijvoorbeeld zeeniveau en koolstofdioxide en hoe ze zich over de planeet bewegen. Ook kun je virtueel meevliegen met de satellieten en zie je uitgebreide informatie over hun missie. RETRO-NETFLIX ▷ https://vole.wtf/voleflix Voor bingen of in ieder geval de nodige uren bankhangen zonder hoge maandelijkse…

Op het eerste gezicht is het pc-bouwvoorstel van dit jaar anders dan we gewend zijn. In het voorgaande artikel lees je waarom dat zo is, maar het komt hierop neer: in lijn met de wensen van veel van onze lezers kiezen we niet langer voor een zo goedkoop mogelijke hardwarebasis, een systeem dat geschikt is om te gamen en een high-end-optie, maar gaan we er helemaal voor wat betreft efficiëntie en prijs-presta-tieverhouding. Onder volledige belasting verbruikt het systeem ondanks de hoge prestaties slechts 134 watt. Zelfs bij een gecombineerde volledige belasting van de processor en grafische kaart is de allround gamingpc met slechts 0,4 sone bijzonder stil – bij 319 watt. Als je geen enkele interesse hebt in de grafische kaart en de versnellingsfuncties ervan niet wilt gebruiken voor bijvoorbeeld…

Wereldwijd werken meer dan 110 regeringen aan totaal meer dan 160 projecten in verschillende stadia. Naast geïndustrialiseerde landen zijn dat ook veel ontwikkelingslanden en opkomende landen. Met een CBDC zouden ze hun gebrekkige financiële infrastructuur kunnen overwinnen en hun economieën beter kunnen integreren in de wereldhandel. Er zijn echter maar drie landen die over de hele linie digitale valuta hebben ingevoerd: Jamaica, de Bahama’s en Nigeria. Veertien andere landen bevinden zich momenteel in een proeffase. Nigeria was het eerste land dat een CBDC aannam en in 2021 invoerde. De infrastructuur wordt geleverd door de banken. De bevolking, die door de munt meer financiële inclusie zou moeten ervaren, weigert echter grotendeels: betalingen worden niet anoniem gedaan en er zijn ook vergaande mogelijkheden voor staatssancties in het politiek kwetsbare land. De Nigeriaanse…

I edereen die ooit achter een oled-beeldscherm heeft gezeten, keert niet graag terug naar een lcd-monitor. Je raakt snel gewend aan het diepe zwart en de bijbehorende contrasten, en oled-schermen hebben ook veel te bieden op het gebied van kleurweergave. Tot nu toe waren de twee grootste argumenten tegen de aanschaf van een oled de zorgen over de snelle slijtage, ook wel burn-in genoemd, en de prijs. Fabrikanten hebben het eerste probleem aangepakt (zie het artikel hierna) en de prijzen dalen nu door de toenemende concurrentie. Oled-monitors zijn nog steeds niet goedkoop, maar ze bieden veel voor het geld. We hebben negen actuele modellen ontvangen van Acer, AOC, BenQ, Corsair, LG, Philips en Samsung. Verschillende schermdiagonalen en - formaten zijn vertegenwoordigd, van een 27-inch scherm met QHD-resolutie (2560 × 1440…

De CWWK N100 mini-pc barebone heeft een aantal aantrekkelijke eigenschappen voor gebruik als opensource firewall, namelijk vier snelle ethernetpoorten en een ventilatorloos gekoelde x86-processor van de nieuwste generatie voor ongeveer 300 euro. De quadcore Intel N100-processor stamt uit de huidige Alder Lake N-serie. Die 10-watt cpu is een opvolger van de Intel Celeron N, Celeron J en Pentium Silver N/J series, die populair zijn in NAS-apparaten en mini-pc’s. De CWWK N100 is afkomstig van de Chinese fabrikant Changwang Technology en is tot nu toe niet verkrijgbaar bij Europese distributeurs. We bestelden ons testexemplaar voor 250 euro bij AliExpress. Inclusief verzending, inklaring en invoer-btw kostte de barebone uiteindelijk circa 320 euro. Daar komt dan nog minstens 50 euro bij voor een DDR5-geheugenmodule en een ssd. De mini-pc is ook verkrijgbaar met…

Veel kleine bedrijven, freelancers en privégebruikers maken graag gebruik van netwerkopslag (NAS, Network Attached Storage) in plaats van een volledige server voor het delen van bestanden en het maken van back-ups in het lokale netwerk. Het installeren en de bediening zijn erg eenvoudig, zelfs voor niet-experts. NAS-systemen bieden een reeks netwerktoepassingen die zeer eenvoudig te installeren zijn, zoals media-en webservers. Wat minder bekend is, is dat de opslagsystemen van Synology ook een cloud-office met tekst-, spreadsheet-en presentatieprogramma’s bevatten. Synology Office is overduidelijk gemodelleerd naar Googles populaire online office zonder het belangrijkste probleem over te nemen: de ‘cloud’. De office-documenten die je met Synology Office maakt staan niet op ergens op de computers van een Amerikaans bedrijf, maar worden lokaal op je eigen NAS opgeslagen. Een vergelijkbaar pakket voor andere NAS-systemen…

Voor sommigen is het een dystopisch schrikbeeld, voor anderen de redder en oplosser van alle problemen: artificiële intelligentie. Het is een buzzword dat even oud als vaag is: moet een AI zelf kunnen denken en creatief zijn? Of is het voldoende als het simpelweg informatie ophoest binnen een vooraf gedefinieerde context, zoals een databasequery? Zo’n zelfdenkende of ‘echte’ AI wordt Artificial General Intelligence (AGI) genoemd, maar dat is tot nu toe alleen sciencefiction. De huidige stand van de algemeen beschikbare ontwikkeling ligt ergens tussen die twee uitersten in. AI-systemen kunnen soms bekende gegevens op een zinvolle nieuwe manier aan elkaar koppelen, op voorwaarde dat de zoekopdrachten geschikt worden gesteld, en geven zo antwoord op veel vragen. De resultaten kunnen behoorlijk indrukwekkend zijn, bijvoorbeeld wanneer de AI een bekend schilderij van…

Wil je abonnee worden of heb je vragen over je abonnement? Op onze website vind je antwoord op de meeste vragen. www.ct.nl/contact Wist je dat je tegenwoordig eenvoudig zelf je adres kan wijzigen? Ga naar www.ct.nl/adreswijzigen om je nieuwe adres door te geven. Het nieuwe adres wordt vervolgens automatisch in ons systeem gewijzigd. Telefoon We zijn er maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur om je vragen te beantwoorden. +31 (0)24-2027 825 E-mail Stel je vraag per e-mail aan een van onze servicemedewerkers. klantenservice@ct.nl ABONNEMENTSINFORMATIE c’t magazine kost € 8,99 per nummer. De abonnementsprijs is in Nederland € 79,00 en in België € 82,50 (10 nummers). Deze prijs geldt bij betaling per automatische incasso. Voor betaling via een (digitale) factuur geldt een toeslag van € 2,50. Je…

C’T-RESCUE-WINDOWS 2024 Wil je een andere ssd gaan gebruiken, heb je malware op je pc, ben je je wachtwoord of bestanden kwijt of heb je hardwareproblemen? Ons op Windows gebaseerde rescueysteem heeft de juiste tools voor die klussen. We hebben een nieuwe versie samengesteld. WI-FI 7: DRAADLOZE REVOLUTIE De volgende wifigeneratie, Wi-Fi 7, moet nog hogere datasnelheden halen. Men heeft het over 23 en soms zelfs 46 Gbit/s – en ook over stabielere verbindingen. We laten zien wat er achter de technologie zit en testen wat er in de praktijk al mogelijk is. BOVENDIEN DE OPTIMALE THUISSERVER Als je voor thuis of op kantoor een server nodig hebt, koop je meestal een NAS. Maar voor sommige doeleinden is een Raspberry Pi al voldoende en voor andere wil je meer prestaties.…

V Platinum V2 PSU’s en Ncore 100 MAX van Cooler Master Cooler Master heeft de V Platinum V2-voedingen met 80 PLUS Platinum aangekondigd. Die zijn ontworpen voor toepassingen die veel energie vergen, zoals machine-learning, AI en geavanceerde workstations. De reeks bestaat uit drie krachtige varianten: 1100W, 1300W en 1600W. Ze gebruiken de ultra stille Mo biusventilator: een uitzonderlijke koeling met minimaal geluid. Het oil reflow-systeem en het innovatieve ring blade-design zetten een nieuwe standaard op het gebied van stille werking. De heatsinks zijn hebben een anodische coating voor lagere gemiddelde componenttemperaturen in vergelijking met traditionele ontwerpen, wat de duurzaamheid verbetert en de levensduur verlengt. Het geavanceerde interleaved PFC-ontwerp vermindert vermogensverlies door de stroom te minimaliseren en interferentie te verminderen, wat de efficiëntie verhoogt. De V Platinum V2-serie heeft ATX 3.0-ondersteuning…

Supersnelle robotinsecten Onderzoekers van de Washington State University (WSU) gebruiken innovatieve actuatoren om insectachtige microrobots te bouwen. Die minuscule vedergewichten halen nu snelheidsrecords. De microrobots gebruiken actuatoren gemaakt van een legering met vormgeheugen. Wanneer dat materiaal wordt verhit, buigt het en neemt het bij afkoeling zijn oorspronkelijke vorm weer aan. De onderzoekers gebruiken voor de superkleine insectenrobots draden met een diameter van slechts 20 tot 30 micrometer. Een kleine stroomstoot door zo’n draad verhit hem, waardoor hij buigt, en binnen een fractie van een seconde koelt hij weer af tot kamertemperatuur. Dat maakt tot 40 bewegingen per seconde mogelijk. Bij WSU zijn twee microrobots gemaakt die recordsnelheden kunnen halen. Een kleine kever van slechts acht milligram kruipt voort, terwijl een kunstmatige schaatsenrijder zijn 55 milligram op het wateroppervlak laat ‘zweven’.…

De compacte koeler (47 mm hoog) past op AMD en Intel desktop-sockets van de laatste vijf jaar. Voor een eenvoudige installatie wordt op AMD-moederborden de standaard backplate gebruikt, voor Intelsystemen wordt een backplate meegeleverd. Een minpunt is dat de koeler door ventilatorbladen heen moet worden vastgeschroefd, met risico op schade. Het toerental varieert van 500 tot 3000, het geluidsniveau van minder dan 0,1 tot 3 sone. Tot een PWM-waarde van 55 procent blijft de ventilator erg stil met minder dan 0,5 sone. De Panorama 2 koelde een idle AMD Ryzen 7 7700 in een open behuizing tot 43 graden bij circa 750 toeren en 0,1 sone. Onder volledige belasting op alle cores bij 90 watt verbruik steeg de temperatuur naar 85 graden, het toerental naar 2400 en het geluidsniveau naar…

We zien de laatste tijd steeds meer ultrabreedbeeld-monitoren voor op kantoor verschijnen, zoals deze iiyama ProLite XCB4594DQSN. Hij lijkt erg op het G-Master GCB4580DQSN-B1 gamemodel, maar dat maakt hem niet minder geschikt voor op je bureau. Sterker nog: terwijl maar weinig games lekker werken op de gehele breedte, kun je op dat formaat wel handig twee of zelfs drie kantoorapplicaties naast elkaar kwijt. Het grote werkoppervlak met 32:9 beeldverhouding en 5120 × 1440 resolutie biedt genoeg ruimte om bijvoorbeeld je spreadsheet en een webpagina naast elkaar te openen – met nog genoeg ruimte voor een chatvenster. PbP-modus voor twee beeldingangen is ook beschikbaar. Qua opstelruimte heb je maar net iets meer nodig dan voor twee 24-inch monitoren met normale (16:9) beeldverhouding. De vrij diepe voet is zonder gereedschap te bevestigen…

Het kastje van OWC is iets groter dan een NUC, bevat wat elektronica voor de Thunderbolt-aansluiting en vier slots voor M.2-ssd’s in 2280-formaat op een tweede printplaat. De ventilator draait zonder fanregeling (1,0 sone). De adapter van 72 watt is meer dan voldoende voor vier PCIessd’s. Met onze testconfiguratie was het idle energieverbruik 6,8 watt. Na het uitschakelen van de pc ging de behuizing in slaapstand met iets minder dan 1 watt. Zoals gebruikelijk voor Thunderbolt, is er een DisplayPort-uitgang (4K@60 Hz) aan de achterkant van de behuizing, en een Thunderbolt-aansluiting die ook USB met 10 Gbit/s ondersteunt. We gebruikten de Crucial P5 Plus, Mushkin Vortex, Solidigm P44 Plus en Zadak TWSG3 bij deze test. Die ssd’s haalden een schrijfsnelheid van meer dan 700 MB/s, terwijl andere ssd’s daar net…

Intel geeft veel ruchtbaarheid aan de nieuwe Core Ultra-processors met hun chipletontwerp. Die is er in twee varianten: de U-klasse (15 watt) en de H-klasse. Een P-klasse (28 watt) is er niet meer, maar de H-klasse dekt nu alles van 28 tot 45 watt af. Het koelsysteem van de laptop bepaalt de uiteindelijke prestatieklasse. Bij de geteste Zenbook 14 (UX3405) was het energieverbruik tot 36 watt (PL1) volgens de tool HWinfo, maar werd de cpu na meerdere minuten continue belasting afgeremd en daalde dat tot 20 watt. Doordat de TDP afhangt van het koelsysteem, zijn de prestaties van de ZenBook nauwelijks hoger dan van de 13e Core i-generatie, ook al heeft Meteor Lake afhankelijk van het model meer E-kernen. In vergelijking met gangbare modellen zoals de i7-1260P en i7-1360P (met…

Bezoek je liever Zuid-Frankrijk dan de opdrachtregel? Met MapSCII kun je het combineren. Het programma toont een kaart in de terminal waarin je – afhankelijk van de terminalemulator – met je muiswiel of de toetsen A-Z kunt zoomen. Met slepen of de pijltoetsen verschuif je kaart. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden gebruikt MapSCII vooral unicode-tekens voor Brailleschrift, de ASCII-tekens worden gebruikt om plaatsen en landen weer te geven. Het resulteert in een verrassend herkenbare weergave, zolang je de juiste zoomfactor kunt vinden. Het programma wordt niet echt meer onderhouden en is vooral bijzonder om te (laten) zien. Om snel te kijken kun je met een Telnet-client de invoer telnet mapscii. me gebruiken. Lokaal installeren van de in JavaScript geschreven software gaat het makkelijkst met de JavaScript-pakketmanager npm…

LITTLE PI-BOI ▷ kck.st/48bd5gj • vanaf € 92 Als je een eigen retro-console in elkaar wil zetten komt daar normaal gezien nogal wat geknutsel bij kijken. Met de ReBoi is het echter een kwestie van klikken en schroeven – de soldeerbout hoef je niet uit de la te halen. Je moet zelf zorgen voor een GameBoybehuizing en een Raspberry Pi. Met dank aan het RetroPie-OS kun je dan naar hartenlust op elk gewenst moment je handheld gameconsole erbij pakken voor een potje retrogamen. Het kloppende gamehart van de ReBoi is een Pi Zero, die wordt aangevuld door de kit met elektronica voor de voeding, een schermpje en wat onboard controls. Het moederbord van de ReBoi bevat een tweede pc: een RP2040-microcontroller. Die speelt toetsenbordemulator, maar zorgt ook voor features als…

ENSHROUDED (EARLY ACCESS) ▷ Keen Games • € 30 (early access prijs) • Windows, PS5, Xbox Series X/S De game Enshrouded is een early accesstitel die heel goed gekeken heeft naar Valheim en The Legend of Zelda: Breath of the Wild. Het is een actie-RPG met survival-elementen, waarbij je ontwaakt in Embervale, een open wereld die door je voorouders om zeep geholpen is met een nare plaag die grote delen van de wereld heeft aangetast. Je begint met het verzamelen van items voor een veilige basis, jaagt op dieren, verzamelt bessen om van te snacken en zorgt voor voldoende hout voor een warm vuurtje. De voedingsmiddelen in de game geven je handige extra boosts die goed van pas komen tijdens gevechten, maar het is niet zo dat je doodgaat als…

Compact en krachtig, maar toch zo onopvallend mogelijk – voor velen is dat de ideale kantoorcomputer die op het bureau staat. Wat moeilijk zelf te bouwen is met losse componenten, is relatief eenvoudig te realiseren met een barebone. De behuizing, het moederbord en de voeding worden dan al meegeleverd, dus je hoeft alleen nog geheugen, een ssd en natuurlijk de processor en koeler toe te voegen. De compacte Asrock DeskMini X300 neemt maar weinig ruimte in op je bureau en vormt de basis voor dit bouwvoorstel. We hebben er goede ervaringen mee: afgelopen jaar verscheen hij al in een bouwvoorstel, maar toen hebben we er een processor met zes kernen in geplaatst en een andere koeler gebruikt [1]. Aan de voorzijde van de barebone zitten een USB-A-en USB-C-poort met USB…

In de 62e Top500-lijst van ’s werelds snelste supercomputers zijn vier nieuwe systemen de top tien binnengekomen. Bovendien zijn er veel nieuwe computers toegevoegd in de lagere regionen. Als gevolg daarvan is de totale rekenkracht van alle systemen op de nieuwe Top500-lijst met 34 procent toegenomen. In de voorgaande 61e editie was de toename minder dan 8 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Er wordt dus veel geïnvesteerd in supercomputers, maar niet alles loopt zoals gepland. Intel worstelt nog steeds met zijn vlaggenschipproject Aurora, dat lang geleden ’s werelds eerste 2 exaflops-computer had moeten opveren. Maar hoewel Intel in juni aankondigde dat alle 10.624 Aurora-nodes waren geïnstalleerd, rekende slechts een deel daarvan mee bij de Linpack-benchmark voor de Top500-lijst. De 585 petaflops aan rekenkracht zijn nog steeds genoeg voor…

Oled-monitors, zoals die we in het voorgaande artikel hebben getest, hebben ook op je bureau veel voordelen. Vooral kantoortoepassingen hebben echter veel statische beeldelementen, wat tot voor kort een no-go was voor oled-schermen. Dankzij de aanzienlijk verbeterde lichtopbrengst van organische beeldschermen is het risico op zichtbare schade echter klein. Desondanks moeten fabrikanten een aantal maatregelen implementeren om het inbranden bij monitors te voorkomen. We bespreken die hier in meer detail. We geven daarnaast ook tips over wat je zelf moet doen ongeacht de gespecificeerde maatregelen. En we hebben fabrikanten gevraagd wat zij doen als er ondanks alle maatregelen toch storende schaduwbeelden optreden: valt dergelijke inbranding onder de garantie van de betreffende monitor en zo ja, onder welke voorwaarden? BURN-IN EN IMAGE STICKING Als er een restbeeld of de schaduw van…

Sommige laptops hebben verrassend goede microfoons, terwijl sommige dure hoofdtelefoons schokkend slechte hebben. Het beste is om jezelf eens op te nemen om te horen of je de stemkwaliteit acceptabel vindt. Hoe luider en oncontroleerbaarder je omgeving en hoe ouder je opnameapparaat, des te meer je profiteert van een goede microfoon. We testen hier headsets met een bluetooth-dongle en multipoint van Epos, Jabra, Logitech, Poly/HP en Yealink. De Logitech Wireless 2 hebben we eerder al eens kort bekeken (zie de link op de laatste pagina). In het artikel hierna testen we vijf in-ears die met een dongle werken. De microfoons van webcams en laptops pikken door de grote afstand tot jou als spreker veel galm en omgevingsgeluiden op, zoals typen. In mindere mate geldt dat ook voor hoofdtelefoons en in-ears.…

De eerste echt snelle ssd’s gebruikten PCIe 3.0 als interface en hun snelheid is vandaag de dag nog steeds voldoende voor veel toepassingen. Maar ssd-fabrikanten stappen daar nu vanaf: het einde van een tijdperk. PCIe 4.0 wordt nu de instapklasse van snelle ssd’s. De test omvat de twee 80 millimeter lange (2280) Crucial T500 en Teracle T450, en de Corsair MP600 Core Mini, Seagate Firecuda 520N ssd, Silicon Power UD90, Teamgroup MP44S en WD Black SN770M NVMe SSD die 30mm lang zijn. De Corsair MP700 Pro en Gigabyte Aorus Gen5 12000 SSD vertegenwoordigen de topklasse van PCIe 5.0-ssd’s, en we konden de Gigabyte-ssd zelfs testen met 1 en 2 TB opslagruimte. We hebben de Silicon Power UD90 al besproken [1], toen in het 2280-formaat, maar de versie die we hier…

Er zijn veel populaire web-en servertoepassingen voor de Raspberry Pi, van adblockers zoals Pi-hole en printservers zoals OctoPrint tot mediaspelers zoals Kodi, Plex en Jellyfin. Als je dergelijke diensten op de Raspberry Pi wilt draaien, kun je het beste Docker gebruiken. Dat is praktisch omdat de in containers zittende applicaties elkaar dan niet in de weg zitten. Die containers delen ook de kernel van de host, dus is er weinig overhead. In sommige gevallen is het echter de moeite waard om zwaarder geschut in stelling te brengen dan containers, bijvoorbeeld omdat een applicatie afhankelijk is van het init-systeem systemd, dat in de meeste populaire Linux-distributies zit. Het kan echter ook zijn dat je ervoor wilt zorgen dat je eigen project goed aansluit op de ARM-versies van Linux-distributies zoals Fedora, Ubuntu…