Inhoudsopgave van Editie 8/9 - 2023 - c't magazine

Het lijkt erop alsof we nooit van de wachtwoorden af zullen komen. Toen die in de 16e eeuw door het leger werden gebruikt als legitimatie om te mogen passeren, vermoedde niemand dat wachtwoorden zo’n 500 jaar later nog steeds zouden worden gebruikt om Facebook-accounts of de toegang tot webmail te beschermen. Door de opkomst van internet waren wachtwoorden in eerste instantie dé manier om te bewijzen dat jij het zelf was die zich probeerde aan te melden of in te loggen. Maar je moest op steeds meer plekken een wachtwoord bedenken, en toen werd het steeds lastiger daar iets unieks voor te verzinnen. Met verschillende gevolgen: men ging dezelfde wachtwoorden voor verschillende accounts gebruiken, of legde zijn hele ziel en zaligheid in handen van een online wachtwoordenmanager, die in ruil…

D-Link Layer 3 managed switches D-Link komt met de nieuwe DMS-3130 switches. Het gaat om Layer 3 stackable multigigabit managed switches voor het verbinden van apparaten binnen beveiligde bedrijfsnetwerken of Metro Ethernetnetwerken. De nieuwe switches ondersteunen multicasting en verbeterde security. De twee nieuwe modellen in de serie (de DMS-3130-30PS en de DMS-3130-30TS) beschikken over twee 10GBASE-Tpoorten en vier 10G/25G SFP28-poorten. De DMS-3130-30PS heeft zestien 2,5Gbit/s PoE+en acht 5Gbit/s PoE++-poorten – perfect voor krachtige Wi-Fi 6/6E-accespoints. 802.3bt PoE++ levert tot 60 watt, waardoor je apparaten die veel verbruiken, zoals systemen voor videoconferencing en beeld-schermen, via één kabel kunt voeden en aansluiten. Bovendien bieden de switches ingebouwde 6kV-overspanningsbeveiliging op alle PoE-en niet-PoE netwerkpoorten. Externe apparaten voor overspanningsbeveiliging zijn daardoor niet meer nodig. De switches ondersteunen redundante voedingen en essentiële betrouwbaarheidsfuncties. Een van…

Matter belooft een naadloze integratie en eenvoudig gebruik van talrijke smarthome-componenten. Het omslachtig configureren met apps van de fabrikanten komt te vervallen. Tot zover in ieder geval de theorie. Om het gebruik van cloudservices tot een minimum te beperken, beheren matter-controllers, zoals slimme speakers, het netwerk lokaal. Gegevens worden uitgewisseld via wifi, de Thread-radiostandaard of ethernet. Met de laatste kun je bridges maken naar andere draadloze standaarden zoals ZigBee, maar tot nu toe zijn alleen controllers van Apple en Google daartoe in staat. KLEINE STAPPEN De eerste fabrikanten leveren inmiddels geschikte hardware of updates voor bestaande producten. Een van de grotere spelers is Wiz, een bedrijf dat deel uitmaakt van Signify (Hue), dat firmware-updates voor meer dan 130 wifilampen levert in de nieuwere V2-versie van de app van de fabrikant.…

De V8EP is een buitencamera die bedoeld is om aan te sluiten via PoE. Een (12V/1A-) adapter of PoE-injector wordt dan ook niet meegeleverd. De 8 in de naam duidt op de 8-megapixelsensor voor een resolutie van 3840 × 2160. De kijkhoek is 90 graden horizontaal en 46 graden verticaal. Door de IP66-certificering kun je hem met een gerust hart buiten bevestigen – pluggen en schroeven worden meegeleverd. De V8EP levert twee streams met H.265-of H.264-beeldcompressie, die onder meer bij Home Assistant geïntegreerd kunnen worden. Door de 100Mbit-netwerkpoort heb je altijd een stabiele verbinding en ben je niet afhankelijk van een wifinetwerk. Het instellen van de V8EP is na het installeren van de Foscam-app (hier en daar zagen we nog wat vertaalfouten zoals Haven voor Port), het aanmaken van een…

De kleine en vrij onopvallende 100 is van dezelfde klasse als de Sonos One, maar heeft een iets grotere woofer en twee tweeters. In tegenstelling tot de One is hij ontworpen als stereosysteem. De 4,5 kg zware Era 300 valt op door zijn zandloperontwerp. In de 26 cm brede kast zitten twee woofers, twee zijdelings gerichte tweeters en twee naar boven gerichte tweeters. Die laatste maken van de Era 300 een 3D-luidspreker met Atmos-mogelijkheden. Beide nieuwe modellen zijn verkrijgbaar in zwart en wit. De Era 100 en 300 maken uitsluitend gebruik van wifi. Met oudere modellen die SonosNet ondersteunen is dat een probleem omdat combineren niet wordt aanbevolen. De nieuwe Sonos-speakers ondersteunen voor het eerst ook Bluetooth. Je hebt niet per se meer een iPhone nodig voor optimalisatie via de…

De meeste dockingstations zijn kleine apparaten die je op je laptop aansluit, en waar je vervolgens allerlei randapparatuur zoals je beeldscherm, toetsenbord en muis aan koppelt. Met de Logi Dock is Logitech een stap verder gegaan en heeft er extra functionaliteit aan toegevoegd zoals een geïntegreerde speaker. Om die onder te brengen, is de Logi Dock rond de 16 bij 13 cm en 9 cm hoog. Los van een USB-C-poort aan de linkerzijde zitten alle aansluitingen achterop. Je laptop sluit je met de meegeleverde USB-C-kabel aan op de USB C-poort achterop, die de laptop met 100 watt kan opladen. Een extern scherm sluit je aan via DisplayPort of HDMI (tot 4K met 60 Hz). Het is ook mogelijk om twee externe schermen aan te sluiten, maar je kunt je desktop…

De RadiX AX6600 Tri-Band router en AXE6600 zijn vrijwel identiek: de AXE6600 heeft in plaats van een tweede 5GHz-band een 6GHz-band. Het installeren kan op meerdere manieren: via het standaard ingestelde wifi van de router of bekabeld via de gecombineerde 2,5Gbit-of 1Gbit-WAN/LAN-poort. De meest simpele manier van installeren is de app MSI Router. Scan de qr-code, stel de admin-gebruikersnaam en wachtwoord in, geef je aan wat het WAN-verbindingstype is (meestal PPPoE) en configureer de wifinetwerken. We hebben ook bekabeld de router geconfigureerd: de webinterface van de router is standaard toegankelijk op 192.168.10.1. Na het invullen van de standaard admin-account maak je een nieuw admin-account, waarbij je de gebruikersnaam kunt aanpassen. De taal van de interface staat standaard op Engels. Je kun ook kiezen uit Nederlands, maar daarbij worden een aantal…

Veel programmeurs hebben een haat-liefdeverhouding met Java. Java-code ziet er soms nogal opgeblazen uit en heeft vaak vreemde eigenaardigheden – maar dat laatste geldt voor bijna elke programmeertaal. Toch is Java één van de meest succesvolle en meest gebruikte talen ter wereld. Volgens ontwikkelaar Oracle zijn er meer dan 45 miljard actieve Java Virtual Machines (JVM). De kans is groot dat je vaak een Java-app gebruikt zonder het te weten, de meeste Android-apps zijn namelijk geschreven in Java. Het is dan ook geen wonder dat bijna elke informaticaopleiding deze taal op het programma heeft staan, want in tegenstelling tot wat sommige critici beweren, is Java zeer geschikt als inleiding in de wereld van het programmeren. De taal is uitstekend gedocumenteerd, krijgt constante updates [1] en heeft krachtige frameworks, zoals Spring…

Na een periode van relatieve stilte gebeurde er het afgelopen jaar weer wat op het gebied van desktopprocessors. Van AMD verschenen in september 2022 de Ryzen 7000 en het volledig nieuw ontwikkelde AM5-platform. De eerdere AM4-moederborden en Ryzen 5000 Vermeer-processors zijn echter nog steeds tegen lage prijzen te koop. Intel counterde slechts enkele weken later met de 13e Core i-generatie Raptor Lake. Dat is de eerste update van de hybride cpu’s met kernen van verschillende snelheden, die een jaar eerder als de Core i-12000 Alder Lake op de markt verschenen. Op dit moment zijn er alleen al in de actuele processorseries meer dan honderd verschillende modellen om uit te kiezen – en daar komt ook nog een hele reeks processors van vorige generaties bij, die nog in verschillende mate verkrijgbaar…

Het is een veelvoorkomend probleem: je wifi is traag of de powerlineverbinding is niet vooruit te branden, slechte ontvangst enzovoort. Netwerkbekabeling is ook in nieuwbouwwoningen zeldzaam. In huurhuizen zit standaard meestal niets aan bekabeling voor netwerken in de muur, en als je daarmee zelf aan de slag wilt, wil je het wel betaalbaar houden, want het is vaak maar voor een aantal jaar. Het alternatief om je internet draadloos door te sturen via wifi-meshkits of powerline-adapters is echter relatief duur en blijft vaak qua snelheid achter bij de beloofde snelheden op de verpakking, vooral als dikke stevige muren of lange elektriciteitsleidingen de wifi-of powerline-signalen verzwakken. De teleurstelling is groot als er slechts 50 tot 100 Mbit/s overblijft van de 500Mbit/s-of 1Gbit/s-glasvezelverbinding in je meterkast. Kortom: alleen UTP-kabels sturen de data…

Er zijn niet veel mensen die op spreeksnelheid kunnen typen. Het handmatig uitschrijven van interviews, podcasts of spraak in video’s is daarom een enorm tijdrovende klus. Verschillende dienstverleners bieden transcripties aan, maar betrouwbare opties hebben een fiks prijskaartje. Bovendien: als je audiodata naar een spraakherkenningsprovider stuurt, is het maar de vraag wat er met je eventuele vertrouwelijke data gebeurt. Whisper is gratis transcriptiesoftware van de Amerikaanse AI-startup OpenAI en sinds september vorig jaar beschikbaar. OpenAI is bekend van de inmiddels immens populaire AI-chatbot ChatGPT. Het opensource programma analyseert audio-opnames en zet de spraak die ze bevatten om in tekstbestanden. Je gebruikt de commandline om het in te stellen. Volgens OpenAI kan Whisper 96 talen aan. Nederlands behoort tot de tien talen met het laagste aantal fouten bij de herkenning. De…

Podman begon ooit als een alternatief voor Docker – met flinke steun van Red Hat. Jarenlang worstelde Podman om een plaats te veroveren tussen de mainstream containers. Het was populair bij twee doelgroepen: Linux-gebruikers uit de Red Hat-en Fedora-hoek en beveiligingsbewuste gebruikers die vooral interesse hadden in ‘rootless containers’. Alle anderen gebruikten Docker Desktop. Dat waren eigenlijk gouden tijden voor marktleider Docker Inc., maar al doende moest het bedrijf wel geld verdienen en werden de licentievoorwaarden aangescherpt. Sinds 31 januari 2022 moet je betalen als je Docker Desktop wilt gebruiken in een bedrijf met meer dan 250 werknemers of als je een omzet van meer dan 10 miljoen dollar haalt. Dat geldt ook voor overheidsinstellingen. Docker mag de licentievoorwaarden veranderen, ook al zijn delen van Docker Desktop opensource – maar…

Wetsvoorstel digitale euro De Europese Centrale Bank was al een tijdje aan het werken aan een concept voor het opzetten van een digitale euro. Die digitale euro moet een digitaal betaalmiddel worden, maar geen vervanging voor contant geld. De Europese Commissie heeft nu een wetsvoorstel voor de digitale euro gepresenteerd. De digitale munt wordt uitgegeven door de Europese Centrale Bank en elke EU-burger kan een aparte gratis rekening openen voor de digitale euro bij een bank of financiële dienstverlener. Een rekening met digitale euro’s wordt geen verplichting en de Europese Commissie wil dat je slechts een vastgestelde maximale hoeveelheid digitale euro’s mag stallen. Dat is om te voorkomen dat giraal geld fanatiek ingewisseld gaat worden voor de digitale variant en de financiële stabiliteit daarmee in gevaar kan komen. Je werkt…

Sinds kort kan iedereen die met het Dev-kanaal van Windows 11 Insider een taakbalkinstelling toepassen die veel gebruikers vanaf het begin gemist hebben. De optie om pictogrammen van meerdere geopende versies van hetzelfde programma naast elkaar en met labels weer te geven in plaats van ze te groeperen in één pictogram, was tot en met Windows 10 vanzelfsprekend. Die instelling is voor veel gebruikers een standaardfunctie voor een hogere productiviteit bij het werken met veel spreadsheets, browservensters enzovoort. De nieuwe Windows 11-optie wordt eigenlijk nog flexibeler dan bij Windows 10: je kunt ervoor kiezen om ook de pictogrammen van vastgemaakte maar niet gestarte programma’s te labelen. VERKENNER: MEER EN MINDER Verkenner krijgt een wat aangepast detailvenster aangemeten. Als je die kolom activeert, verschijnt hij aan de rechterrand van het venster.…

AMD schat dat de markt voor AI-hardware zal groeien tot 150 miljard dollar in 2027: veel meer dan de gezamenlijke omzet van AMD, Intel en Nvidia van vorig jaar. AMD wil een groot stuk van die sappige taart voor zichzelf. Naast de Epyc-serverprocessors moet de Instinct MI300-versneller, die al naar partners wordt verscheept, daar de basis voor gaan leggen. Dat de MI300 eigenlijk bedoeld is voor supercomputers doet er in eerste instantie niet toe. AI-modellen hebben immers vooral rekenkracht en geheugen nodig. De MI300 heeft genoeg van beide, mede dankzij de chiplet-technologie met 3D-stacking. De Instinct MI300A met 128 GB HBM3 stacked geheugen en 24 Zen 4-kernen is bedoeld om de twee-exaflop El Capitan supercomputer aan te drijven die volgend jaar gelanceerd wordt. Volgens oudere prognoses van AMD zou de…

De huidige wifistandaard Wi-Fi 6 haalt een gigabit-snelheid alleen op korte afstanden. De opvolger Wi-Fi 7 (IEEE 802.11be) moet daar verandering in brengen: op de nieuwe 6GHz-band kan maar liefst 23 gigabit per seconde verstuurd worden met een extra breed signaal van 320 in plaats van 160 MHz en met acht MIMO-streams. De Deco BE85 Wi-Fi 7-router van TP-Link beperkt zich nog tot drie radiomodules die elk met vier MIMO-streams uitzenden – dus maximaal 11,5 Gbps. De wifimodules halen 1376 Mbit/s (40MHz-signaal op 2,4 GHz), 5760 Mbit/s (160 MHz op 5 GHz) en 11.520 Mbit/s (6 GHz) op de drie banden. De grote toename bij de 6GHz-band komt voornamelijk door het bredere signaal. De bij Wi-Fi 7 nieuwe Multi-Link Operation (MLO) introduceert een handige nieuwe functie: apparaten kunnen gegevens tegelijkertijd…

De CR2-X Bar Pro soundbar en CR2-X Cube luidsprekers zijn ontworpen voor een rijk en kamervullend geluid uit een zeer compact ontwerp. Bij de Cube-luidsprekers zitten alle aansluitingen in de rechterspeaker. Vanaf daar gaat het versterkte audiosignaal via een RCA-kabel naar de linkerspeaker. De kabel is slechts 1,15 meter lang. De Bar en de Cube hebben een USB-C-aansluiting die gebruikt kan worden als audio-interface, een audiojack-out en Bluetooth 5.0. De subwoofer sluit je aan via een andere soort 3,5mm-jack, een (wederom erg korte) kabel wordt meegeleverd. Het volume regel je met een aanraakgevoelige strook op de bovenkant van de Bar en op de rechterspeaker van de Cube. Je vinger rustig verschuiven werkte goed, tikken op de gewenste positie echter niet. Bij het inschakelen lichten ledstrips op die niet zijn te…

De Ironwolf Pro haalt in de buitenste zones een snelheid van 280 MB/s, op de binnenste ringen is dat nog rond de 125 MB/s. Dankzij de heliumvulling liggen het verbruik (maximaal 8,1 watt) en het geluidsniveau (0,3 sone) ondanks tien platters op een laag niveau. Bij een ongunstige montage steeg het geluidsniveau echter tot bijna 1 sone. De Ironwolf Pro draait 7200 rondjes per minuut, heeft een cache van 512 MB en het berekende uitvalpercentage is een lage 0,35 procent per jaar. Seagate specificeert het aantal niet-corrigeerbare leesfouten als een maximum van één sector per 1015 gelezen bits. De garantie is vijf jaar en in die periode mag de schijf 2,75 PB aan gegevens verwerken – sommige eerdere Ironwolf Promodellen waren beperkt tot 1,5 PB. Daarnaast is de firmware geoptimaliseerd…

SCHOKKENDE DATA ▶ rdsa.knmi.nl/dataportal Aangezien de tektonische platen van onze planeet niet bepaald stil blijven liggen, komt er nog wel eens een aardschok voor. En zo ook in Nederland. Het K.N.M.I. heeft op rdsa.knmi.nl/dataportal een dataportal beschikbaar gemaakt waarop je dat kunt terugzien. Dankzij de data van de meetstations zie je hoe lang, hoe intens en hoe diep in de aardkorst de schokken gemeten werden. Uiteraard (en helaas) komt ook Groningen veelvuldig in de meetstatistieken voor vanwege de gasboringen. Er zijn ook data van een aantal meetstations in Duitsland beschikbaar. Ook zijn de verschillende afzonderlijke meetstations erbij te pakken. En dat zijn er best wel wat, en er zijn ook meerdere netwerken te selecteren, bijvoorbeeld die van het Caribisch gebied. ZELFDELING ▶ snapdrop.net Het delen van bestanden via snapdrop.net heeft…

Als je een interactieve website wilt, heb je Java Script nodig. Java Script is het werkpaard van de browsers. Maar niet alleen van de browsers, want de taal gedijt al jaren ook op andere bodems. De JavaScript-runtime-omgeving Node.js, die losstaat van de browser, maakt dat mogelijk. Webservices, inclusief databaseverbindingen, kunnen met slechts een paar regels code gemaakt worden. Met frameworks zoals React Native en Sencha Touch kun je platformonafhankelijke mobiele apps programmeren. Als je meer voelt voor desktop programmeren (ook crossplatform), is Electron een goed alternatief. Geen wonder dat JavaScript al jaren bovenaan de populariteitsranglijst staat. Op de TIOBE-index van de meest genoemde talen op het web staat het op de zevende plaats en in de PYPL-populariteitsindex van de meest gezochte tutorials staat het zelfs op de derde plaats. Kennis…

Het is woensdagochtend rond 8 uur. De koffie loopt en ik start mijn computer op. Ik ben in een goede bui want vandaag lanceer ik een hackaanval op onze klant. Hackaanval? Dat is wat ik beroepsmatig sinds begin 2021 doe. Het bedrijf waar ik werk heeft als taak kwetsbaarheden te ontdekken voordat criminele hackers dat doen. Daarom beschrijf ik hier een aanval met behulp van realtime-phishing op een bedrijf dat ik maar ‘voorbeeldbedrijf’ zal noemen. De beschreven werkwijze is ook hoe criminele hackers te werk gaan. Trouwens: in tegenstelling tot wat je ziet in de standaardfoto’s die de meeste media gebruiken, werk ik net zoals de meeste legale hackers niet ‘s nachts en draag ik ook geen hoodie. In mijn gereedschapskist voor realtime-phishing zit de tool evilginx2 (zie de link…

Rekeneenheden voor AI zitten al in smartphones, supercomputers, auto’s en televisies. Ze dienen zeer verschillende taken. In mobiele telefoons verfraaien ze bijvoorbeeld foto’s of herkennen ze stemcommando’s, in supercomputers trainen ze grote AI-modellen, in auto’s analyseren ze camerabeelden en in smart-tv’s of gaming-pc’s schalen ze beelden op naar een 4K-resolutie. Daarom zijn er zeer verschillende AI-versnellers, die niet alleen verschillen qua rekenkracht, maar ook in vele andere details. AI-SYSTEMATIEK De verwarring begint al bij de termen: het lijkt erop dat iedereen onder AI iets anders verstaat. Sommigen bedoelen Machine Learning (ML), anderen Deep Learning (DL) of Deep Neural Networks (DNN) of iets heel anders. Omdat AI-algoritmen vaak kunstmatige neurale netwerken bevatten, verwijzen de namen van veel versnellers er ook naar: Neural Processing Unit (NPU) of Neural Engine. Andere bedrijven schrijven…

Browsen vanuit een terminal is weliswaar een tikje nerdy, maar het kan ook voor serieuze oplossingen worden gebruikt. Je kunt in situaties terechtkomen waarin het plotseling handig is om een website vanaf de terminal te kunnen oproepen. Bijvoorbeeld als je via SSH bent ingelogd op een computer op afstand en moet testen of het lukt om een pagina op deze machine op te halen. Of als je op een server zonder grafische gebruikersinterface werkt en snel iets op het internet wilt opzoeken. BROWSING LIKE A NINETIES KID Klassieke tools voor zulke gevallen zijn op tekst gebaseerde browsers. Die proberen vooral de tekstinhoud van webpagina’s weer te geven, en niet zozeer hun visuele uiterlijk. Vroeger – toen websites voornamelijk uit lineaire tekst bestonden – was dat eenvoudiger en zinvoller dan tegenwoordig,…

Het idee is even slim als eenvoudig: om de nieuwste Ubuntu, Manjaro of openSUSE Linux uit te proberen, installeer je het systeem op een externe ssd. Als de Linux-distributie je niet bevalt of als er drivers ontbreken, wis je de ssd weer en probeer je de volgende distributie uit – of je start gewoon je gebruikelijke besturingssysteem op vanaf de interne harde schijf of ssd. Als de externe schijf niet is aangesloten, zou er niets te zien moeten zijn van de testinstallatie. Maar in de praktijk laten sommige distributies sporen achter op de interne opslag van je pc, zelfs als je ze op een externe schijf installeert. Het knelpunt hier is de EFI-bootloader voor UEFI-firmwares. Om te voorkomen dat de bootvolgorde door de firmware van het moederbord wordt veranderd, installeren…

Het werken met Docker heeft een groot aantal voordelen. Je kunt daarmee complete applicaties – inclusief het besturingssysteem dat ze nodig hebben – in een afgeschermde containeromgeving draaien en hun functies (daarbuiten) benutten. Een applicatie is op die manier snel gestart en bovenal: onafhankelijk van het platform dat je gebruikt. Je kunt namelijk zowel op Windows, macOS als Linux-distributies met Docker werken. Het is bijvoorbeeld mogelijk om de ad-blocker Pihole, die bedoeld is om geïnstalleerd te worden op een Raspberry Pi, in een speciale Docker-versie op een Windows-pc te draaien. Sterker nog (en dat kan best handig zijn): je kunt de Docker-versie van Pihole in een Docker-container op een Raspberry Pi draaien! Die flexibiliteit van het Docker-containersysteem heeft wel een nadeel: voor het Docker-systeem is overhead nodig. Iedere Docker-container neemt…

JE PC UPGRADEN Als je oude computer niet meer vooruit te branden is, kan een opfrisbeurt helpen. We geven tips over hoe je bottlenecks kunt vinden en leggen uit welke aanpassingen het meest effectief zijn en hoe die werken. Als dat te duur wordt, kun je altijd nog overstappen naar Linux. WINDOWS VERHUIZEN Het vervangen van een gegevensdrager of zelfs de hele pc is geen reden om daarna niet met dezelfde Windows-installatie verder te kunnen. Met c’t-WIMage kan dat: je zet er je Windows mee over, waarbij je je geen zorgen hoeft te maken over details als bootloader, schijfgroottes of partitieschema’s. BOVENDIEN AI VERANDERT ALLES ChatGPT, Midjourney en aanverwanten veranderen de economie, de arbeidsmarkt en de samenleving. AI werkt al in steeds meer sectoren. Wat zijn de gevolgen voor bepaalde…

Na ongeveer zeven jaar ontwikkeling liet Apple tijdens zijn World Wide Developers Conference de Vision Pro zien. Andere fabrikanten zouden zo’n bril hebben geclassificeerd als een mixed-reality headset (XR-headset) die digitale inhoud mengt met de echte omgeving. Apple vermijdt dat soort termen en houdt zich niet bezig met het bedenken van applicaties of games voor virtualreality, maar in eerste instantie alleen met het verplaatsen van het bureaublad van de pc naar twee minidisplays met ultrahoge resolutie. Samen zien ze eruit als een oversized draagbaar 4K-scherm met 3D-weergave in het formaat van een bioscoopscherm. In totaal zitten er 23 miljoen pixels op het oppervlak van twee postzegels. Als je de bril opzet, blokkeert een geïntegreerd zacht masker het licht van buitenaf en lijken digitale objecten zoals de vensters in de ruimte…

De ProLite XUB3294QSU lijkt een kantoormonitor zonder fratsen. Wat dit scherm bijzonder maakt, is het grote 32-inch formaat. Bij monitors voor kantoorwerk zijn 24-of 27-inch full hd-schermen meer gebruikelijk, grotere schermen worden eerder voor specialistische toepassingen ingezet zoals beeld-en videobewerking. Maar bij dergelijke schermen is vooral een 4K-resolutie gebruikelijk, en niet de Quad HD-resolutie die deze ProLite heeft. Ondanks dat je daardoor een relatief lage dpi van 93 overhoudt, oogt het scherm redelijk scherp. Als je de monitor vooral gebruikt voor kantoortaken en soms om foto’s te bekijken of wat te bewerken, dan is het grote schermoppervlak bijzonder prettig. Letters ineenWord-bestandzieneraande randen wel wat rafelig uit. Iiyama heeft de ProLite voorzien van een 75 hertz VA-panel. Het is evenredig uitgelicht en heeft een ruime kijkhoek – ook naar de zijkanten…

De ROG Ally is er in twee versies: de Ryzen Z1 met 256 GB opslag, of de Z1 Extreme met 512 GB aan opslag en acht cpu-kernen in plaats van zes. De goedkopere Z1 heeft geen 12 maar 4 compute-units voor de grafische performance. De ssd kan worden vervangen en je kunt de opslag uitbreiden via het UHS II-microSD-slot. De Armoury Crate-software van Asus dient als centrale bediening, waar Windows 11 op draait. Met de gamelauncher start je Steam-of Epic-games. De Ally heeft geen touchpads. De rechter joystick kan de cursor bedienen, de schouderknoppen dienen als muisknoppen. Het full hd-scherm biedt 120 Hz met FreeSync-support. De Ally laad je via USB-C, die ook een DisplayPort 1.4-beeldsignaal kan doorsturen. Via de dure ROG XG Mobiledock hang je een high-end gpu aan…

De HP Pavilion Aero heeft een strak en modern ontwerp met een behuizing van een zeer lichte magnesiumlegering. Dat resulteert in een zeer gering gewicht van rond 1 kilogram. Daar staat wel tegenover dat de laptop door de magnesiumlegering wat kwetsbaar aanvoelt. De laptop is voorzien van een 13,3-inch scherm met een WQXGA-resolutie van 2560 × 1600 pixels. Hij heeft een AMD Ryzen 5 7535U-processor, 16 GB aan RAM en een 512GB-ssd. Met die specificaties kan deze laptop moeiteloos worden ingezet voor kantoorgebruik, zowel thuis als onderweg. De hoge resolutie van het scherm maakt het apparaat geschikt voor het weergeven van foto’s en video’s, al is het kleine formaat beperkt geschikt voor beeldbewerking. De laptop is verder voorzien van een vingerafdrukscanner, een verlicht toetsenbord en een webcam met een resolutie…

De Asus S13 OLED (UX5304VA) laptop is bedoeld voor thuisgebruik, maar leent zich ook voor professionals. Dat blijkt onder meer ook uit het formaat, het lage gewicht, het oled-display en de strakke basaltkleurige uitstraling – en niet te vergeten de Intel i7-1355U. Die Alder Lake-processor heeft een maximale TDP van 15 watt (maximaal 55 watt) met twee P-cores (max. 5 GHz) en acht E-cores (max 3,7 GHz). In Cinebench scoorde de laptop 1469 (singlecore) en 6045 (multicore) punten. Daarmee is deze cpu een goed compromis tussen snelheid en zuinigheid, die meer aankan dan alleen kantoortaken. De Essentials-en Productivity-scores van PCmark 10 van 10.174 en 7359 onderschrijven dat. Tijdens de benchmarks gaat de ventilator wel snel aan, maar hij maakt geen hinderlijk hard geluid. Het meest opvallende element aan de S13…

Framework bouwt duurzame laptops en weet met zijn modulair ontworpen Laptop 13 veel van de hoge verwachtingen waar te maken. Je kunt bij aankoop niet alleen uit diverse interfaces kiezen, maar je kunt ook alle onderdelen los in de webshop kopen en zelf vervangen. Sleutelen wordt expliciet aangemoedigd. Omdat Framework de fysieke formaten van het moederbord niet gewijzigd heeft, kun je ook oude modellen upgraden. Alle andere componenten zoals RAM, ssd en wifimodule kun je als module eenvoudig insteken. De Laptop 13 (2023) wordt bovendien verkocht met Intels top-cpu-model, de Core i7-1370P. Die processor combineert zes performance-kernen met acht efficiency-kernen. Het testapparaat leverde flinke prestaties, die zich ook in het nodige geluid vertaalden: bij aanhoudende volle belasting was hij met bijna 3 sone erg luid. Framework levert de Laptop 13…

DOORMIDDEN TYPEN ▶ kck.st/3WqXGE8 • vanaf € 400 De Naya Create is een tweedelig ergonomisch toetsenbord met de keuze uit hot-swappable modules: kies alleen wat jij nodig hebt, dat kan ook slechts één deel van het toetsenbord zijn. De te kiezen modules zijn een trackbal die vier in te stellen knoppen heeft, een touchpad met multitouch-gestures, een 6-assige soort joystick gericht op 3D-designwerk en een grippy draaiknop die ook in te drukken valt en een touchpad heeft. De keycaps zijn ultra-low-profile en ergonomisch golvend, de switches lineair of clicky. Hij is gemaakt om hem ook zelf te kunnen repareren. De accu houdt het (met RGB-verlichting uit) 100 dagen vol. De modules zijn te laden via Qi, of aangesloten op het toetsenbord dat via USB-C laadt. Verbinden kan via een draadloze…

▶ Blizzard • vanaf € 70 • Windows, Xbox X/S/One, PS4/5 De hack & slash actie-RPG Diablo is alweer toe aan versie nummer vier, en kan al bijna het dertigjarig bestaan gaan vieren. Deze keer zorgt een stelletje cultisten ervoor dat Lilith, de dochter van demoon Mephisto, ineens weer opduikt en de boel in rep en roer brengt. Ze was samen met de engel Inarius verantwoordelijk voor het creëren van de wereld van Diablo, Sanctuary, een relatief veilige plek voor mensen die geen zin meer hadden in de strijd tussen de hemel en hel. De twee ex-partners staan nu lijnrecht tegenover elkaar, en jij volgt Lilith op de hielen om meer ellende te voorkomen. Voor Diablofanaten is er genoeg te zien wat herinneringen triggert, maar ook een nieuwe speler kan…

Programmeren is een mentale uitdaging: elk programma bestaat uit bouwstenen die je in je hoofd als een klok in elkaar moet zetten zodat alle onderdelen uiteindelijk perfect in elkaar passen. Het resultaat van dat denkproces opschrijven zodat een computer het kan uitvoeren is pas de laatste stap van dat werk. Een programmeertaal mag vooral niet in de weg zitten. Python is daar perfect voor omdat die taal zowel procedureel, functioneel als objectgeoriënteerd werkt – net wat je nodig hebt. Snel uitvoerbare code krijgen is het belangrijkste doel, en Python offert daarvoor zowel datatypecontrole als haakjes op. De volgende regel definieert bijvoorbeeld in één stap drie variabelen: Python herkent aan het uiterlijk dat a een geheel getal is, b een string en c een lege lijst. En je hebt zeker nog…

Op een ochtend in augustus 2022 – ik heb net ontbeten – ging mijn telefoon. Aan de andere kant van de lijn zat het hoofd van de IT-afdeling van een autotoeleverancier. Twee weken daarvoor had ik al contact met hem gehad via e-mail. Hij wil mij een pentest laten uitvoeren, zoveel weet ik al. Zo een penetration test kan van alles zijn, van beveiligingsanalyses van individuele toepassingen of systemen, tot het simuleren van gerichte aanvallen op een netwerkomgeving. In de IT-industrie is de laatste jaren een houding doorgedrongen die ook wel de ‘assume breach’-mentaliteit wordt genoemd. Men gaat er pessimistisch van uit dat er een indringer in het netwerk zit. Aanvallers kunnen bijvoorbeeld toegang krijgen via phishing, kritieke beveiligingslekken in opensource-projecten zoals Log4j of besmette updates van commerciële software, zoals…

In een professionele omgeving is het voor medewerkers belangrijk dat zij hun werk efficiënt en doeltreffend kunnen doen. Voor hen is de hardwarematige oplossing die daarbij gekozen wordt minder belangrijk dan een goede ergonomie. Dat betekent voor IT-afdelingen dat zij de interactie tussen medewerkers met hun middelen zo veel mogelijk moeten optimaliseren. Een goede monitor hoort daar zeker bij. Dat laatste wordt volgens monitorfabrikant Eizo nog wel eens vergeten, maar het is soms letterlijk van levensbelang dat informatie goed zicht-en leesbaar is, en dan is een goede monitor een eerste vereiste. Het is dan ook niet voor niets dat de bedrijfsnaam Eizo in het Japans image of beeld betekent. MEERDERE DOMEINEN Het belang van een goed beeldscherm geldt natuurlijk niet alleen voor thuis of op kantoor, maar binnen velerlei domeinen.…

Clientsoftware die met diensten via het netwerk communiceert, moet zijn gegevens versleutelen. De servers mogen hun programmeerinterface (Application Programming Interface, API) alleen aanbieden aan geautoriseerde clients. Beide vereisen geheimen, zoals API-sleutels, wachtwoorden of certificaten. De software moet die gegevens ook bevatten, en wel zodanig versleuteld dat geen enkele gebruiker ze kan ontdekken. Maar de software moet ook in staat zijn de gegevens zelf te kunnen ontsleutelen. Beveiligingsprofessionals zullen nu roepen: bah, dat is ‘security by obscurity’. Dat klopt. Security by obscurity, ook wel obfuscation genoemd, biedt geen bescherming tegen serieuze hackers. Maar het is soms onmisbaar en de gekozen methode moet een hoge hindernis opwerpen voor alle anderen. Een methode die deze bescherming biedt zou echter geen obstakels moeten opwerpen voor de programmeurs. Ingewikkelde, foutgevoelige stappen zoals voorbewerking met scripts…