Inhoudsopgave van Editie 4 - 2023 - c't magazine

Sinds Elon Musk zich aan het bemoeien is met Twitter zijn veel mensen aan het rondkijken naar alternatieven. Het lijkt erop dat het opensource socialemediaplatform Mastodon daar een rol in kan gaan spelen. Het mooie aan Mastodon is dat je die zelf kunt hosten – zie het artikel in deze c’t op pagina 128. Het nadeel van zo’n overstap is dat je niet al je berichten en contacten mee kunt nemen, dus je zult bij Mastodon het hele netwerk opnieuw op moeten bouwen. Als je thuis een aantal smarthome-apparaten geïnstalleerd hebt, zul je ongetwijfeld herkennen dat je met allerlei apps of webinterfaces in de weer moet om die apparaten allemaal te laten doen wat jij wil. Gelukkig komen er af en toe initiatieven langs die dat allemaal proberen te integreren.…

Voor het begin van het nieuwe schooljaar staat er een lezerspaneltest op de planning voor een selectie van verschillende soorten laptops, denk aan een Asus Chromebook, een Vivobook of Zenbook. Heb je interesse in het meedoen aan deze lezerspaneltest, maar je nog niet aangemeld voor ons testpanel? Stuur dan een e-mail naar redactie@ct.nl met als onderwerp ‘lezerspanel Asus’. Schrijf in je e-mail kort iets over jezelf en je interesses zodat we de testproducten op je voorkeuren kunnen laten aansluiten, en vermeld je adresgegevens. Als je niet geselecteerd wordt voor deze paneltest, bewaren we je aanmelding inlezers-ieder geval voor een volgende.…

Met een c’t abonnement krijg je: • Uitgebreide onafhankelijke tests, diepgaande achtergronden en workshops op niveau• Verrassende onderwerpen om je kennis te verbreden• Toegang tot de digitale versies en pdf’s om te archiveren Ontvang 10x c’t magazine van €85,- voor €55,- Abonneer je nu via www.ct.nl/abo of bel naar +31 (0)24 2027 825 Deze actie is geldig t/m 18 april 2023 of zo lang de voorraad strekt. Je abonneert tot wederopzegging en voor ten minste de actieperiode van 10 nummers. Na afloop van de actieperiode geldt de reguliere abonnementsprijs en is het abonnement per kwartaal opzegbaar. Opzeggen is heel eenvoudig en kan via onze klantenservice.…

De microSD-kaarten uit de Basics-serie van Amazon beginnen bij 64 GB, maar we kochten er een met de maximale capaciteit van 1 TB. Bij het lezen van grote bestan den haalden we een maximum van 99 MB/s, maar bij het schrijven gedurende meer dan een minuut daalde de snelheid tot slechts ongeveer 30 MB/s. Voor het opstarten van (smartphone-)apps is de snelheid bij toegang tot willekeurige adressen echter belangrijker. De Basics microSDXC haalde 2300 of 670 IOPS op een pc, een gebruikelijke waarde voor dergelijke kaarten. In een Raspberry Pi haalden we meer dan 3000 IOPS voor lezen en iets minder dan 900 voor schrijven met de Agnostics-benchmark – beide goede waarden. Bij het kopiëren van veel kleine bestanden van de pc naar de kaart (we gebruikten daarvoor delen van…

Audio-interfaces zijn universele controlecentra die pc’s en mobiele apparaten met diverse audioapparatuur verbinden: koptelefoons met grote jackpluggen, actieve luidsprekers, elektrische gitaren voor directe opname, microfoons voor podcasts en zang, plus synthesizers en andere apparaten met lijnuitgangen. Dankzij de analoge bedieningselementen op de interface zijn de volumes voor afspelen en opnemen gemakkelijk aan te passen. Voor deze test hebben we tien USB-C modellen geselecteerd met elk twee in-en uitgangen, die nodig zijn voor stereosignalen. De test bevat modellen van Arturia, Focusrite, MOTU, M-Audio, Presonus, SSL, Steinberg, Tascam en Universal Audio. Alleen de iD14 van Audient heeft vier uitgangen en een extra TOSLink-ingang. De prijzen variëren van 105 tot 230 euro. Daarnaast bieden de fabrikanten andere modellen aan in dezelfde serie met andere kanaalconfiguraties, met prijzen die variëren van 95 tot 575…

Harde schijven zijn in de loop der jaren uit praktisch alle desktop-pc’s en laptops verdwenen ten faveure van de vele malen snellere, kleinere en volledig stille ssd’s. In de NAS of serverkast zijn ze gezien de grote opslagcapaciteiten tegen een relatief lage prijs echter niet weg te denken [1]. De fabrikanten van harde schijven hebben verschillende series in hun assortiment: desktopschijven, NAS-schijven, servermodellen en harde schijven voor opnames van videobewakingscamera’s. Desktopschijven zijn niet gespecificeerd voor continu gebruik en zouden alleen daarom al niet gebruikt mogen worden in een NAS. Harde schijven voor videobewaking zijn wel geschikt voor continu gebruik, maar ook die laten we in deze vergelijking buiten beschouwing. De firmware van deze schijven is geoptimaliseerd voor het opnemen van zoveel mogelijk gelijktijdige videostromen, wat ze bij uitstek geschikt maakt…

De open instructieset-architectuur RISC-V biedt hoop op alternatieven voor de alomtegenwoordige ARM-en x86-processors. RISC-Vtechnologie maakt de ontwikkeling mogelijk van chips zonder beperkende licentievoorwaarden. Maar pas nu, 13 jaar na de introductie van RISC-V, is er een System-on-Chip (SoC) met RISC-V-technologie beschikbaar in de vorm van de StarFive JH7110. Die kan enigszins concurreren met ARM-SoC’s zoals die in de Raspberry Pi zitten. De VisionFive 2 singleboard-computer is uitgerust met deze JH7110. Hij is onmiskenbaar gebaseerd op de Pi, maar de printplaat is ongeveer 60 procent groter en met 10 × 7,2 cm iets groter dan PicoITX. Sinds eind december levert de fabrikant de eerste pre-productie samples, waarvan we er een konden testen. Het verschil met het serieproduct: slechts één van de twee ethernetpoorten is geschikt voor gigabit. Maar dat is niet…

De eerste Windows RT-tablets verschenen eind 2012. Die draaiden een versie van Windows 8 voor ARM-processors, die niet compatibel zijn met de x86-chips van AMD en Intel. Dankzij een emulatielaag kon je beperkt 32-bit x86-programma’s gebruiken. Windows RT was een mislukking en sindsdien heeft Microsoft geen fundamentele vooruitgang geboekt met ARM-apparaten. Qualcomm levert nu veel snellere Snapdragon-chips en de meeste 64-bit x86-programma’s draaien erop onder Windows 11. Maar x86-toepassingen werken nog steeds traag of helemaal niet. Er zijn verder nauwelijks ARM-compatibele Windows-stuurprogramma’s voor randapparatuur. Slechts enkele pc-fabrikanten hebben zich in het ARM-kamp gewaagd. Afgezien van Microsoft zelf (Surface Pro 9 met 5G) levert alleen Lenovo (ThinkPad X13s) momenteel een apparaat met de huidige Snapdragon 8cx Gen 3. Idioot genoeg kosten die mobiele computers meer dan 1500 euro en zijn ze…

De daemon NetworkManager kan meer dan zijn grafische gebruikersinterfaces in Gnome, Cinnamon en andere Linux-desktops suggereren. Op de achtergrond probeert het automatisch een werkende netwerkverbinding tot stand te brengen via een bekabelde aansluiting, wifi of VPN. NetworkManager biedt met de Dispatcher ook een service die zelf gemaakte scripts uitvoert wanneer er wijzigingen zijn in de netwerkverbinding. Je kunt bijvoorbeeld automatisch een netwerkshare mounten zodra je laptop verbinding maakt met het thuisnetwerk. Of je verlengt de accuduur aanzienlijk door het wifi uit te schakelen zodra je een netwerkkabel aansluit. We laten zien waar je rekening mee moet houden en hoe je zelf een script maakt. ZO WERKT HET NetworkManager doorzoekt de directory’s /etc/NetworkManager/dispatcher.d en /usr/lib/NetworkManager/dispatcher.d en voert de aanwezige uitvoerbare scripts in alfabetische volgorde uit bij het maken van een verbinding.…

Het is gebruikelijk dat allerlei Linux-distributies zich bij installeren naast bestaande Windows-systemen ergens tussen wurmen. De Windows systeempartitie, alias C:, wordt daarbij gewoon verkleind en Linux zet zichzelf dan op de vrijgekomen ruimte. De installatieprogramma’s houden geen rekening met de RE-partitie met het herstelsysteem – dat kan Windows echter alleen blijven beheren en verkleinen als de RE-partitie direct op de systeempartitie volgt. We hebben dat probleem in detail beschreven in [1] en daar ook uitgelegd hoe je Windows kunt verkleinen en de herstelpartitie direct achter Windows kunt zetten om ordelijk ruimte te creëren voor een Linux-installatie. Bij de eerste stap verklein je de Windows-partitie en deactiveer je vervolgens het herstelsysteem, waardoor de herstelimage tijdelijk naar de systeempartitie verplaatst wordt. Vervolgens verwijder je de oude RE-partitie en maak je meteen een…

HACKING-GADGETS Van ingenieus tot gevaarlijk: hacking-gadgets zijn geschikt voor aanvallen op smartphones, computers, wifinetwerken en meer, maar kunnen ook uiterst nuttig zijn. We hebben een aantal van de meest interessante en bizarre apparaten uit de hele wereld getest. VEILIG OPSLAAN OP USB-APPARATEN Je foto’s, belastingaangiften en andere vertrouwelijke documenten mogen niet in handen vallen van vreemden. Daarom moeten ze op externe gegevensdragers versleuteld worden. We geven je tips over software-encryptie en testen apparaten met eigen hardwareencryptie op hun veiligheid. BOVENDIEN MAAK OPTIMAAL GEBRUIK VAN CHATGPT ChatGPT levert teksten in vele stijlen, zoals toespraken, rapnummers en blogberichten. Maar die chatbot kan meer: hij vindt fouten in programma’s, levert de oplossing van je wiskundehuiswerk en vat langere teksten samen. Met onze tips haal je er nog meer uit. TEST 16-INCH LAPTOPS Ben…

De 4X4 Box mini-pc’s van Asrock Industrial hebben een upgrade gekregen in de vorm van de Ryzen 7000u-processors. De processors die worden ingezet zijn de Ryzen 5 7535U met zes Zen3+-cores en 13 threads, en de Ryzen 7 7735U met acht Zen 3+-cores en 16 threads. Ze worden bijgestaan door DDR5-4800 geheugen (maximaal 64 GB), dat je er nog wel zelf in moet stoppen. De kleine zwarte barebones bieden verder nog een SATA-poort voor opslag plus een M.2-slot (voor PCIe-ssd’s, 2280-formaat) en een extra M.2 key E-slot met Wi-Fi 6E en Bluetooth 5.2. Aan de voorkant van de kleine pc’s zitten twee USB 4-poorten die een DP 1.4a-signaal kunnen uitgeven (herkenbaar aangeduid met USB/DP), een USB-A-poort (USB 3.2 Gen 2) plus een gecombineerde 3,5mm-audiojack. Aan de achterkant van de kastjes…

Het jaar 2022 is voor Intel slechter gelopen dan al gevreesd. Hoewel de chipfabrikant er uiteindelijk toch nog een nettowinst van 8 miljard dollar op 64 miljard dollar omzet uit wist te slepen, is dat slechts 12,5 procent netto rendement. In vergelijking met 2021 zijn de jaarlijkse inkomsten met 16 procent gekrompen. Ook worden er rode cijfers in het eerste kwartaal van 2023 verwacht, wat de koers van het aandeel geen goed zal doen. Intel is daarom stappen aan het nemen om geld te besparen, bijvoorbeeld op zijn softwareafdeling. Begin januari heeft Intel meer dan 150 van zijn opensource projecten op GitHub ‘gearchiveerd’ en onderhoudt ze niet langer. Daarnaast is de grafische chipdivisie, die enige tijd geleden met veel tamtam gelanceerd werd, geherstructureerd. Hoewel de voor 2024 en 2025 geplande…

ONTWIKKELEND NIEUWS ▸app.daily.dev Voor ontwikkelaars is de site app.daily.dev een overzichtelijke manier om op de hoogte te blijven van allerlei developmentnieuws. Je kiest zelf je in-teressegebieden en maakt een account aan, waarna je je eigen custom-feed kunt maken en tweaken. Net zo makkelijk klik je naar de populaire of meeste stemmen verzamelde content, of de berichten waar de meeste discussie over gaande is. Je leeshistorie is na te kijken en er zit een bookmarksysteem ing-ebouwd, zodat je altijd weer terug kunt bladeren indien nodig. Er valt ook te sleutelen aan de weergave van de tekst. De community-opties nodigen je uit om een artikel in te sturen, of een nieuwe bron(site) toe te voegen. De website heeft, hoe kan het ook anders, een uitgebreide online documentatie beschik-baar van alles van het…

Het is nog steeds zo: veel problemen met Windows kunnen worden opgelost door een simpele herstart – onder het motto van als het niet werkt, herstart dan. Maar soms is dat niet genoeg. Dan komt ons rescuesysteem van pas (zie het vorige artikel voor instructies om zo’n systeem te maken). Dat is een schone en opstartbare rescue-omgeving. Nadat de pc is opgestart vanaf de usb-stick, moet je goed kijken om eventuele verschillen met een conventionele Windows-installatie te ontdekken. Maar er zijn er wel een paar. Dit artikel helpt je daarmee omgaan en legt uit hoe je van de usb-stick opstart, hoe je een overzicht van het systeem krijgt, hoe je de online verbinding activeert en, indien nodig, hoe je de nodige drivers opnieuw installeert, hoe je met BitLocker beveiligde schijven…

Voor sommige programma’s is het heel gewoon geworden om ze niet als los programma op je pc te installeren, maar ze in de browser te gebruiken. Dat geldt bijvoorbeeld voor taak-en projectplanners zoals Todoist en Trello, e-mailclients van Google, Microsoft en andere aanbieders of databases zoals Airtable. Voor klassieke kantoortaken worden voornamelijk lokale programma’s zoals Microsoft Office of Libre Office gebruikt. Het drieluik van tekstverwerking, spreadsheets en presentaties is ook beschikbaar als pure webapp. De bekendste is Google Documenten/Spreadsheets/Presentaties (en Formulieren) Het gratis pakket wordt meestal verkort aangeduid met Google Docs. De betaalde zakelijke versie heet Google Workspace (voorheen G-Suite). De vergelijkbare en eveneens gratis officepakketten van Apple (iWork voor iCloud) en Microsoft (Office Online) zijn wat minder populair. Het gebruik van officeprogramma’s in de browser in plaats van lokale…

Wi-Fi 6, zoals de huidige IEEE-norm 802.11ax wordt genoemd, heeft zijn weg naar consumenten definitief gevonden. We hebben de eerste apparaten al getest in het voorjaar van 2019. Sinds eind 2020 zit Wi-Fi 6 standaard in veel wifirouters, repeaters en meshsystemen. De goedkoopste Wi-Fi 6-routers zijn tegenwoordig al verkrijgbaar voor zo’n 50 euro – zie de test in [1]. Er is ook redelijk wat aanbod van Wi-Fi 6-usb-sticks voor het upgraden van oudere computers die werken onder Windows en Linux [2]. Wi-Fi 6 heeft enkele belangrijke verbeteringen ten opzichte van Wi-Fi 5. Een fijnere modulatie (1024QAM in plaats van 256QAM) met verdere optimalisaties verhoogt de doorvoer met bijna 40% [3]. Belangrijker zijn echter de transmissietechnieken Orthogonal Frequency Division Multiple Access (OFDMA) en Spatial Reuse met BSS Coloring. Die laatste zou…

Je bent je er waarschijnlijk niet van bewust omdat het meestal gewoon werkt, maar IPv6 is al lang ingeburgerd. Een hoog percentage van Googles servers is reeds toegankelijk vanuit Nederlandse netwerken via het moderne protocol (google.nl/ipv6), maar veel gangbare wifirouters implementeren IPv6 verkeerd. En dan loop je kans op een ingewikkeld traject voor een oplossing. Daarom hebben we de IPv6-functies van de goedkope Wi-Fi 6-routers onderzocht, die we afgelopen jaar tot onze beschikking hadden. 25 modellen van bekende en minder bekende merken van Amazon tot Zyxel vonden hun weg naar de testbank. Het zijn overwegend apparaten voor aansluiting via een extern modem, die meestal als enige router worden gebruikt in een kleine netwerk. Drie merken ontbreken: bij QNAP biedt alleen de QHora-serie überhaupt IPv6, maar het testexemplaar kwam te laat.…

Als je geen compleet nieuw huis plant, begin je meestal klein met een smarthome. Misschien is het de speciale aanbieding bij de discount-winkel, waar een wifi-gekoppeld stopcontact voor 20 euro in het schap ligt, waarop je jezelf trakteert om die vervelende met de hand geprogrammeerde timer te vervangen. Misschien zijn het de Trådfri-lampen die je koopt bij Ikea. Vaak besef je pas later dat je kiest voor het ecosysteem van een bepaalde fabrikant. De gevolgen als er fabrikanten bijkomen zijn legio: je hebt meerdere apps nodig, niets werkt samen en minder technisch onderlegde huisgenoten klagen steen en been. Toch zijn er opties en veel manieren om je smarthome cloud-vrij en fabrikant-onafhankelijk in te richten. Toegegeven, dat gaat niet vanzelf: maar als je het eenmaal in de vingers hebt, kun je…

De tool Process Monitor, kortweg Procmon, uit de Sysinternals-toolkit van Microsoft levert in realtime een massa informatie over lopende processen en threads. Gelogd worden bijvoorbeeld benaderingen van bestanden, mappen en het register, en ook netwerkactiviteiten. Filterfuncties helpen om potentiële foutbronnen op Windows-systemen af te bakenen en op te sporen. Minder bekend is dat Procmon ook geweldig goed van pas komt om de werkwijze van malware uit te pluizen – en dat vooral in dynamische analyses, dus wanneer je een malwareprogramma met opzet uitvoert om zijn gedrag te observeren. Zo kan Procmon bijvoorbeeld schrijvende systeembenaderingen, nieuw aangemaakte malwarecomponenten en de activiteiten en verbindingspogingen met (command-and-control) servers registreren. Door zijn omvangrijke monitoring − Procmon controleert gewoon alles aan systeemactiviteit − kom je daarmee vaak verder dan wanneer door het verhullen van de…

De wereldwijde impact van cyberdreigingen op bedrijven, overheden, organisaties en individuen neemt exponentieel toe en deskundigen waarschuwen dat het gevaar de komende maanden en jaren drastisch zal toenemen. De onlangs gepubliceerde SANS 2022 Cyber Threat Intelligence (CTI) enquête van het SANS Institute waarschuwt dat organisaties er goed aan doen om ‘snel situationeel bewustzijn te verwerven, enorme hoeveelheden gedeelde informatie in hun context te kunnen plaatsen en prioriteit te geven aan het verhelpen van belangrijke bedreigingen’. INVESTERINGEN IN CYBERDEFENSIE Gelukkig is het duidelijk dat er meer wordt geïnvesteerd in cyberdefensie. Uit het Cyber Readiness Report 2022 van verzekeringsmaatschappij Hiscox blijkt dat de gemiddelde wereldwijde uitgaven voor cyberbeveiliging van organisaties die op het onderzoeksrapport hebben gereageerd, in 2022 met 60 procent is gestegen tot 5,3 miljoen dollar. Bovendien is dat een toename…

Sinds Elon Musk Twitter heeft overgenomen, krijgt het gedecentraliseerde sociale netwerk Mastodon veel aandacht in de media. Het is niet onwaarschijnlijk dat enkele van je contacten van Twitter naar Mastodon zijn overgestapt of allebei gebruiken. En misschien heb je zelf ook al een account aangemaakt bij een van de vele instances met open inschrijving. Mastodon heeft vanaf de buitenkant gezien veel overeenkomstige kenmerken met Twitter, maar is heel anders gestructureerd. Er is geen centrale entiteit zoals een bedrijf die een controlerende rol uitoefent. Het bestaat uit een netwerk van servers, ook wel instances genoemd, die met elkaar communiceren via het open protocol ActivityPub. Een populaire vergelijking is e-mail: je kunt geregistreerd zijn bij e-mailprovider A, en toch mails versturen naar gebruikers bij e-mailprovider B. Mastodon is geen blackbox, maar opensource.…

Je kent TP-Link waarschijnlijk vooral van hun netwerkapparatuur, maar ze maken ook - robotstofzuigers onder de naam Tapo. In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is de Tapo RV10-serie uitgebracht: de RV10, en de RV10 Lite, plus een aankondiging voor de RV10 Plus die op het moment van schrijven nog nergens verkrijgbaar is. De RV10 Lite is de instapper, die geen sensors voor het detecteren van obstakels heeft meegekregen. Wel heeft hij een extra groot reservoir van 800 ml en hij rijdt op eigen houtje naar z’n basisstation terug. Met een accu van 2600 mAh moet de RV10-serie 3 uur achter elkaar zijn rondjes kunnen draaien. De RV10 kan naast stofzuigen ook dweilen. Hij heeft een 400 ml reservoir voor stof en een 300 ml reservoir voor water, plus…

Soundcore, het premium audiomerk van Anker, komt met nieuwe in-ears met een bijzondere twist: de Liberty 4 in-ears hebben een ingebouwde hartslagsensor die tijdens het luisteren je hartslag in de gaten houdt. Na het instellen van de sensor zijn de gegevens beschikbaar in de speciaal ontwikkelde Soundcore Wellness-app. Een sensor houdt beïnvloeding van de meting door zonlicht en vloeistoffen tegen om te zorgen dat de hartslagmeting nauwkeurig is. De Liberty 4 moet dankzij de dubbele dynamische drivers een diepe, krachtige bas, nauwkeurige middentonen en heldere hoge tonen bieden. De in-ears beschikken ook over noisecancelling die zich automatisch aan je omgeving aanpast. Een ingebouwde gyroscoop en het ruimtelijke audioalgoritme volgen je hoofdbewegingen, wat ervoor moet zorgen dat het geluid in 360 graden meebeweegt (spatial audio). Omdat ieder gehoor anders is, analyseert…

NVK, de nieuwe opensource Vulkan-driver voor grafische kaarten van Nvidia, rendert voor het eerst 3D-games. NVK-ontwikkelaar en Red Hatmedewerker Karol Herbst heeft via Mastodon een screenshot gedeeld waarop te zien is hoe de nieuwe opensource NVK-driver de game The Talos Principle rendert. NVK is een gratis Vulkan-driver voor grafische kaarten van Nvidia uit de Mesa-graphics-library. Herbst, die ook betrokken is bij het Nouveau-project, merkt op dat de prestaties nog veel te wensen overlaten. De performance-overlay laat zien dat een Nvidia GeForce GTX 1650 de game bij een resolutie van 1024 × 576 met 5 frames per seconde (fps) berekent. Dat resultaat zou echter moeten verbeteren zodra de Nouveau-driver in de kernel de gpu-systeemprocessor (GSP) kan benaderen. De Nouveau-ontwikkelaars hebben al een aantal codewijzigingen voor Linux 6.2 ingediend ter voorbereiding op…

Na het aansluiten en inschakelen, koppel je de prettig grote afstandsbediening met de stick, je kiest je regio, doorloopt het menu en logt in op je Google-account. Dat kun je overslaan, maar dan is de stick maar beperkt bruikbaar. Ook de stemassistent kun je alleen met Google-account gebruiken. De stick werkt met Android TV 11 en ondersteunt de apps van alle gangbare streamingservices. Het apparaat beschikt over 8 GB opslag, waarvan na de eerste start nog maar 3,6 GB vrij is. Met enkele extra apps erbij zal die opslag snel vollopen. Aan de Android-interface is nauwelijks gesleuteld en de Xiaomi werkt daarmee praktisch hetzelfde als de Google TV-stick – inclusief cast-functionaliteit. De Xiaomi-stick ondersteunt 4K-resolutie en Dolby Vision, maar geen HDR10 en HDR10+. Voor surroundsound biedt het apparaat Dolby Atmos…

Dit is de eerste gpu die we mochten testen met een AMD RDNA 3-architectuur. Deze gpu van ASUS is uitgerust met 20 GB aan GDDR6-geheugen – geen GDDR6X werkgeheugen zoals in de Nvidia RTX-4000-serie. Dit is hoogstwaarschijnlijk gedaan om de productiekosten en daarmee ook de verkoopprijs van de RX 7900 XT-gpu’s iets lager te kunnen houden. Wat de prestaties betreft zit deze gpu ten opzichte van concurrent Nvidia ergens tussen de Nvidia RTX 4070 TI en Nvidia RTX 4080. Dit is een behoorlijke prestatie gezien de adviesprijs van circa €1050. Helaas komen de adviesprijzen omtrent gpu’s nog steeds niet daadwerkelijk overeen met de marktprijzen, en kost de RX 7900 XT in de winkels circa 100 euro meer dan de adviesprijs. Voor dat geld haal je met de ASUS TUF Gaming…

HACKETY HACK ▸ kck.st/3Zji37l • vanaf € 25 Hacken met je Raspberry Pi? Ja, maar dan wel om er wat van te leren oftewel voor educatieve doeleinden: ethisch hacken dus. Jij programmeert zelf wat er gebeurt als je de kleine dongle die je makkelijk in je broekzak kwijt kunt op een apparaat aansluit. Met de HackyPi leer je over datalogging, programmeren en zelfs eigen encryptie maken. De kleine HackyPi wordt aangedreven door een Raspberry Pi RP2040 microcontroller en heeft naast een usb-poort (type A) voor het aansluiten een microSD-kaartslot voor opslag en een geïntegreerd kleurenscherm van 1,14 inch groot. De HackyPi ondersteunt meerdere programmeertalen (C/C++, microPython, CircuitPython) en werkt met alle besturingssystemen. Drivers zijn niet nodig en de HackyPi is opensource hardware. BLOKJESBORD ▸ melgeek.com • vanaf € 230 De…

HOGWARTS LEGACY ▸ Warner Bros. Games / Avalanche Software • vanaf € 55 • Windows, PS4/5, Xbox One/S/X In Hogwarts Legacy stap je zoals de naam al aangeeft in de betoverende Harry Potterwereld. Jij bent 100 jaar voordat Harry Potter geboren werd als student onderweg naar de prestigieuze tovenaarsschool en krijgt mee dat er wat onderzoek gaande is naar een mysterieuze oude magie. Ook zijn er aanwijzingen dat een groep goblins bezig is met een opstand. Nadat jij als enige in het reizende gezelschap een doosje met een speciale sleutel kunt openen, breekt ineens de hel los en word je aangevallen door draken en weet je samen met een van je reisgenoten, professor Fig, te ontsnappen. Dankzij de mysterieuze sleutel beland je in een avontuur over je binding met de…

Wachtwoorden zijn vervelend voor gebruikers, deskundigen beschouwen ze terecht als een van de grootste veiligheidsrisico’s op internet – en niemand zal ze missen. Eerdere pogingen om wachtwoorden te vervangen zijn echter steeds mislukt. De Fast Identity Online Alliance (FIDO) en het World Wide Web Consortium W3C lanceerden in 2018 een veelbelovende vooruitgang met de FIDO2-standaard. Die verbindt online accounts aan beveiligingssleutels, ook wel authenticators of tokens genoemd. Dat maakt het mogelijk om makkelijk en veilig in te loggen, in het beste geval zonder wachtwoord. Toch werd FIDO2 niet populair bij de grote massa, vermoedelijk omdat beveiligingssleutels en accounts eerst op een omslachtige manier aan elkaar gekoppeld moeten worden. Passkeys breiden de FIDO2-standaard uit. Ze hebben dezelfde voordelen, maar bieden veel meer gemak omdat gebruikers niet meer zelf alle apparaten met…

Na een lange vertraging zijn de grafische kaarten met Intels eerste drie Arc-chips eindelijk aangekomen – het zijn de eerste losse grafische kaarten voor desktop-pc’s van Intel sinds 1998. We stonden dan ook te popelen om te zien wat die kaarten kunnen. In principe bestaat de serie uit de vier chipvarianten Arc A380, Arc A580, Arc A750 en Arc A770 – maar van de 500-serie Arc ontbreekt elk spoor. Intel wil met de drie hogere Arc-kaarten gamers aanspreken die waarde hechten aan een goede prijs-prestatieverhouding. De A380 is juist gericht op gebruikers met een laag budget en liefhebbers van video. De A380 is verkrijgbaar voor minder dan 200 euro. We hebben de Challenger ITX van Asrock getest, die rijkelijk is uitgerust met 6 GB en bij meerdere webwinkels te koop…

Het Koreaanse bedrijf Hardkernel verkoopt alweer een aantal jaar modellen van zijn Odroid single-board computer met een ARM-processor. In 2018 verscheen de voorloper Odroid-H2 op de markt met een x86 Intel Celeron J4105-chip. Daarna volgde nog een iets krachtigere variant, maar toen gebeurde er lange tijd eigenlijk niets. Nu zijn eindelijk de Odroid-H3 en -H3+ verschenen, met (nog) actuele Celeron-en Pentium-cpu’s uit de 10-nanometer Jasper Lake-generatie. Wij hebben de Odroid-H3 met Celeron N5105 in huis gehaald en deze nader bekeken. KNUTSELPLATFORM In tegenstelling tot veel ARM single-board computers beschikt de Odroid-H3 over twee SATA-poorten, wat hem aantrekkelijk maakt voor gebruik als netwerkopslag (NAS). Mocht je dat willen doen, dan heb je bij Hardkernel ook de keuze uit twee voor NAS-gebruik geschikte behuizingen. Overigens moet je de term ‘behuizingen’ daarbij wel…

Het wachtwoord van je gebruikersaccount kun je eenvoudig opnieuw instellen met c’t-rescue-Windows (zie pagina 38). Het wordt lastiger als het account beschadigd is en daardoor inlog gen niet meer werkt. Het is nog vervelender wanneer het gaat om het enige account met beheerdersrechten, want om een vervangend account aan te maken heb je, je raadt het al, administratorrechten nodig – en die ontbreken. Als je niet beschikt over een goede back-up om de pc te herstellen en een nieuwe installatie uitgesloten is, is gelukkig nog niet alles verloren. Voor dergelijke gevallen heeft Windows een extra gebruikersaccount met administratorrechten. Dat heet Administrator. Je hebt daar standaard echter geen toegang toe omdat het gedeactiveerd is. ADMINISTRATOR EN ADMINISTRATORS Het account Administrator speelt een speciale rol in Windows, maar de verschillen met andere…

Je hoeft niet per se een nieuwe pc te kopen, want met een ssd en wat RAM kun je de levensduur van oudere pc’s voor weinig geld ook verlengen. Hoewel je Linux met een paar klikken opnieuw kunt installeren, moet je dan alle instellingen opnieuw instellen en bijvoorbeeld allerlei toegangsgegevens opnieuw invoeren. Als je weet waar binnen Linux de koppelingen met de hardware zitten en de configuratiegegevens opgeslagen worden, is het mogelijk om meer dan alleen je bestanden van je oude systeem over te nemen. De mate waarin die transplantatie slaagt, hangt af van de mate waarin de hardware en software verandert. In het eenvoudigste geval van het vervangen van een harde schijf door een ssd van dezelfde grootte of groter, kun je het complete bestaande systeem overzetten. Als je…