Inhoudsopgave van Editie 6 - 2022 - c't magazine

Nadat Robinson Crusoë zich als schipbreukeling zo’n beetje gesetteld had op zijn eiland, laat Daniel Defoe hem in zijn boek uit 1719 als een van de minpunten van zijn situatie opmerken: “I am divided from mankind, a solitaire, one banish’d from human society.” De vraag is of Robinson Crusoë vandaag de dag zijn situatie nog zo negatief zou zien. Het heeft tegenwoordig immers zo zijn voordelen om afgescheiden te zijn van je menselijke soortgenoten – tenminste van het deel dat zorgt voor een digitale overstimulatie. Reisorganisaies proberen hun trips al langer te verkopen als een mogelijkheid om ‘er even helemaal uit’ te zijn, oftewel een digitale detox: weg zonder wifi – en bij sommige reizen zelfs geen elektriciteit. Je kunt dan in ieder geval voor een paar weken per jaar…

NASA gebruikt momenteel het Tracking and Data Delay Satellite-netwerk om contact te houden met ruimtevaartuigen, bijvoorbeeld wanneer er astronauten van en naar het International Space Station worden gebracht. NASA wil daar de kosten van gaan drukken en heeft daarom miljoenencontracten afgesloten met Amazon, SpaceX, Inmarsat, SES, Telesat en ViaSat. Van de bijna 279 miljoen dollar gaat 70 miljoen naar SpaceX en 67 miljoen naar Amazon. Amazon wil met zijn Project Kuiper 3000 satellieten in een baan om de aarde brengen om in slecht bereikbare gebieden internet mogelijk te maken. SpaceX heeft al tweeduizend satellieten in een baan om de aarde gebracht en Starlink heeft al duizenden klanten in diverse landen. Amazon lanceert later dit jaar zijn eerste twee prototypes van satellieten. De bedrijven die de contractmiljoenen hebben ontvangen moeten in…

Wij zijn weer benieuwd om te horen wat je van ons mooie blad vindt. We vuren voor ons lezersonderzoek een aantal vragen op je af. Het invullen daarvan duurt slechts enkele minuten. Aanvullingen op de onderwerpen of andere suggesties om ons blad nog mooier te maken zijn ook altijd welkom. Als dank voor het invullen hebben we weer mooie prijzen geregeld die we verloten onder alle deelnemers die aan het lezersonderzoek deelnemen. Je maakt kans op een twinpack 512 GB iStorage datAshur SD beveiligde usb-sticks voor het veilig opslaan en delen van bestanden ter waarde van € 370, een krachtige Netgear Nighthawk AX12 WiFi 6-router voor supersnel wifi ter waarde van € 280, een Foscam R4M IP-camera met wifi en nachtzicht ter waarde van € 120 en een ticket voor…

Het AX3000 dualband PoE managed Wi-Fi 6 accesspoint (WAX615) is een accesspoint uit de stal van Netgear dat is gericht op kleine en middelgrote bedrijven. Het acccesspoint maakt gebruik van Netgear Insight remote cloudmanagement, Instant Mesh, BSS Coloring, OFDMA, TWT Wi-Fi 6 en dualbanddekking met maximaal 3 Gbit/s aan doorvoersnelheid (2400 Mbit/s 5 GHz, 600 Mbit/s 2,4 GHz). Met het accesspoint is loadbalancing, multi-user toegang en naadloze roaming mogelijk. Bij het accesspoint krijg je een jaar lang een Insight-abonnement voor een centrale set-up, monitoring en controle. Met WPA3 Enterprise biedt de WAX615 het hoogste niveau van beveiliging voor wifiverbindingen. Verder biedt hij acht afzonderlijke draadloze netwerken (SSID’s) en individuele VLAN’s voor netwerkscheiding. Om de installatie extra makkelijk te maken bevat het accesspoint een 2,5Gbit/s-netwerkpoort met Power-over-Ethernet. Je kunt het accesspoint…

Voor het Windows Subsystem for Linux (WSL) zijn verschillende kant-en-klare distributies te downloaden in de Microsoft Store. Aan de al beschikbare Linux-distributies – onder meer Ubuntu, OpenSuse Leap, Kali Linux, Debian, Oracle Linux, en Suse Linux Enterprise – is nu ook AlmaLinux toegevoegd. AlmaLinux is een op servers gerichte distributie die is ontstaan toen CentOS in 2020 aankondigde zich te gaan focussen op een verdere ontwikkeling als CentOS Stream. AlmaLinux werd toen voor velen de belangrijkste vervanger voor centOS. Veel van de ontwikkelaars die aan AlmaLinux werken hebben uitgebreid ervaring met Red Hat Enterprise Linux (RHEL) maar het is een echt (non-profit) community-project. Je kunt AlmaLinux 8 voor WSL in de Microsoft Store vinden en downloaden. Het Windows Subsystem for Linux moet uiteraard geïnstalleerd zijn. Verder heb je een pc…

Onderzoekers van het Max Planck Institute for Intelligent Systems en de University of California in Irvine een BirdBot ontwikkeld. Die lopende robot staat op poten die gemodelleerd zijn naar die van een struisvogel en een Tyrannosaurus Rex. Het al enkele miljoenen jaren beproefde concept gebruikt spier-peeskabels die zich over meerdere gewrichten uitstrekken. Die verbindingen zorgen ervoor dat de robot geen energie verbruikt om zijn evenwicht te bewaren. De voet van het robotbeen heeft geen eigen motor nodig maar beschikt over een gewricht met een verende kabel. Daardoor zijn twee motors voldoende, een bij de heup en een bij de knie. Uit loopbandtests bleek dat voor de poten slechts een kwart van de energie nodig was in vergelijking met eerdere looprobots. Daarmee zouden robots van enkele tonnen ook energiezuinig kunnen werken.…

De Amerikaanse cloudprovider Dropbox heeft zijn gelijknamige dienst uitgebreid met een geïntegreerde pdf-editor en zijn back-uptool een stuk overzichtelijker gemaakt. Nieuwe functies zijn onder andere Hello-Sign-sjablonen en DocSend Dashboard die activiteiten logt. Dropbox Backup is nu wereldwijd beschikbaar geworden en geeft de geschiedenis en de voortgang van een back-up centraal weer op het bureaublad. Volgens de cloudprovider zal de backupsoftware in de toekomst sneller bestanden herstellen vanuit een cloudback-up. Gegevens waarvan een back-up is gemaakt en data die met andere gebruikers worden gedeeld, zijn nu netjes van elkaar gescheiden. Het zogeheten DocSend Dashboard biedt uitgebreide op data gebaseerde inzichten, bijvoorbeeld over met welke contactpersonen het vaakst documenten gedeeld worden. De nieuwe pdf-editor voegt pagina’s aan pdf’s toe, roteert ze indien nodig of verandert de volgorde. Pdf-formulieren kunnen nu ook binnen…

De CheerTok is een draagbare touchpad voor een hele rits aan apparaten. Naast de hoofdknop onder het touchpaddeel zit er een functieknop, volume +/-, USB-C-poort en ledindicator op. De CheerTok is compatibel met alle iOS-, Android-, Windows-en macOS-apparaten, en zelfs de multimediaschermen in auto’s (alleen Android). Hij communiceert draadloos via Bluetooth 5.0. en heeft een bereik tot 10 meter. Hij is handig te gebruiken als remote voor mediabediening voor je smart-tv, smartphone en pc, als laserpointer en muis tijdens een presentatie of als zelfontspanner voor het maken van foto’s. Gestures met één en twee vingers zijn mogelijk. Met 40 gram en 7,6 bij 3,8 bij 1 centimeter past hij makkelijk in je broekzak. De 200mAh-accu houdt het 20 dagen uit en is in 1,5 uur weer opgeladen.…

De site exitreviews.com maakt inzichtelijk hoe producten gedurende hun levensduur presteren. Je kunt dan lezen welk onderdeel de meeste kans loopt om stuk te gaan en of (en hoe) je dat kunt repareren dankzij input van de community. Op die manier wordt het inzichtelijk welke producten duurzaam zijn en welke niet, en houd je meteen in het oog hoeveel afval je produceert als je goedkope rommel in huis haalt. Je kunt een defect product aankaarten via een review met daarbij hoe lang je het in bezit had, hoe vaak je het gebruikt hebt en op welk punt het verval is begonnen. Via de optie voor de Longevity Tracker wordt gevraagd om je nieuw gekochte product te melden, waarna je een herinnering krijgt (om de 3 maanden, 6 maanden of jaarlijks)…

De usb-poort is de universele interface geworden voor het aansluiten van elk denkbaar apparaat. Maar zelfs als je je beperkt tot usb-apparaten voor opslag, raak je snel in de war. Het begint met usb-sticks, externe ssd’s en harde schijven en eindigt met kaartlezers voor geheugenkaarten in verschillende versies. Waar moet je welke soort opslag voor gebruiken? Wat is sneller, wat is duurzamer? En welke vorm is in vergelijking het goedkoopst? Eerst enkele basisgegevens over de verbinding tussen je pc en de draagbare opslag. Elke pc heeft tegenwoordig wel een usb-poort van het traagste type USB 3.0 met 5 Gbit/s of, volgens de huidige naamgeving, USB 3.2 Gen 1, wat ruim voldoende is voor een harde schijf. Veel usb-ssd’s en sommige supersnelle usb-sticks profiteren van USB 3.2 Gen 2 met 10…

De eerste smartphones met de nieuwe Qualcomm Snapdragon 8 Gen 1, momenteel de krachtigste mobiele processor voor Androidtoestellen, hebben hun weg gevonden naar de winkels. Ze zijn alle vier afkomstig van Chinese fabrikanten. De 12 Pro komt van Xiaomi en de Motorola Edge 30 Pro komt uit de koker van Lenovo. De Realme GT 2 Pro en de Oppo Find X5 Pro zijn op zijn minst indirect met elkaar verbonden: Oppo heeft aandelen in Realme en beide merken behoren tot het netwerk van de elektronicagigant BBK. Waar in voorgaande jaren de materiaalmix van glazen achterkant en metalen frame overheerste, is er nu meer keuze voor de achterzijde. Oppo voorziet de Find X5 Pro van een keramische achterkant, die bijzonder krasbestendig moet zijn, maar op magische wijze ook vingerafdrukken aantrekt. De…

A ls je in hotel Innside in het Eurotheum-gebouw in Frankfurt overnacht, heb je het mede dankzij het internet lekker warm. Een datacenter, dat twee verdiepingen lager gevestigd is, levert warm water van 60 graden aan het verwarmingssysteem van het gebouw. Volgens exploitant Cloud&Heat dragen de servers jaarlijks ongeveer 600 megawattuur aan warmte bij. Met die hoeveelheid energie zou je 30 gemiddelde huishoudens een jaar lang kunnen verwarmen en van warm water voorzien. Verwarming met servers is tot dusverre een uitzondering geweest. De overgrote meerderheid van de datacenters blaast hun restwarmte gewoon het milieu in. Het is handiger om serverparken in de toekomst te bouwen op plaatsen waar bedrijven en woonwijken de restwarmte kunnen gebruiken. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat steden hun vestigingsbeleid of bestemmingsplan moeten aanpassen. VEEL GEBAKKEN LUCHT…

Bij een moderne smartphone gaan gegevens via verschillende kanalen naar allerlei bedrijven – en helaas in grotere hoeveelheden dan je denkt. Enerzijds stuurt Android telemetrie-en gebruiksgegevens naar Google. Een deel daarvan wordt gebruikt om gepersonaliseerde reclame te tonen, een deel om producten te verbeteren, en een deel van die gegevens is absoluut noodzakelijk om individuele Google-services te kunnen laten functioneren. Anderzijds verzamelen ook apps gegevens van hun gebruikers. Een deel daarvan helpt app-ontwikkelaars hun producten te verbeteren, zoals de Google-tracker Firebase Crashlytics die crashrapporten verstuurt. De meeste gratis of door advertenties gefinancierde apps hebben trackers die gebruiksgegevens sturen naar aanbieders van reclamediensten. Die netwerken combineren de gegevens van verschillende apps tot een gebruikersprofiel, met als doel gepersonaliseerde reclame te tonen die is geoptimaliseerd voor specifieke doelgroepen. In het voorgaande artikel…

Mobiele monitoren met een USB-C-ingang hebben geen eigen stopcontact nodig als ze op een laptop aangesloten worden. Ze zijn dus net zo geschikt voor het werken in een hotel of café als in je kantoor aan huis of als de kantine als vergaderzaal moet dienen. Bij een presentatie draai je gewoon het mobiele scherm naar de persoon tegenover je en kijk je naar je eigen laptopscherm. Via de instellingen van Windows kun je op beide schermen hetzelfde laten weergeven of het bureaublad uitbreiden. We hebben een aantal mobiele monitoren in huis gehaald van tussen de 200 en 500 euro met een schermdiagonaal tussen 13,3 en 17,3 inch (34 tot 44 cm) en full-hd-of 4K-resolutie met 1920 × 1080 of 3840 × 2160 pixels. Ze hebben allemaal ten minste één USB-C-ingang,…

Als je de ranglijst van de website distrowatch.com mag geloven, is MX Linux de meest populaire distributie – zelfs nog voor prominente vertegenwoordigers als Debian, Fedora of Ubuntu. Maar die toppositie betekent alleen dat de pagina over MX Linux op Distrowatch het vaakst wordt opgevraagd. De lijst laat niet zien hoe goed of hoe veel gebruikt de distributie is – maar iets aan MX Linux lijkt de nieuwsgierigheid te wekken van Distrowatch-bezoekers. We gaan deze eigenzinnige Linux-distributie eens nader bekijken op basis van de Wildflower-versie. We hebben de 64-bit edities van MX-21 getest met Xfce en KDE Plasma. MX Linux heeft enkele speciale kenmerken. Er zijn bijvoorbeeld de MX tools, die ontwikkeld zijn door de MX-community: grafische tools voor nerdy instellingen zoals het uiterlijk van het bootproces, waarvoor je bij…

De Nederlandse overheid wil het 21 procent btw-tarief voor zonnepanelen per 1 januari 2023 terugbrengen naar nul procent. Het gaat daarbij om de btw op de panelen zelf en het installeren van de panelen, waaronder bijvoorbeeld ook het aanpassen van de huidige elektrische installatie in de meterkast. Op dit moment kunnen consumenten de btw op zonnepanelen ook terugkrijgen, maar alleen met een hoop administratieve rompslomp – en de teruggave van btw is niet in alle gevallen mogelijk. Je moet op dit moment nog een eenmanszaak oprichten en je aanmelden voor de kleineondernemersregeling (KOR). Je mag de KOR in elke rechtsvorm gebruiken als je omzet onder de 20.000 euro per jaar blijft. Daardoor sta je bij de belastingdienst als ondernemer geregistreerd. Veel installateurs nemen de administratie voor de btw-teruggave, al dan…

Bij een online presentatie op 5 april kondigde Microsoft een hele reeks functies aan voor zakelijke klanten en hun systeembeheerders. Niet alle genoemde functies hebben een concrete beschikbaarheidsdatum, in plaats daarvan werd maar al te vaak gezegd ‘in the near future’. Die online presentatie moet je in de eerste plaats dan ook meer opvatten als een promotie-evenement waarin zowat alle aspecten van Windows aan bod kwamen die momenteel belangrijk zijn voor zakelijke klanten. De aankondigingen laten vrij goed zien waar het met Windows heen zal gaan, en een deel ervan is ook vanuit technisch oogpunt interessant. De virtuele machines die in Microsofts cloud Windows 365 worden gehost en die via een remote-desktopclient en in de browser kunnen worden bediend, hebben sinds hun introductie zo’n driekwart jaar geleden de krantenkoppen eigenlijk…

Het visuele systeem van de zweefvlieg is in staat zelfs de kleinste optische signalen uit de optische beeldruis te filteren. Een daarop gemodelleerd neuraal netwerk gebruikt hetzelfde principe om de kleinste dronegeluiden in het omgevingsgeluid te detecteren. Met een speciaal ontwikkelde signaalprocessor voor ruisonderdrukking hebben Anthony Finn en zijn team van de University of South Australia, Flinders University en het defensiebedrijf Midspar Systems een afluistersysteem gebouwd dat de geluiden van naderende drones veel eerder kan identificeren dan andere systemen. Ze waren zelfs in staat om kleine, stille quadcopters op drie tot vier kilometer afstand te detecteren, ook als er omgevingsgeluid is. De technologie kan gebruikt worden om luchthavens en militaire bases te beveiligen tegen binnendringende drones. De wetenschappers hebben het visuele systeem van zweefvliegen als voorbeeld gebruikt. Die insecten kunnen…

Zoek je nog een hulpmiddel om gitaar te leren spelen of om te leren zingen? Prik dan de Roadie Coach op je (elektrische) gitaar en maak gebruik van opnamefuncties, midi-controller en muziekleraar in één. Alle noten worden opgenomen en vergeleken met het origineel en op basis van je gepingel of zang krijg je feedback om snel beter te worden. Het muziekleraar spelen varieert van hoe je je instrument vastpakt tot het positioneren van je vingers. Liever een andere toonhoogte? Met een enkele tap is dat geregeld. De Roadie Coach bevat een micro-versterker, jacks voor input en output en is in te zetten als contactmicrofoon die je in je eigen versterker prikt. Hij biedt wifi en bluetooth, 8 GB interne opslag (bereikbaar via usb) en houdt het 10 uur vol op…

Vooral bij oudere films heb je vast wel eens jezelf afgevraagd welke gave oude auto daar nu weer afgestoft is om goede sier te maken in een coole achtervolgingsscène. Bij imcdb.org vind je alle informatie over de in films en series gebruikte auto’s, motoren en andere voertuigen. Uiteraard kun je zoeken op filmtitel en een hele rits met screengrabs voorgeschoteld krijgen met daaronder het bouwjaar en merk en modelnaam van het voertuig. Omgekeerd zoeken kan echter ook: via een lange lijst merknamen en uitvoeringen van voertuigen krijg je een chronologische lijst met alle scenes waarin het voertuig voorbij is komen flitsen. Ben je zelf een autoliefhebber, zet dan ook vooral je kennis in om de lijst met nog niet (geheel) geïdentificeerde auto’s aan te vullen.…

Als je tegenwoordig een computer koopt, bouwt of van een upgrade voorziet, ga je meestal voor een ssd als opslag. Flashgeheugen is veel sneller dan een conventionele harde schijf en werkt als een verjongingskuur voor oudere systemen. De nadruk ligt meestal op de hoge transfersnelheden voor sequentiële toegang, maar het echte geheim van een versnellingskuur ligt in de snelheid waarmee willekeurige toegang wordt verleend, gemeten in IOPS (Input/Output Operations per Second). Goede SATA-ssd’s halen waarden tot 100.000 IOPS, harde schijven halen er maar een paar honderd. Dat is de reden voor een snel opstartend Windows, dan worden immers honderden kleine bestanden geladen. Harde schijven moeten de lees-/schrijfkoppen naar de juiste plaats brengen, wat tijd kost. Ssd’s openen de data die zijn opgeslagen in hun NAND-flashcellen daarentegen met minieme latenties en…

Een externe usb-schijf is ideaal voor het maken van back-ups of het transporteren van grote hoeveelheden bestanden. Die schijven zijn compact, goedkoop, licht, robuust en je sluit ze snel aan – idealiter zonder verdere stroomvoorziening. Bij het kopen van een externe schijf speelt de prijs vaak de grootste rol bij het selectieproces. Daarom zijn harde schijven ook zo populair: voor een externe ssd van twee terabyte ben je minstens 170 euro kwijt, maar voor 60 euro heb je al een harde schijf met dezelfde capaciteit. Nog los van de lagere snelheid is een duidelijk nadeel daarvan wel hun mechanische gevoeligheid. Harde schijven die zijn ingebouwd in een schokabsorberende behuizing zijn iets robuuster. Er zijn nog maar drie fabrikanten die 2,5-inch schijven produceren die geschikt zijn om zonder voeding op een…

Contacten opslaan op een simkaart is uit – en een zakagenda ook. Die eerste heeft niet bijzonder veel opslagruimte en de tweede moet je telkens openen om je afspraken en taken in de gaten te houden. Dat vergeet je in de dagelijkse stress nog wel eens. In plaats daarvan wordt alles op je smartphone gezet en waarschijnlijk ook op de cloudserver van je smartphonefabrikant of het bijbehorende besturingssysteem, zoals Google en Apple. Daarmee komen de gegevens dus in de handen van iemand anders. Fabrikanten van Network Attached Storage (NAS) bieden een alternatief: QNAP en Synology bieden web-apps (met bediening via de browser) voor hun NAS, die niet alleen je verzameling contacten beheren, maar ook je afspraken en taken. Omdat alles op de NAS terechtkomt, worden de gegevens in jouw datacentrum…

Intel heeft de huidige Alder-Lake Core i-cpu’s niet in één klap gelanceerd, maar zich aanvankelijk beperkt tot de high-end varianten voor overklokkers. Hetzelfde gold voor de chipsets, want in het begin waren er alleen LGA1700-moederborden met de duurste Z690-variant verkrijgbaar. Voor de meeste gebruikers zijn de goedkopere Alder-Lake-cpu’s echter aantrekkelijker, zoals die van de Core i3-en i5-12000 serie met vier en zes kernen, en de twee dualcores Celeron G6900 en Pentium Gold G7400. Die Core i-12000’s met maximaal 65 watt Processor Base Power (voorheen TDP, oftewel Thermal Design Power) zijn sinds begin dit jaar verkrijgbaar. Dankzij hun hoge singlethreading-prestaties zijn ze niet alleen geschikt voor kantoor-pc’s, maar ook voor game-pc’s [1]. Tegelijkertijd lanceerde Intel de bijpassende, goedkopere LGA1700-moederborden met een H610-, B660-of H670-chipset. Voor deze test hebben we gekozen voor…

Te veel bloatware, te weinig gegevensbescherming, geen updates meer: er zijn allerlei redenen om van het standaard geleverde Android op een smartphone over te stappen op een alternatieve Android, een custom-ROM. In het eerste artikel van dit thema hebben we uitgelegd of dat omwille van de privacy zinvol is. Soms is het genoeg – en in elk geval makkelijker – om de datahonger van Google te bedwingen met de ingebouwde opties plus een paar extra tools (zie het voorgaande artikel). Custom-ROM’s zijn meestal versies van de opensource Android-versie AOSP – of een andere custom-ROM – die zijn doorontwikkeld zodat ze opstarten op een bepaald model smartphone. De makers voegen drivers toe, implementeren hun eigen concepten en voegen geselecteerde apps toe. De apps van de fabrikant ontbreken dus volledig. Met het…

Al sinds mensen kunnen schrijven, hebben meer of minder gesofisticeerde systemen allerlei geheimen beschermd tegen nieuwsgierige derden. Hun uitvinders gebruikten verschillende methoden. Voor sommige procedures waren alleen papier, pen en een paar codewoorden nodig, andere waren mechanisch van aard, zoals de bekende Enigma-codeermachine. De meeste zijn verouderd omdat computers, met hun voor mensen onnavolgbare rekenkracht, veel van de oude methoden gekraakt hebben. Daarom zijn moderne versleutelingen vaak gebaseerd op wiskundige trucs die niet alleen voor mensen moeilijk op te lossen zijn, maar ook voor computers – en één daarvan is RSA. KANSLOZE SUPERCOMPUTERS Het basisconcept is niet al te ingewikkeld. Integendeel: de beveiliging van RSA is gebaseerd op twee grote priemgetallen die met elkaar vermenigvuldigd worden. Dat is een wiskundige spitsvondigheid, want de priemgetallen weer extraheren uit het resultaat is…

Online criminelen zoeken gericht naar de zwakste schakel in de keten om met succes toe te slaan en met name Windows-computers te infecteren met een encryptie-trojan. Als je het proces van dergelijke ransomware-aanvallen begrijpt, kun je in een vroeg stadium passende beschermingsmaatregelen nemen. Het Nieuw-Zeelandse Computer Emergency Response Team (CERT) laat in een schema (zie twee pagina’s verder) zien hoe aanvallers te werk gaan. Dat schema bevat ook veel tips over welke beschermingsmechanismen in de verschillende stadia van een aanval doeltreffend kunnen zijn. Momenteel worden vooral bedrijven door dergelijke aanvallen getroffen – daar kunnen simpelweg hogere losgeldbedragen geëist worden. Maar ook particulieren worden bedreigd en moeten de volgende aanvalsscenario’s en beschermingsmechanismen serieus nemen. DE WEG NAAR HET BEDRIJFSNETWERK… Om te beginnen moeten aanvallers toegang krijgen tot computers. Een wijdverbreide methode…

We hadden dit bouwvoorstel graag meegenomen met de rest van onze bouwvoorstellen in c’t 3 van dit jaar, maar op dat moment waren er geen betaalbare moederborden verkrijgbaar. Intel heeft met de twaalfde generatie Core i-processors een grote inhaalslag richting de AMD Ryzen gemaakt. De rekenkernen van de Core i-12000 Alder Lake zijn aanzienlijk krachtiger, werken veel efficiënter dan voorheen dankzij het 10-nanometer procedé en het bijbehorende LGA1700-platform biedt moderne interfaces. Aanvankelijk kon je alleen dure high-end varianten van de Alder-Lake-processors kopen. De goedkopere, minder energievretende processors werden pas later door Intel gelanceerd. In het geval van de Alder-Lake-pc kozen we de goedkoopste hexacore-cpu uit het uitgebreide processoraanbod. Hij wordt ondersteund door 16 GB RAM en een 512GB-ssd. Dat maakt hem niet alleen geschikt voor kantoortaken zoals tekstverwerking en internetten,…

Python installeren op je Android-smartphone of -tablet kan zo eenvoudig zijn: open Google Play, zoek naar Python en installeer de eerste Pythonapp met goede recensies. Maar ons artikel eindigt daar niet, dat is nog maar het begin. Want hoewel er diverse Python-apps in Googles appwinkel staan, is er geen enkele officiële app van de Python Software Foundation. Ze zijn allemaal afkomstig van derden die willen profiteren van de populariteit van Python. De meeste apps zijn doorspekt met in-app aankopen of reclame. Je hebt dus de keuze om met geld of data te betalen. Bovendien hebben we niet meteen een app gevonden die met een actuele Python-versie komt. Al met al geen prettige situatie. Maar er bestaat een betere manier: je kunt het heft in eigen hand nemen en een up-to-date…

Op zoek naar een grafische kaart voor een kleine of energiezuinige pc voor full-hd gaming? De Asrock Challenger ITX-versie van de AMD Radeon RX 6400 is dan een leuke optie. Die zeer compacte PCIe 4.0-kaart met een kloksnelheid van 1923 Mhz met een boostklok van maximaal 2321 Mhz en 4 GB GDDR6-geheugen heeft geen extra voedingsaansluiting nodig: alle benodigde power trekt hij uit het PCIe-slot. Hij heeft slechts een enkele fan en als hij weinig werk te doen heeft, staat de fan stil en is de kaart dus compleet stil. De kleine grafische kaart is gebouwd op basis van het 6nm-procedé en AMD’s RDNA 2-architectuur. DirextX 12 wordt ondersteund, net als AMD’s FSR (FidelityFX Super Resolution) en RSR (Super Resolution). De Radeon RX 6400 heeft de Navi-chip als kloppend hart,…

De meeste VR-brillen worden geleverd met een handcontrollers om te kunnen interacteren met voorwerpen in de virtuele ruimte. Een team onder leiding van Stefan Schneegaß van de universiteit van Duisburg-Essen heeft een controllerprototype gemaakt waarbij verschillende soorten besturingselementen worden gemonteerd op quadcopters die binnen handbereik zweven van de gebruiker. Die flyables dragen verschillende hulpstukken die als knop, joystick, schuifregelaar of 3D-muis dienen. Het doel daarvan is om een hogere mate van immersie te creëren. Extra beugels beschermen de propellers van de quadcopters tegen contact van opzij, waardoor de kleine drones zouden kunnen neerstorten door een toevallige duw. De flyables hebben geen mechanische onderdelen. De onderzoekers halen de stuurbewegingen van gebruikers uit de gyroscoopgegevens van de quadcopters. Volgens proefpersonen zorgen de flyables inderdaad voor een betere virtual-realityervaring dan de gebruikelijke controllers.…

Google is begonnen met het testen van de technieken die volgend jaar de reclamecookies in de Chromebrowser moeten vervangen. De nieuwe procedures worden kritisch bekeken door de reclame-industrie, markt-en privacywaakhonden. Google wil daarbij de reclamecookies in de prullenbak gooien en ze vervangen door databesparende technieken. Men is al begonnen met het testen van de nieuwe functies. Ze zullen eerst beschikbaar zijn in de Canary-versie en later ook in de bètaversie van de Chrome-browser. Fledge verplaatst de advertentieveilingen naar het apparaat van de gebruiker. Om dat te doen, moet de browser data verzamelen die bijvoorbeeld retargeting mogelijk maken. Een verkoper van sportschoenen kan bijvoorbeeld reclame richten op mensen die eerder een bepaalde schoen hebben bekeken in een online winkel. Met Topics registreert de browser de inhoud van een website om een…

Mocht je nog 80 tot 150 inch aan muur over hebben en graag een filmpje kijken: met de AWOL Vision triple laser projector tover je je muur om in een bioscoopscherm. Met behulp van drie lasers komt er maximaal 2000 of 3500 lumen (afhankelijk van het model) uit voor een scherp en detailrijk beeld. HDR10+ op 150 inch wordt daarmee mogelijk. De AWOL haalt 107 procent van de kleureisen voor UHDtv’s en 147 procent van de DCI-P3-range voor digitale projectie. En bij een goed strak beeld hoort ook bioscoopwaardig geluid. De projector ondersteunt Dolby Atmos en DTS Virtual X voor helemaal-omje-heen-geluid. De projector hoeft maar op 6 inch van de muur te komen staan, wat het installeren extra makkelijk maakt, net als het aansluiten van bronnen en audiosystemen via HDMI…

Gevoelige bestanden belanden soms per abuis op internet en worden dan door zoekmachinebots geindexeerd en daarmee vindbaar. Bij het zogenaamde Google Dorking (of Google Hacking) maken hackers daar handig gebruik van: typ de juiste zoekterm bij Google in en duikel zo veiligheidslekken of bepaalde gevoelige documenten op. Dat betekent dat je als websitebeheerder zelf je site ook goed onder de loep moet nemen met die trucs. Via de database van exploit-db.com/google-hacking-database en de kant-en-klaar aangepaste zoekmachine dorksearch.com valt er te zien wat er bekend is aan exploits en kun je sneller (maar hopelijk dus niet) de gewenste data opduikelen – uiteraard allemaal bedoeld ter educatie.…

WolfEye Studios heeft met hun eerste game Weird West een top-down actie-RPG in elkaar gezet met een fantasy Wild-Westsetting. Je hebt cowboys en indianen en coyotes die maar wat graag hun tanden in je kuiten zetten, maar er zijn ook rare cultisten, heksen en vreemde magische wezens plus zombies die je lange dagen struinend over de hete prairies hachelijker maken. Je gaat de game door met verschillende bounty-hunters, maar begint als een ex-bounty-hunter die na de brute moord op haar zoon en ontvoering van haar man, haar oude baan weer oppakt en op jacht gaat naar de daders. Ze heeft een vreemd brandmerk gekregen van een groep mysterieuze figuren. Het brandmerk verbindt de verschillende karakters waarmee je de game doorloopt. De game combineert ouderwets wildwest-schietwerk en achter items dekking zoeken…

A ls je bij het kopen van je smartphone niet genoeg op de grootte van het interne geheugen hebt gelet, is dat eenvoudig uit te breiden met een microSD-kaart – als je smartphone daar een slot voor heeft. MicroSD-kaarten zijn ook geschikt voor kleine computers zoals de Raspberry Pi of actioncams en compactcamera’s. Voor grotere camera’s heb je vaak een SD-adapter nodig, die meestal netjes is meegeleverd. Maar je moet niet zomaar naar de dichtstbijzijnde computerwinkel rennen en de eerste de beste geheugenkaart uit de aanbiedingenbak vissen. Aan goedkope kaarten van nietszeggende merken kun je niet zien of ze je waardevolle foto’s en video’s betrouwbaar en snel opslaan. De kaarten die we hebben getest zijn iets minder geschikt voor een Raspberry Pi. Meestal heb je dan veel minder ruimte nodig,…

We krijgen met grote regelmaat vragen van lezers die te maken hebben met Windows-updates – niet alleen omdat die updates steeds weer problemen veroorzaken, maar ook omdat het moeilijk is om updates op een enigszins handige manier te controleren. Met een paar eenvoudige stappen kun je al beter voorbereid zijn op update-ellende. Allereerst moet je een bootable usb-stick met een Windows-herstelomgeving bij de hand hebben. Ons c’t-rescue-Windows [1] is ideaal hiervoor. Voor de tips in dit artikel volstaat echter een gewone Windows-set-upstick die je met de Media Creation Tool maakt (zie de link op de laatste pagina van dit artikel). Ten tweede: maak regelmatig back-ups van het systeem om het te kunnen herstellen als niets meer werkt. Daar is onze tool c’t-WIMage dan weer prima geschikt voor (zie eveneens de…

Gamen op een pc is een dure hobby geworden, vooral door de exorbitante prijzen van grafische kaarten. Met een prijs van 425 euro is ook Nvidia’s nieuwste telg, de GeForce RTX 3050, daar geen uitzondering op – hoewel er tekenen zijn dat de prijzen weer iets gaan dalen. Kaarten met die grafische chip vinken alle punten van de meeste wenslijstjes af: AV1-decodering, 8 GB geheugen en raytracing. Desondanks zitten de prestaties van de kaarten feitelijk in het lagere middensegment, waar je vroeger 200 tot 230 euro voor betaalde. We hebben drie representatieve RTX 3050-kaarten getest. De GeForce RTX 3050 Gaming OC 8G van Gigabyte met drie ventilatoren is de langste kaart. De MSI GeForce RTX 3050 Gaming X 8G heeft maar twee ventilatoren en is iets hoger, en de meest…

Uitpakken, aanzetten en de Raspberry Pi vult zichzelf met het gewenste besturingssysteem. De Raspberry Pi Foundation heeft een bètaversie van de toekomstige Raspberry Pi-firmware uitgebracht, die over enkele maanden op alle nieuwe Raspberry Pi’s geïnstalleerd moet gaan worden. Voor oude Raspberry Pi’s zal een update van Raspberry Pi OS automatisch de nieuwe firmware upgraden zodra die is opgenomen in de Stable Release. Daardoor is het niet meer nodig om Raspberry Pi OS op een andere computer te downloaden en het vooraf op een microSD-kaart te installeren. Met de nieuwe firmware met netwerkinstallatie heb je in de toekomst alleen een toetsenbord, muis, monitor en een bekabelde internetverbinding nodig, zodat de Raspberry Pi het gewenste besturingssysteem zelf kan downloaden en installeren op een microSD-kaart of usb-stick. We hebben eens gekeken wat de…

Het installeren van Windows verloopt altijd volgens hetzelfde patroon. De korte versie: na het opstarten vanaf het installatiemedium pakt het set-upprogramma een image van een kale Windows-installatie uit op de interne gegevensdrager en voorziet die van een bootloader – en klaar. Het installatiemedium kan bijvoorbeeld een usb-stick zijn die is geconfigureerd met de gratis Media Creation Tool van Microsoft (zie de link op de laatste pagina van dit artikel) of een ISO-image. Het addertje onder het gras: zodra je meerdere sticks of ISO-bestanden bewaart, is het overzicht snel zoek. Vanaf welke stick kan Windows 10, vanaf welke Windows 11 en vanaf welke Windows Server worden geïnstalleerd? Welke edities (Home, Pro, Enterprise…) zijn beschikbaar om uit te kiezen? Je kunt dat aan de sticks en ISO’s niet zonder meer zien, en…

Organisaties vertrouwen in steeds toenemende mate op digitale processen, bedrijfsmodellen en producten. Daarom is het van nog crucialer belang om de beveiligingsstandaarden van je organisatie te kunnen waarborgen. Deze toegenomen afhankelijkheid van digitale technologie in alle aspecten van de bedrijfsvoering heeft nog een andere implicatie: beveiligingsvaardigheden worden niet langer alleen gezien als belangrijke technologische kennis – maar ook als belangrijke kennis vanuit een zakelijk perspectief. Voor veel organisaties is beveiliging nu een standaardonderdeel in hun zakelijke beslissingen. Securityvaardigheden zijn niet langer alleen belangrijk voor het beveiligingsteam en de IT-afdeling. Beveiligingsvaardigheden zijn ook nodig in veel andere rollen binnen een bedrijf, aangezien de acties van werknemers wezenlijke gevolgen kunnen hebben voor de beveiliging, de productiviteit en de digitale veerkracht van de organisatie. KENNISTEKORT Digitale transformatie en werken op afstand betekenen dat…

Voordat je een website op internet zet, moet je hem controleren op kwetsbaarheden. Anders moet je rekening houden met hackers die je vóór zijn. Met automatische tests kun je in ieder geval de ernstigste beveiligingsproblemen in een vroeg stadium ontdekken. Je kunt daar Zed Attack Proxy (ZAP) voor gebruiken. Die software is opensource, gratis, veelzijdig en ontwikkeld door beveiligingsonderzoekers. ZAP helpt ook bij het handmatig zoeken naar verdere programmeerfouten. Om op te warmen voor die tool is het oefendoel WackoPicko geschikt: bij die demowebsite zijn opzettelijk beveiligingsgaten ingebouwd die je met ZAP makkelijk kunt opsporen. Aangezien je ZAP alleen tegen je eigen lokale webserver gebruikt, kun je je legaal uitleven op dat testobject – zonder op een dag door de politie van je nest getild te worden. INSTALLEREN De hackingtool…

SNELLE SSD’S MET PCIE 3.0 EN 4.0 Bij een nieuwe pc of een grondige renovatie heeft een snelle ssd de voorkeur als opstartschijf. We hebben meer dan een dozijn PCIe-ssd’s getest, sommige met PCIe 3.0, andere met versie 4.0 – en kwamen een paar verrassingen tegen. VEILIG INLOGGEN Voor veel mensen zal het beveiligen van belangrijke online inloggegevens nog op een to-do-lijstje staan. We laten zien welke mogelijkheden populaire diensten daarvoor bieden en geven uitleg over de procedures en tools die deel uitmaken van een veilige en handige inlogstrategie. BOVENDIEN PROJECTEN VOOR OUDE EN NIEUWE RASPBERRY PI’S De Raspberry Pi 4 B is moeilijk te krijgen, maar in de la ligt vast nog een oudere Pi te verstoffen. Onze projecten zijn ook geschikt voor oudere modellen en laten zien hoe…