Inhoudsopgave van Editie 5 - 2025 - Archeologie Magazine

Cleopatra, wie kent haar niet? Op wellicht beter gezegd, wie kent haar wel? Want dat is in de loop der tijd nog steeds niet echt duidelijk geworden ondanks de vele studies en andere publicaties, zo lezen we in de special van deze aflevering. In ieder geval is min of meer duidelijk dat zij een vrouwelijke heerser was in een door mannen gedomineerde wereld die steeds weer in de geschiedenis aandacht weet te trekken. Maar waardoor komt dat? Omdat zij een vrouw was binnen die mannenwereld? Door haar gezag, macht, vrouwelijke charmes, verleidingskunst, relaties met (machtige) mannen zoals Julius Caesar en zijn generaal Marcus Antonius? Of door haar dood? Of haar beruchte neus? Vragen, alsmaar vragen. Al tijdens haar leven werd een uitgebreide propagandaoorlog tegen haar gevoerd om duidelijk te maken…

In de prehistorie telde Europa buiten de Griekse en Romeinse wereld weinig steden. De Kelten woonden liever in simpele dorpen en gehuchten. Op die regel bestonden slechts enkele uitzonderingen, waarvan het Beierse Manching – waar de Paar-rivier in de Donau stroomt – wellicht de belangrijkste was. Voor zover we weten was het oppidum (een versterkte Keltische stad) er 400 ha groot. Een flinke oppervlakte, maar daar hoorden ook boerderijen bij. Koelkasten bestonden immers niet. Wie verse melk en andere frisse spullen wilde, trok naar een stadsboerderij. Paarden opgegeten Manching bloeide van de 3e eeuw v.Chr. tot eind 1e eeuw v.Chr., toen de Romeinen het stokje overnamen. Er woonden tot 10.000 mensen. Menige moderne stad in Nederland telt binnen de vroegere stadsmuren minder inwoners. De verdedigde muur van Manching werd rond…

De eerste christelijke schrijvers schuiven Nero in de schoenen de eerste christenvervolger te zijn geweest en noemen maar liefst 977 martelaren die na de brand van Rome zouden zijn vermoord. De grote brand van Rome In de nacht van 18/19 juli 64 breekt aan de oostzijde van de Circus Maximus in Rome een brand uit waarbij drie stadswijken volledig worden weggevaagd. De oorzaken van de brand zijn niet moeilijk te vinden: de hoge houten huizen staan te dicht opeen in kronkelige smalle straatjes en mensen zijn onzorgvuldig met vuur. Nero, die op dat moment in Antium is, keert onmiddellijk terug, neemt de leiding op zich, treft de nodige maatregelen, laat huizen afbreken om een brandcorridor te vormen en neemt de zorg op zich voor de vele dakloos geworden Romeinen door…

Kopers op Catawiki hebben geen klagen over J. Bagot Arquelogia – Ancient Art. De 740 reviews zijn bijna allemaal zeer positief. Een klant uit Italië is blij met zijn ‘bellissimo pezzo’ en prijst de goede verpakking waarin zijn aankoop is gestuurd. Iemand uit Duitsland houdt het op een welgemeend ‘Danke’ en een opgestoken duim, een Franse koper zegt dat alles ‘superbe’ was, en een Nederlander reageert met ‘Snelle levering, veilig ingepakt en juiste documenten bijgeleverd. Tevreden ;-)’. Er zijn welgeteld drie slechte recensies, waarin onder meer wordt geklaagd over een scheur in een gekocht object. Over mogelijke dubieuze herkomsten van de te koop aangeboden oudheden hoor je niemand. Opvallend want Bagot is de laatste jaren meermaals internationaal in het nieuws geweest in verband met illegaal opgegraven oudheden. De handelaar in…

Modelplaatje Archeologen van de RCE en de Universiteit Leiden hebben een sleuf gegraven over de wal en gracht van het kamp om het bodemprofiel te kunnen bemonsteren voor dateringsonderzoek, micromorfologische en pollenanalyse. ‘In deze proefsleuf vonden we een fantastisch mooie spitsgracht’, meldt de Leidse archeoloog Mark Driessen. ‘Wat een modelplaatje! Die kan zo in de archeologische handboeken voor Romeinse militaire zaken.’ Binnen het kamp zijn tot nu toe sporen van haardkuilen en een aantal ovens bekend, maar geen sporen van gebouwen. Dit is typerend voor een Romeins kamp dat bedoeld was voor tijdelijk gebruik, bijvoorbeeld voor een verkenning van vijandelijk gebied of een oefening. Op basis van enkele fragmenten aardewerk en 14C-dateringen van verkoold graan is dit kamp in de tweede helft van de tweede eeuw gedateerd. Gehoopt wordt dat…

Romeinen en de wijn van overzee De eerste druppels wijn die ons land bereikten, kwamen per amfoor – de ovale, puntige kruiken waarmee de Romeinen hun vloeibare waar vervoerden. In de eerste eeuwen van onze jaartelling reikte het Romeinse Rijk tot aan de limes, de noordgrens van hun gebied die dwars door het huidige Nederland liep, van Katwijk tot aan de Rijn bij Utrecht en Nijmegen. De Romeinen brachten wegen, godenbeelden en badhuizen, maar ook wijn. In resten van militaire kampen, zoals bij Ulpia Noviomagus (het huidige Nijmegen), zijn talloze scherven van wijnamforen gevonden – de bekende Dressel 1 en 2–4 (amfoor-classificatie door Heinrich Dressel), vaak geïmporteerd uit Gallië, Hispania en Campanië. Sommige scherven zijn geanalyseerd op wijnsteenzuurresidu: hét chemisch bewijs dat er ooit wijn in zat. Volgens sommige bronnen…

Het is 23 juni 2025. Een heerlijke zomerdag. Vanuit het Gelderse Dreumel vertrekt een vrachtwagencombinatie van Van Oort Transport met een 11-meter lange stalen kist voor een rit naar Museumpark Archeon. Wanneer de wagen met lading achteruit de brug bij de dienstingang van het park oprijdt staat daar al de 50-tons kraan van Nederhoff uit Gouda gereed. Op deskundige wijze worden de singels onder de stalen bak gestoken en aan de hijskabel met ring bevestigd, zodat het enorme gewicht gelijkmatig wordt verdeeld. De hijs kan beginnen. Harde wind Voorzichtig trekt de motor de kabel met singels strak en de stalen kist verlaat het veilige platform van de oplegger. Rustig en beheerst stuurt de machinist de stalen bak over de bosschages van het serviceterrein van Museumpark Archeon. De harde wind krijgt…

LET OP Verschillende omstandigheden maken het soms onzeker dat hier genoemde tentoonstellingen ook werkelijk volgens plan plaatsvinden. Daarbij kunnen ook reserveringsverplichtingen of -aanbevelingen van toepassing zijn. Het is daarom raadzaam vóór een gepland bezoek daarover de website van het desbetreffende museum te raadplegen. NEDERLAND T/M 26 OKTOBER 2025 NIJMEGEN Romeinse Waalschatten De Bastei, Lange Baan 4 T/M 16 NOVEMBER 2025 MAASTRICHT De sleutel tot Sint Servaas Bonnefanten, Avenue Céramique 250 T/M 31 DECEMBER 2025 THORN (L) Bodemvondsten – bijzondere archeologische artefacten uit de regio Museum Thorn, Wijngaard 14 T/M 31 DECEMBER 2025 LELYSTAD Oud Land – Prehistorie van Flevoland Museum Batavialand, Oostvaardersdijk 01-13 T/M 4 JANUARI 2026 VENLO Betoverend Brons. Het raadsel van de rivier Limburgs Museum, Keulsepoort 5 T/M 4 JANUARI 2026 HEERLEN Romeinse villa’s in Limburg Pop-up Het…

Ook in Amerika wordt aan archeologisch onderzoek gedaan, bijvoorbeeld naar de vroegste verovering van het continent door de Spanjaarden. Archeologie moet er onder meer helpen om de volgorde van hun tochten in kaart te brengen. De Spanjaarden schreven weliswaar verslagen, maar vaak hadden ze geen benul waar ze zich bevonden. In Florida proberen onderzoekers hun leemten op te vullen. Radioactief licht Handig voor archeologen is dat de oorspronkelijke Amerikaanse bevolking geen ijzer kende. Als in een nederzetting veel materiaal in ijzer wordt opgegraven, weten we dat er Spanjaarden hebben vertoefd. Maar daarmee bezitten we nog geen datering, laat staan een chronologische volgorde van de gebeurtenissen. Een zwaard, spijker of hoefijzer uit 1500 zag er immers hetzelfde uit als een exemplaar van een eeuw later. Amerikaanse archeologen kampen al lang met…

Geen goed plan Toen ik voor het eerst aan mijn collega’s in het museum voorstelde een tentoonstelling over vervalsingen te maken, ging het meteen mis. Dat was geen goed idee, was de beleefde reactie. Het zette het museum te kijk, want blijkbaar had men – de voormalige collega’s – niet goed opgelet en valse stukken gekocht of gekregen, zonder dat door te hebben. Ook maakte men zich zorgen of zo’n tentoonstelling mensen niet op het idee zou brengen om vervalsingen te gaan maken. Daar dacht ik anders over, maar het was toen een brug te ver. Ik koos een andere weg en schreef een korte bijdrage over een vervalsingszaak en vroeg Evert van Ginkel of dat niet een leuk stukje zou kunnen zijn voor de Volkskrant. Daar schreef hij wel…

30 OKTOBER 2025 LEIDEN ▶ Toekomst van de Egyptologie. Lezing door de Egyptische egyptoloog Monica Hanna. In deze Engelstalige lezing bespreekt ze haar visie op de richting die het vakgebied van de egyptologie moet opgaan. Ze stelt dat de egyptologie zich tweehonderd jaar lang voornamelijk gericht heeft op ‘wonderful things’ (prachtige dingen), zoals de Britse egyptoloog Howard Carter sprak bij de ontdekking van het graf van Toetanchamon. Maar volgens Hanna hangt de toekomst van het vakgebied af van het overstijgen van de fascinatie voor goud en geheimen. Plaats: Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Tempelzaal, of thuis via livestream Aanvang: 19.30 (tot 20.30 uur) Meer info en aanmelden: www.rmo.nl/uw-bezoek/activiteiten/toekomst-van-deegyptologie/ 1 NOVEMBER 2025 ALPHEN A/D RIJN ▶ De wereldberoemde Zwammerdamschepen. Lezing georganiseerd door de VVvA over het strategisch steekspel tot redding van…

We weten wanneer ze geboren is (januari 69 v.Chr.) en wanneer ze is gestorven (12 augustus 30 v.Chr.) en we kennen haar tegenstanders. Dat ze koningin van Egypte was en hogepriesteres van de Godin Isis is intussen ook voldoende gedocumenteerd. Wat weten we verder van Cleopatra VII, dochter van Ptolemaeus XII, farao van Egypte? Wie was haar moeder; hoe zag ze eruit; en wat was de relatie met haar vader? Was er sprake van echte liefde tussen haar en de twee machtige Romeinen met wie ze het bed deelde? Heeft zij haar vrouwelijke charmes slechts in de strijd gegooid ten behoeve van haar eigen volk? Of was zij de nymfomane heks die slechts haar eigen genot heeft nagestreefd? Afbeeldingen Hoe weinig we feitelijk echt van haar weten blijkt opnieuw tijdens…

De over duizenden jaren opgestapelde nederzettingsheuvels, de tells, zijn in de vlakten van Syrië vaak de enige verhogingen in de wijde omtrek. Ze staan onder monumentenzorg als archeologische getuigenissen van het verleden. Tijdens de 14 jaar durende burgeroorlog waren ze van strategisch belang voor zowel de regeringstroepen als de rebellen. De daar opgezette bases werden met mijnen beschermd en waren vaak het toneel van hevige gevechten. Nu worden kinderen die op de heuvels spelen steeds weer door mijnen in de lucht geblazen. Het is dan ook begrijpelijk dat de Syrische dienst voor oudheden, Département Générale des Antiquités et des Musées (DGAM), de gepensioneerde archeoloog Kay Kohlmeyer van de Hochschule für Technik und Wirtschaft Berlin (HTW) op zijn aanbod van hulp heeft gevraagd om vooral met drones over de archeologische vindplaatsen…

In 2017 kreeg de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) een groot aantal zeventiende-eeuwse objecten in bezit die in Diepwater Ankergebied 2 op de Noordzee waren gevonden. Al eerder zijn op deze plek verschillende bronzen kanonnen ontdekt. Ook komen er verschillende tinnen voorwerpen uit de kist van de scheepschirurgijn, waaronder twee klisteer- of lavementspuiten, twee peervormige flessen en zes bolle kopgrazen om ‘slechte sappen’ uit het lichaam te verwijderen. De locatie, gecombineerd met de samenstelling en datering van de vondsten, doet vermoeden dat dit de laatste rustplaats is van de Eendracht. De Eendracht De Eendracht was het vlaggenschip van de Hollandse vloot tijdens de zeeslag bij Lowestoft die tussen 11 en 13 juni 1665 plaats vond. Deze zeeslag maakt deel uit van de Tweede Engelse Oorlog (1665-1667). Bij Lowestoft raakte…