Inhoudsopgave van Editie 3 - 2025 - Archeologie Magazine

In deze aflevering van Archeologie Magazine richten we de schijnwerper weer op vele uiteenlopende onderwerpen waarin diverse sporen van de geschiedenis worden toegelicht. Zonder iets af te doen aan andere waardevolle erfgoedsporen zijn het dit keer vooral twee onderwerpen die we hier stevig toelichten, domweg omdat er veel over te zien en te vertellen valt. Allereerst is dat het Groot Egyptisch Museum (GEM) in Gizeh bij Caïro in Egypte, dat nu na ruim twintig jaar van plannen, bouwen, inruimen en inrichten voor het publiek geopend is. Al moeten we nog even tot 3 juli aanstaande wachten voor de officiële opening, waarbij dan tevens de galerij met de objecten van Toetanchamon te bewonderen valt. Niettemin kunnen in dit nummer tekst en beeld er alvast van getuigen dat het GEM een magistraal…

Het Westfries Museum in Hoorn heeft een bijzonder 17e-eeuws topstuk aan de collectie kunnen toevoegen. Een rijk gedecoreerde zilveren boekband met een zeldzame editie van het Nieuwe Testament, in 1623 gedrukt in Hoorn. Boekband en bijbel zijn nog in originele staat, de bijbel bevat zelfs de namen van drie van de 17e-eeuwse eigenaren handgeschreven op het schutblad. De boekband is rijk gedecoreerd en de stijl van de ornamentiek is geïnspireerd op de ornamentprenten van Theodor de Bry (Luik 1528 – Frankfurt 1598). Ook het werk van de Vlaamse graveur Adriaen Collaert heeft mogelijk tot inspiratie geleid. Er zijn onder andere verschillende bloemen te zien, twee aapjes, een schaal met vruchten, een paar gevleugelde huisjesslakken, opspringende honden, een vrouwelijke en een mannelijke gevleugelde herme, vogels en vlinders. De zilveren boekband met…

De Frankische leider Hlodovic heeft zich letterlijk doodgevochten en sterft op 45-jarige leeftijd na een heel leven vol veldslagen waarin hij de basis heeft gelegd voor wat later Frankrijk zou gaan worden. Van Romeinse bestuurder tot leider van de Franken Gregorius van Tours noemt hem in zijn omstreeks 592 gepubliceerde Decem libri historiarum, ook bekend als Historia Francorum, Chlodovechus, een gelatiniseerde vorm van zijn echte Frankische naam Hlodovic. Aangezien de Fransen dat onuitspreekbaar vonden hebben ze er al heel vroeg ‘Clovis’ van gemaakt. Zijn geschiedenis is redelijk goed bekend. Vanuit Reims (F) oefent hij, in navolging van zijn vader, een belangrijke militaire en bestuurlijke functie uit in de provincie Gallia Belgica Secunda voor de in Constantinopel residerende Romeinse keizer. Die is echter ver weg, waardoor in Gallië een machtsvacuüm ontstaat…

Onder de titel ‘Van glas, gemaakt in de oudheid’ is een tentoonstelling te zien in het Allard Pierson over archeologisch glas, waar ongeveer de helft van de eigen collectie wordt getoond. De verzameling archeologisch glas van het Amsterdamse Allard Pierson is niet alleen fragiel, fascinerend en aantrekkelijk om te zien; het leent zich ook uitstekend voor onderzoek en de afgelopen jaren zijn diverse stukken met de modernste technieken onderzocht. De onderzoeksvragen die daarbij gesteld werden – hoe werd het glas gemaakt en uit welke elementen bestaat het - zijn de rode draad in de tentoonstelling. Toen het Allard Pierson Museum in 1934 werd opgericht om de archeologische collecties van de Universiteit van Amsterdam aan het publiek te tonen, vormde de collectie van de Haagse bankier en verzamelaar Constant Willem Lunsingh…

Keizer Marcus Aurelius in Trier (D) Het leven van de Romeinse keizer Marcus Aurelius (121–180 n. Chr.) zit vol tegenstrijdigheden: hoewel de lange jaren als troonopvolger overwegend vredig waren, wordt zijn regeertijd als keizer gekenmerkt door hevige oorlogen en veldtochten. Vandaag de dag is hij echter vooral bekend als een filosoof-keizer wiens handelingen worden gekenmerkt door plichtsbesef en onzelfzuchtigheid, het toonbeeld van een goede heerser. Vooral zijn liefde voor de filosofie en zijn ‘Meditaties’ maken hem tot een uitzonderlijk fenomeen van de oudheid. Maar wie was hij echt, wat heeft hem gevormd en hoe ziet het ideale beeld van een goede heerschappij eruit? In twee tentoonstellingen wordt de komende maanden getracht daar antwoorden op te geven en wel in de stad Trier, die ten tijde van Marcus Aurelius als Augusta…

Ze vormen een belangrijke bron voor de studie van klimaat, hydrologie, vegetatie, landschap en menselijke bewoning. Sinds de jaren 1990 verzamelen archeologen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) daarom monsters van deze bomen. Jammer genoeg is het onderzoek van deze rijke bron nog niet verankerd in de archeologische monumentenzorg. Vindplaatsen In de afgelopen jaren zijn vele honderden bomen gevonden en bemonsterd in de buurt van Weesp en Diemen, het dal van de IJssel en Overijsselse Vecht, de Binnenveldse Hooilanden bij Wageningen, Willeskop, de Krimpenerwaard in Zuid-Holland en Oudega (Smallingerland). Het gaat daarbij vooral om eik, maar ook om andere bomen die in een elzenbroekbos thuis horen, zoals els (Alnus), es (Fraxinus) en wilg (Salix). In het laboratorium van de RCE, en in samenwerking met commerciële Nederlandse dendroarcheologen, worden…

Buitenpost en kolonie Aquileia werd in 181 v.Chr. gesticht door enkele magistraten als onderdeel van het expansionistische beleid van Rome in Noordoost-Italië en de Balkan. Drieduizend infanteristen, vijftig centurions en cavaleristen vestigden zich in deze militaire buitenpost. In 169 v.Chr. volgden nog eens 1500 kolonisten en hun families uit Midden-Italië. Keizer Diocletianus (ca. 236-316) maakte van Aquileia een politiek-administratief centrum en zetel van de gouverneur van de Romeinse regio X Venetia en Histria, een administratieve indeling in regio’s die door keizer Augustus in 7 n.Chr. in het leven was geroepen. Een van de belangrijkste historische gebeurtenissen is de belegering door Maximinus Thrax, de Thraciër. Hij was in 235 tot Romeins keizer gekozen door zijn eigen soldaten, het leger van de Balkan. De senaat van Rome erkende Maximinus niet als keizer…

21 EN 22 JUNI 2025 ALPHEN A/D RIJN ► Midzomer Fair, het betoverende festival waar historie en fantasie samenkomen. Dit kleurrijke evenement viert de zonnewende, een moment dat in veel natuurreligies al eeuwenlang een belangrijk feest is. Bezoekers worden ondergedompeld in een magische sfeer vol muziek, dans en rituelen, waaronder traditionele midzomeractiviteiten, zoals het vlechten van een bloemenkrans, een midzomerceremonie en vrolijke volksmuziek. Naast de festiviteiten zijn er spectaculaire optredens, verhalenvertellers die mythen tot leven brengen en workshops waarin je zelf de magie van midzomer kunt ervaren. Plaats: Museumpark Archeon, Archeonlaan 1 Meer info: www.archeon.nl/nl/agenda/midzomer-fair-zondag. html en https://archeon.eu/midzomerfair-2025/ 26 JUNI 2025 LEIDEN ► Gezonken erfgoed. Boekpresentatie met korte films en lezingen. Jolanda Bos, Martijn Manders, Bjørn Smit en Wouter Waldus schreven het boek Gezonken erfgoed. Een Nederlandse geschiedenis aan de…

Door twijfel bevangen Er is één moment geweest dat ik heel erg heb getwijfeld of ik wel door wilde gaan met de archeologie, met de toch fundamentele persoonlijke vraag: waar ben ik mee bezig en moet ik hier de rest van mijn leven mee doorgaan? Ik voerde al een tijdje onderzoek uit naar mesolithische vindplaatsen, niet meer dan concentraties van vuurstenen artefacten op de zandgronden waar veel verloren was gegaan. Door bodemprocessen waren grondsporen verdwenen en al het organische materiaal was in de duizenden jaren die verlopen waren opgelost in de bodem. Dan maakte de typologie van pijlspitsen duidelijk dat een vindplaats telkenmale over een langere periode gebruikt was, mogelijk met intervallen dat er niemand was. Alles lag dus door elkaar. Het was echter niet alleen door de mens door…

Een monsterlijk droombeeld Op de poster van de tentoonstelling prijkt een indrukwekkend wezen, levendig verbeeld door illustrator Alice Hoogstad. Het hybride wezen heeft het lichaam van een nijlpaard, de manen van een leeuw en de wijd opengesperde bek van een krokodil. Dit is Ammit ‘de verslindster’, een van de griezelige wezens die de toegang naar het Egyptische hiernamaals bewaken. Ammit vervult een centrale rol in een beroemde scène uit het oud-Egyptische Dodenboek: spreuk 125 ofwel het ‘wegen van het hart’. Deze passage vertelt hoe de goden het hart van iedere dode wegen tegen de veer van de rechtvaardigheid. Volgens de oude Egyptenaren gold het hart als de zetel van het verstand en moreel bewustzijn. Daarmee was het de ideale getuige van iemands levenswandel. Was je hart te zwaar, dan zat…

In de 18e eeuw was suiker een luxeproduct, en werd ook wel het ‘witte goud’ genoemd. De Europese zoetekauw werd gevoed met rietsuiker uit de koloniën, geteeld op plantages in het Caribisch gebied met behulp van slavernij. Frankrijk, als koloniale grootmacht, verdiende veel aan deze bloederige, maar winstgevende industrie. Toen Napoleon Bonaparte in 1806 de Continentale Blokkade afkondigde- een economische boycot tegen Groot-Brittannië - verbood hij Europese handel met Britse koloniën. Dit betekende ook: geen rietsuiker import meer. Europa zat plots zonder haar favoriete zoetstof. Napoleon, meesterstrateeg en controlfreak, kon dat niet accepteren. Vastbesloten om Europa onafhankelijk van de Britten te maken, promootte Napoleon suikerwinning uit bieten. Hij gaf subsidies aan boeren, liet fabrieken bouwen en financierde onderzoek naar extractiemethoden. Wat begon als economische noodzaak, werd een industrie: Europa werd…

LET OP Verschillende omstandigheden maken het soms onzeker dat hier genoemde tentoonstellingen ook werkelijk volgens plan plaatsvinden. Daarbij kunnen ook reserveringsverplichtingen of -aanbevelingen van toepassing zijn. Het is daarom raadzaam vóór een gepland bezoek daarover de website van het desbetreffende museum te raadplegen. NEDERLAND T/M 31 AUGUSTUS 2025 LEIDEN Dromen van Egypte Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28 T/M 31 AUGUSTUS 2025 NIJMEGEN Bittere Oogst. Een Surinaamse plantage in Nijmegen Valkhof Museum, Keizer Karelplein 33 T/M 31 AUGUSTUS 2025 MAASTRICHT Pelgrimage naar Maastricht Maastricht Museum – Centre Céramique, Avenue Céramique 50 T/M 7 SEPTEMBER 2025 AMSTERDAM Amsterdam eet. Een geschiedenis in gerechten Allard Pierson, Oude Turfmarkt 127 T/M 7 SEPTEMBER 2025 LEIDEN Boven het maaiveld. Spraakmakende ontdekkingen van 25 jaar Nederlandse archeologie Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28 T/M 26 OKTOBER 2025…