Inhoudsopgave van Editie 1 - 2025 - Archeologie Magazine

Op het moment waarop dit voorwoord wordt geschreven is onze hele wereld van erfgoedliefhebbers, en tot ver daarbuiten, nog ondersteboven van de hondsbrutale roof van gouden topstukken uit de prachtige tentoonstelling ‘Dacia Rijk van goud en zilver’ in het Drents Museum te Assen. Het is nauwelijks te bevatten dat mensen ertoe in staat zijn met zo’n groot explosie en ander geweld zo’n kwetsbaar prachtig erfgoed te roven. Waar raken we in verzeild nu ook dergelijke rovers dit soort geweld niet schuwen? We leven zeer mee met onze vrienden van het Drents Museum, maar ook met het Nationaal Historisch Museum van Roemenië dat deze en andere schatten voor deze expositie beschikbaar stelde. En met alle erfgoedliefhebbers, want deze schatten vormen niet alleen Roemeens erfgoed, maar behoren ook tot de top van…

Onder de loep In opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in het kader van het project ‘Nieuwe kennis uit oude opgravingen’, hebben de afgelopen jaren diverse experts zich over deze vraag gebogen. Eerst zijn alle menselijke resten geïnventariseerd die in de West-Friese bronstijdnederzettingen zijn gevonden: in totaal zo’n 300 fragmenten. Deze botten kwamen uit verschillende contexten: uit nederzettingsgreppels, huisgreppels en ringsloten rond grafheuvels. Dit was niet verrassend, aangezien deze structuren vaak intensief zijn onderzocht. Het was wel opvallend dat een duidelijk patroon ontbrak. De mensenbotten leken willekeurig verspreid tussen het normale huishoudelijke afval te liggen; tussen de aardewerkscherven en het slachtafval van dieren. Vervolgens zijn alle skeletdelen door een fysisch-antropoloog onderzocht. Het bleek te gaan om de grotere, herkenbare delen van het skelet, zoals de schedel en lange…

Wat in het Nederlands een Schip heet, heet in het Fries een Skip en in het Duits een Schiff. De drie talen hebben namelijk een gedeelde Germaanse voorouder. Op soortgelijke wijze zijn Frans, Spaans en Italiaans afstammelingen van het Latijn. Pools, Russisch en Tsjechisch hebben als voorouder een oude Slavische taal, terwijl Welsh en Iers afstammen van het Keltisch. De Leidse geleerde Marcus Zuerius Boxhorn (1612-1653) was de eerste die begreep dat Germaans, Latijn, Slavisch, Keltisch en zelfs Perzisch op hun beurt afstamden van een nog oudere oertaal. Omdat ook Indische talen behoren tot deze groep, spreken we tegenwoordig van de Indo-Europese talen. Ze zijn te vangen in een soort stamboom, met aan het begin de oertaal, die oudheidkundigen aanduiden als het Proto-Indo-Europees. Die oeroude taal valt te reconstrueren. Het…

Bibi Beekman (Boxtel 1992) begon haar opleiding in de archeologie in 2010 aan de Faculteit Archeologie van de Leidse Universiteit. ‘Ik vond dat meteen een goede keuze want archeologie fascineerde me altijd al’. Maar in Leiden merkte ze ook vrij snel dat opgraven niet helemaal haar ding was en dat je als archeoloog niet altijd behoeft te graven. ‘Daarom koos ik ervoor om me in mijn verdere opleiding te gaan specialiseren in restauratie van archeologische objecten’, vervolgt ze. Na een minor aan de Universiteit van Amsterdam rondde ze haar masteropleiding daarin aan de Universiteit van Durham af, waarbij ze ook nog een jaar stage liep bij de York Archaeological Trust. ‘Daar kon ik helemaal mijn hart ophalen bij het restaureren van de grote hoeveelheid organisch archeologisch materiaal uit vondsten bij…

De eerste bunkers die ik zie zijn veranderd in muildieren. Ze liggen op het vrijwel verlaten Hvidbjerg Strand in het zuidwesten van Jutland. Uit de vele vakantiehuisjes in de duinen waagt slechts een enkeling zich op het strand. Een leeuwerik is net hoorbaar boven het geraas van de zee. Een gezin schuilt tegen de gure wind in de luwte van een bunker, bij de kont van een muildier, onder zijn staart. Bij een andere bunker fotografeert een vader zijn op het beton klauterende kleuter. Foto’s op social media laten zien hoe de bunkers afgelopen jaren steeds verder in het zand zijn verdwenen. De vier Muldyr Bunkerne zijn een project van de Britse kunstenaar Bill Woodrow en onthuld bij de vijftigste herdenking van de bevrijding in 1995. De muildieren staan symbool…

Onlangs werd in de omgeving van het Zuid-Limburgse dorp Guttecoven een bijzondere vondst gedaan. Tijdens archeologisch onderzoek, voorafgaande aan de aanleg van een nieuwe ondergrondse elektriciteitskabel, troffen archeologen van Transect een tweeënhalve meter brede en op sommige plekken tweeënhalve meter diepe spitvormige gracht aan. Omdat vlak daarvoor in hetzelfde onderzoeksgebied al twee boerderijen uit de periode van de lineaire bandkeramiek (5250-4950 v.Chr.) waren gevonden, gaat het volgens Ivo van Wijk, promovendus bij de Universiteit Leiden en direct betrokken bij deze opgraving, dan ook vrijwel zeker om een zogenaamd ‘bandkeramisch erdwerk’. Een fenomeen dat ook van andere plekken in het gebied van de bandkeramiek (van Oekraïne tot aan het Parijse bekken) bekend is. Dergelijke grachten in de directe omgeving van een nederzetting worden in de literatuur meestal omschreven als onderdeel van…

Nadat de detectorzoekers de munten uit het veld mee naar huis hadden genomen, zijn ze door de vinders verder schoongemaakt. Hierdoor werd des te meer duidelijk wat voor bijzondere vondst ze hadden gedaan. Ze besloten direct contact op te nemen met het Meldpunt Archeologie Utrecht om de vondst te melden en advies in te winnen. Dat was het startpunt van een uitvoerig proces van ruim een jaar om de vondst te onderzoeken, verder schoon te maken en uiteindelijk tentoon te stellen. Na de eerste melding zijn de munten geregistreerd bij Portable Antiquities of the Netherlands (PAN), een online database voor vondsten gedaan door vrijwillige zoekers in Nederland. Hierbij werden de munten gewogen, gemeten, gefotografeerd en opgenomen in de database van PAN. Ook werd de vondst gemeld bij de gemeente Bunnik.…

Qasr Bshir, een Romeins fort Gelegen op een klein verhoging in de wadi, zo’n 80 kilometer ten zuiden van de Jordaanse hoofdstad Amman, vertoont de Romeinse vesting de sporen van de tijd, met haar stenen muren en torens geërodeerd door eeuwen van wind en zand. Opmerkelijk genoeg staat het bouwwerk, met meerdere verdiepingen, nog steeds overeind. Om dichterbij te komen verliet onze jeep de weg en reden we door het zand, terwijl er zich een stofwolk achter ons vormde. Al slalommend om grote rotsen heen naderden we de vesting. De omgeving was kaal, met slechts een paar struiken en een opgedroogde beek die ooit een waterbassin aan onze linkerkant voedde. Nadat we de 4x4 voor het fort hadden geparkeerd, werden we verwelkomd door de Jordaanse archeoloog dr. Fawzi Abudanah en…

Naast prachtig vormgegeven gebruiksvoorwerpen laat de tentoonstelling de verrassende diversiteit zien van het materiaal: gedetailleerde miniatuurversies van alledaagse objecten, rijk gedecoreerde kandelaars met ruiters en gevleugelde fantasiefiguren, en verfijnde inktpothouders met scènes van berenjachten of beeltenissen van historische figuren. Een drinkbekertje met de spreuk ‘drinct bi maten het sal v baten’ roept op tot gematigd drinken, terwijl een uiterst zeldzame pelgrimsampul met originele schakelketting illustreert hoe tin in devotionele contexten werd gebruikt. De tentoongestelde objecten getuigen van hoogstaand vakmanschap en bieden een intrigerende blik op het dagelijkse leven van eeuwen geleden. Een eerbetoon De tentoonstelling Tin is een eerbetoon aan Henk van Wijk, een gedreven en gepassioneerde verzamelaar. Kort voor zijn overlijden in 2022 schonk hij zijn omvangrijke tincollectie aan het museum, met het verlangen zijn levenswerk bijeen te houden.…

Aan het einde van de negende eeuw worden versterkingen tegen de Vikingen aangelegd door regionale machthebbers, omdat een centrale overheid ver te zoeken is. In de tiende eeuw zet deze tendens zich voort. Koninklijke versterkingen Ottoonse keizers laten vluchtburchten oprichten tegen binnenvallende Hongaren. De onversterkte Karolingische paltsen, zoals die van Nijmegen (NL), Aken en Ingelheim (D), maken plaats voor nieuwe residenties die worden versterkt met dikke ringmuren en brede diepe grachten, zoals Werla (D). Nieuwe elementen doen hun intrede: een capella (kapel), een aula (ontvangstruimte) en een camera (persoonlijk verblijf). Individuele versterkingen In de Loirestreek (F) worden al vroeg door machtige regionale leenmannen stenen woontorens gebouwd, zoals in Doué-la-Fontaine, Langeis en Montbazon. Vaak gaat het om forse torens met dikke muren. Dat zien we ook bij de donjon van Ename…

‘Een moeilijk maar fascinerend onderwerp’ vernam ik van lezerszijde als reactie op de tentoonstelling ‘Bronstijd. Vuur van verandering’ die nog t/m 16 maart 2025 in het Rijksmuseum van Oudheden te zien is. ‘Het is ook een worsteling geweest’, geeft museumconservator prehistorie Luc Amkreutz toe. Hij stelde deze tentoonstelling samen in nauwe samenwerking met projectleider Hanneke Kik en assistentconservator Sasja van der Vaart-Verschoof. ‘We wilden in de tentoonstelling niet slechts de kern – brons en bronstijd van 2000 tot 800 v.Chr. – belichten, maar het grote verhaal rond die periode, inclusief wat eraan voorafging en wat erop volgde, om die kern beter te kunnen begrijpen. Een verhaal dat in feite begint in het laatneolithicum met de grootschalige migratie van de steppen en eindigt met de vorstengraven uit de ijzertijd. We realiseerden…

Verovering van Italië Na de val van het West-Romeinse Rijk in 476 drongen verschillende volken het Italiaanse grondgebied binnen. Zo ook de Longobarden, die oorspronkelijk uit Scandinavië kwamen en vanaf de 4e eeuw stapsgewijs naar Zuid-Europa migreerden. Vanuit Hongarije, de voormalige Romeinse provincie Pannonië, drongen ze onder leiding van koning Alboin (ca. 530-572) rond 568 Italië binnen. Het bestuur lag na zijn dood eigenlijk in handen van tientallen Longobardische hertogen, die grote autonomie hadden. Het ontbreken van een soevereine macht stelde de hertogdommen bloot aan de dreiging van de Byzantijnen en de Franken. In 584 kozen ze daarom Authari (540-590) tot hun nieuwe koning. De stad Pavia werd vanaf 626 de hoofdstad van het Longobardische koninkrijk. Rothari, koning van 636 tot 652, wist het rijk verder te consolideren en de…