Inhoudsopgave van Editie 6 - 2024 - Archeologie Magazine

De special in dit nummer is gewijd aan een Vlaamse stad die vaak in de schaduw wordt geplaatst van de nabijgelegen grotere steden Antwerpen en Brussel, namelijk Mechelen (of Malines op z’n Frans). Maar deze ‘Stad van Margriet’ verdient deze aandacht, ook in dit magazine, volop. Dat niet alleen vanwege de prachtige bouwwerken, Bourgondische kunstwerken en gezelligheid, of het feit dat deze stad ooit fungeerde als hoofdstad van de Nederlanden. Maar ook omdat er op archeologisch en historisch gebied veel aan ontwikkelingen én enthousiasme te bespeuren valt. Specialisten en vrijwilligers in de archeologie hebben ongelofelijke overblijfselen uit de Mechelse rijke historie weten te redden bij graafwerkzaamheden op verschillende plaatsen in de stad, zo vernamen we uit diverse bronnen aldaar. En niet alleen restanten van objecten uit de Bourgondische bloeiperiode. Bij…

De vaste collectiepresentatie van het Drents Museum in Assen heeft een wel heel bijzondere metamorfose ondergaan. Onder de naam ‘Labyrinthia. Een magische reis door de tijd’ presenteert het museum zijn collecties archeologie, kunst en geschiedenis nu samen in één tentoonstelling die de bezoeker de indruk geeft dat hij of zij rondwandelt in een echt doolhof. Alsof je in de Wizarding World van Harry Potter bent beland. Het waarom van dit concept laat zich wel raden. ‘Ons museum is eigenlijk een doolhof’, aldus een trotse directeur Harry Tupan. ‘Het strekt zich namelijk uit over meerdere gebouwen die aaneengeschakeld zijn. Daarnaast hebben we kantoor- en opslagruimten die we deels ook bij de vaste collectiepresentatie wilden betrekken. Een lastige situatie dus om er je weg in te vinden. Gaandeweg de rit kwamen we…

Een begrip Jan Kolen besefte al tijdens zijn studietijd in Leiden dat Oss voor de Faculteit der Archeologie een begrip is. ‘Ik volgde colleges bij Harry Fokkens, die het Oss project in de jaren ’80 leidde. Toen al was het duidelijk hoe belangrijk Oss is voor de faculteit. Én hoe belangrijk de faculteit is voor Oss.’ Nu zo’n 40 jaar later, is de samenwerking tussen universiteit en gemeente niet meer weg te denken. ‘In dit jubileumjaar heb ik de samenwerking terug zien komen in tal van activiteiten en initiatieven: het toneelstuk, de meegraafdag, uitnodigingen over en weer, maar ook in producten die geïnspireerd zijn op de archeologische ontdekkingen: zoals kunst in de publieke ruimte (het zwaard!) en een bier dat verwijst naar het Vorstengraf van Oss. Voor ons is Oss…

Ze is zonder twijfel de grootste attractie van het Neues Museum op het Museumsinsel in hartje Berlijn: de buste van Nefertete. Wat haar portret in kalksteen en pleister zo bijzonder maakt, is haar extreme realisme. Het is bijna alsof de koningin je recht in de ogen aankijkt. Dit realisme is kenmerkend voor de kunst uit de zogeheten Amarna-periode van het oude Egypte (circa 1351-1334 v.Chr.), de tijd waarin Nefertete leefde en regeerde naast haar man Achnaton. In de zaal naast die met de buste zijn meer realistische kunstwerken te vinden, variërend van verschillende koninklijke portretkoppen en een fraai gebeeldhouwd paar kleine handen tot de reliëfstudie van een paardenhoofd. Die laatste toont een goed getroffen kop met de oren van het betreffende paard naar voren, de mond een beetje openhangend en…

Onlangs is er met behulp van de zogeheten lidartechniek, waarbij met behulp van laserimpulsen een gebied vanuit de lucht wordt bestudeerd, opnieuw een belangrijke archeologische vondst gedaan. Want was de archeologische wereld nog maar nauwelijks bekomen van een aantal spectaculaire, met behulp van lidar gedane ontdekkingen in Mexico en Guatemala, onlangs publiceerden Amerikaanse en Oezbeekse archeologen de vondst van twee enorme steden op een hoogvlakte in Oost-Oezbekistan. Aanleiding voor het onderzoek in dit deel van Oezbekistan, dat enkele jaren geleden startte met een serie reguliere opgravingen, was de vraag wat de invloed was van de toenemende handelscontacten tussen Oost en West – een belangrijk tracé van de legendarische zijderoute liep door dit gebied – op de nomadische bevolking die hier oorspronkelijk leefde. ‘Wij gingen er namelijk van uit dat dit…

Onderzoeksprojecten en vondsten Archeologisch onderzoek in Mechelen maakte in de loop der tijd de volgende ontwikkelingen door. Vóór 2004 vonden incidentele opgravingen in de stad plaats op locaties waar bouwwerken geheel of ten dele afgebroken werden. Daarbij was soms de nationale archeologische dienst betrokken en waar die niet op die locaties actief waren of konden zijn, waren het liefhebbers en amateurs – en soms ook schatgravers - die ter plekke op onderzoek gingen. Onder de goedbedoelende amateurs waren er verschillende die voorwerpen verzamelden vooral als concrete herinneringen aan de geschiedenis van hun stad. Samen met andere enthousiastelingen richtten zij eind 19e eeuw een organisatie op waaruit de nog steeds bestaande Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen (www.oudheidkundigekring.be/mechelen/) voortvloeide. Die Kring legt activiteiten van zijn leden – ook…

Hoofdstad van de Umbri In de beschutting van de Monte Ingino lag sinds het begin van het eerste millennium v.Chr. een nederzetting die uitgroeide tot de Umbrische stad ‘Tota Ikuvina’. De daarop volgende Romeinse kolonie, Iguvium, was in de derde eeuw na Chr. een gewilde halte op de Via Flaminia van Rome naar de Adriatische Zee. Uit de Romeinse periode is in Gubbio vooral het grote theater nog zichtbaar, uit de eerste eeuw na Chr., dat is opgegraven in 1789 en deels gereconstrueerd. Het bood (en biedt bij opera’s) plaats aan 6000 toeschouwers. Dichtbij staat in een weiland een vrijstaand rond mausoleum. Tussen deze twee gebouwen loopt de ‘Muro del Vallo’ waarlangs nog baden zichtbaar zijn van een ‘domus’. Iguvium lag in de vallei strategisch, maar ook kwetsbaar, en werd…

25 JANUARI 2025 AMSTERDAM SATRICUMdag, met als onderwerp: ‘Pioniers in de Mediterrane archeologie, hun projecten en de Nederlandse voortzetting daarvan’. De ontdekkingstochten van Emilie Haspels in Phrygië, opgravingen op Nemrud Dagi, Maria Stoop in Calabrië en Raniero Mengarelli in Satricum. Met bijdragen van Filiz Songu MA, prof. Eric Moormann, prof. Marianne Kleibrink en prof. Marijke Gnade. Plaats: Universiteit van Amsterdam, Oude Manhuispoort 4-6, Zaal D08 Aanvang: 11 uur (tot 16 uur); toegang gratis Meer info: www.vriendenvansatricum.nl/satricumdag/ 15, 22 EN 29 DECEMBER 2024 LEIDEN 50 jaar graven in Oss. Driedelige online lezingenreeks op zondagen over de opgravingen, georganiseerd door het Rijksmuseum van Oudheden en de Universiteit Leiden. Oss is een begrip in de wereld van de Nederlandse archeologie. Al vijftig jaar leggen Leidse archeologen de geschiedenis van de gemeente bloot, in…

We kondigden het al in ons vorige nummer op pag. 4-5 aan dat in het Museum Oudenaarde (MOU) tijdelijk - helaas nog maar tot en met 5 januari 2025! - een tentoonstelling over Margaretha van Parma (1522-1586) te zien is. Deze Margaretha, geboren in Oudenaarde als dochter (buitenechtelijk) van keizer Karel V en dienstmeid Johanna Van der Gheynst, bracht het op haar 37ste tot landvoogdes van de Nederlanden en was een echte kunstliefhebber en mecenas. In deze expo heeft MOU Margaretha’s bekendste portretten, haar grote kunstopdrachten en persoonlijke bezittingen samengebracht. Het is een boeiende tentoonstelling geworden die over meerdere verdiepingen in het stadhuis van Oudenaarde schilderijen en tekeningen, wandtapijten en miniaturen, goud- en zilverwerk, glas-in-loodramen en andere persoonlijke objecten van Margaretha laat zien. En met een prachtige gelijknamige catalogus. Vergeet ook…

Een team van 22 Nederlandse en Belgische onderzoekers deed de afgelopen jaren onderzoek naar een groep elitegraven uit de vijfde eeuw v.Chr. uit de Nederrijn-Maasregio, grofweg overeenkomend met het huidige Nederland, Noord-België en de aangrenzende Duitse Nederrijnregio. De graven zijn opvallend rijk. De gecremeerde overledenen hebben bronzen vaatwerk, paardentuig, wapens en soms tweewielige voertuigen in het graf meegekregen. De graven vormen de meest noordelijke uitloper van een elitecultuur die zijn wortels heeft in de Late Hallstatt- en Vroege La Tène-cultuur van zuidelijker regio’s in Frankrijk en het Duitse Rijnland. In deze interdisciplinaire studie zijn alle bekende elitegraven opnieuw tegen het licht gehouden en zijn de begraven individuen zelf en de grafgiften van brons, ijzer en aardewerk onderzocht. Daarbij zijn allerlei nieuwe technieken toegepast, waaronder strontiumisotoopanalyse op de verbrande menselijke resten.…

Eerst was er de kip en toen het ei Heel lang dacht de wetenschap dat het in de menselijke geschiedenis ook zo simpel was gegaan. Eerst waren we jager-verzamelaars en toen werden we landbouwers. Jager-verzamelaars woonden niet op een vaste plaats maar trokken rond. Landbouw was de reden dat mensen zich definitief (langdurig) op een plek gingen vestigen. Kleine nederzettingen groeiden vervolgens binnen enkele eeuwen uit tot echte steden. En er was nog een zekerheid. Met landbouw deed ook keramiek zijn intrede. Kortom; de overgang van paleolithicum naar het neolithicum was mooi en overzichtelijk. Voor deze relatief snelle en ‘soepele’ overgang werd zelfs een term bedacht: de neolithische revolutie. Eind jaren vijftig van de vorige eeuw begon dit schema echter al de eerste barsten te vertonen. Opgravingen in onder meer…

Wie romans leest, films en Netflix kijkt, op social media scrolt, doet niet anders: we slurpen ze op: de verhalen van onze tijd. Echt gebeurd, verzonnen of daar iets tussenin. Mensen houden van verhalen, leven mee met de hoofdrolspelers en pinken traantjes weg bij geluk of bij verdriet. Dat is blijkbaar wat ons op de been houdt. Lang geleden was dat niet anders, al waren de verhalen van toen niet helemaal dezelfde als die van ons. Leer de mensen kennen Rond het haardvuur kwamen de verhalen los. Ze waren nergens opgeschreven, maar werden doorgegeven door de generaties; soms waren ze al eeuwen oud. Het waren vreemde, spannende, treurige en vrolijke verhalen die hoorden bij de tradities. In deze verhalen vonden de mensen troost als ze verdrietig waren of ze zagen…