‘Je moet een beetje gas geven, maximaal naar rechts sturen, wachten, kijken en dan weer opnieuw gas geven. Nog twee keer herhalen en dan ben je er.’ Geschrokken kijk ik mijn rijinstructeur aan. Ziet hij niet dat het veel te druk is om te keren? Ik sta met mijn tuktuk langs een lawaaierige weg en het is tijd voor het laatste onderdeel van mijn rijles: de bijzondere verrichtingen. Na een uur oefenen met starten, schakelen en achteruitrijden, moet ik nu op een drukke weg een U-bocht maken. Alleen, ik durf niet. Mijn handen worden klam als in de verte een logge, babyblauwe bus in hoog tempo dichterbij komt. Toeterend slalomt hij tussen de andere weggebruikers door. Onzeker werp ik een blik naar achteren. Drie paar ogen kijken me vanaf de krappe achterbank verwachtingsvol aan: mijn partner, mijn tweejarige dochter en Sudeera Lokapriya, de man die mij in één middag moet leren hoe je met een tuktuk manoeuvreert in het chaotische verkeer van Sri Lanka. ‘Kom op, je kunt het,’ zegt hij terwijl hij naar voren gebaart. Ik haal diep adem, ruk licht paniekerig aan de gashendel en stuur scherp in. De tuktuk schiet met een knetterend geluid vooruit om midden op de weg tot stilstand te komen. Ik geef opnieuw gas, tot we gekeerd zijn. De bus flitst op hoge snelheid voorbij en de wind rukt aan ons wagentje. Ik wil opgelucht ademhalen, maar Sudeera wijst alweer naar de weg. ‘Probeer het nog maar een keer.’

Ik reis met mijn gezin per tuktuk door Sri Lanka, een eiland dat ongeveer anderhalf keer zo groot is als Nederland. Oorspronkelijk wilden we voor de lange afstanden een taxi nemen, voor korte stukjes een tuktuk met chauffeur, en ik verheugde me ook op de beroemde treinreis van Kandy naar Ella die dwars door de theevelden gaat. Maar al tijdens ons eerste ritje in een tuktuk zie ik mijn dochter genieten. We zijn onderweg naar de supermarkt voor luiers en ze roept luidkeels ‘Toektoekie!’ terwijl ze wijst naar een tegemoetkomende tuktuk. In een open wagentje krijgt ze alles mee van wat er op de weg gebeurt. Tempels, Boeddhabeelden en marktkraampjes vol kleurrijk fruit schieten aan ons voorbij. Terwijl we even moeten wachten bij een kruising trekt een babyaapje op een hek onze aandacht. Het diertje houdt zich stevig vast aan de bruine vacht van zijn moeder, terwijl het nieuwsgierig onze kant opkijkt. Dat mijn dochter in de tuktuk wonderbaarlijk genoeg geen last heeft van haar wagenziekte, geeft de doorslag: we huren er zelf een.

Wendbare driewielers

In Sri Lanka zie je ze overal: de kleine driewielers die families, toeristen en complete inboedels vervoeren. Hun wendbaarheid maakt ze het ideale vervoer in smalle straatjes en hectische verkeerssituaties. Naar schatting rijden er zo’n 1,2 miljoen rond op het Aziatische eiland. Oorspronkelijk bedoeld als betaalbaar gezinsvoertuig groeide de tuktuk vanaf eind jaren zeventig uit tot het populairste vervoersmiddel van het land – ook onder reizigers. Een nieuw exemplaar kost omgerekend zo’n 5800 euro, terwijl een rit vaak maar een paar euro oplevert. Tuktukchauffeurs strooien daarom kwistig met hun whatsapp, zodat je ze kunt appen als je een ritje nodig hebt.

Zo ook Samantha Dango, ‘míster Samantha’, die ik in de stad Kandy ontmoet en die al achttien jaar achter het stuur zit. ‘Ik werk zeven dagen per week, meestal tien uur per dag,’ vertelt hij. Het werk is leuk, maar ook een uitputtingsslag. Lange ritten naar de noordelijker gelegen plaats Sigiriya leveren hem zo’n vijftienduizend roepies (zo’n vijftig euro) op, al kosten ze hem ook veel energie. Met een dagje toeren door de stad Kandy verdient hij de helft. Voor chauffeurs die bereid zijn lange dagen van twaalf tot veertien uur te maken, kan het een fatsoenlijk inkomen opleveren. Verhuren aan toeristen is vaak lucratiever: op die manier verdienen ze hun investering doorgaans in twee tot drie jaar terug.

Links rijden

Nog geen 24 uur later staat er een knalrode tuktuk voor ons klaar. Mijn dochter klimt direct achterin, klaar om op pad te gaan. Maar simpelweg de sleutel omdraaien en wegrijden is er niet zomaar bij. Allereerst is mijn Nederlandse rijbewijs hier niet geldig. Toeristen moeten een lokaal rijbewijs kopen dat wordt geregeld door het verhuurbedrijf. Het is een simpel A4’tje met een geldigheid van drie maanden, met een selfie die ik haastig tegen de witte muren van mijn hotel heb gemaakt. Een formaliteit, maar daarmee ben ik nog geen tuktukchauffeur. Wil ik mijn gezin veilig rondrijden de komende weken, dan moet ik eerst leren hoe zo’n driewieler überhaupt werkt.

Gelukkig biedt de verhuurder een rijles aan. ‘Op de weg geldt het recht van de snelste,’ legt Sudeera rustig uit terwijl het verkeer voorbij raast. ‘Bussen en vrachtwagens hebben voorrang.’ Ik merk al snel dat chauffeurs liever toeteren dan dat ze hun knipperlicht gebruiken, en behalve op alle voertuigen en voetgangers moet je ook alert zijn op overstekende straathonden, apen, pauwen en koeien. In het zuidoosten kun je zelfs olifanten tegenkomen. En had ik al gezegd dat ze hier links rijden?

Rollen langs rijstvelden

‘Je moet elke dag het oliepeil controleren,’ zegt Sudeera streng terwijl hij de peilstok uit de motor trekt en me de vette druppels laat zien. Ik knik braaf. Hij gaat achter het stuur zitten en wijst op de versnelling. ‘Als die vastzit, moet je heen en weer wiegen. En als de rem niet reageert, moet je net zolang pompen tot je weer stand voelt.’ Hij trapt een paar keer krachtig op het pedaal om het te demonstreren. Pas als ik het allemaal onder de knie heb, vertrouwt Sudeera me de sleutels en verzekeringspapieren toe en mogen we alleen op pad.

Nog een beetje onzeker kruip ik achter het stuur, terwijl mijn partner en dochter plaatsnemen op de achterbank. Onbeholpen draai ik aan de sleutel en de motor slaat hortend aan. Als ik gas wil geven, slaat hij meteen weer af. Oeps, vergeten te schakelen. Een tweede poging gaat al beter. Op een slakkengang rijd ik langs rijstvelden en over weggetjes die zo smal en hobbelig zijn dat je er met een gewone auto aan voorbij zou rijden. Ik laat de tuktuk uitrollen, en zo blijven we een paar minuten staan om gewoon te kijken en te luisteren. Het geluid van de grote weg is verstomd en maakt plaats voor een kakofonie van insectengeluiden. Als we even later langs een stoffig stalletje met vers fruit rijden, stop ik om mango’s en bananen te kopen. Mijn dochter mag afrekenen en krijgt een extra banaantje toegestopt.

Al snel merk ik: een vrouw achter het stuur en een man achterin met een kind op schoot is hier een zeldzaam beeld. Vrouwelijke passagiers in andere tuktuks knikken me goedkeurend toe en bij het stoplicht steken chauffeurs hun duim op. Dat ik bij datzelfde stoplicht vervolgens de tuktuk niet meer uit de versnelling krijg, doet me toch afvragen of dit nu wel een slim idee is.

‘Ik zie een boeddha!’

Na een middagje oefenen heb ik de smaak te pakken. Ik begin er daadwerkelijk plezier in te krijgen om naar plekken te tuffen die ver buiten de toeristische periferie liggen. Tijdens een van die rondjes stuiten we op de Wewurukannala Vihara-tempel in Dickwella, beroemd om het bijna vijftig meter hoge Boeddhabeeld. Het complex ligt slechts een paar kilometer van de hoofdweg, maar toch lijken weinig toeristen de afslag te nemen. Ik parkeer de tuktuk, we laten onze sandalen achter bij de ingang en rennen op blote voeten naar binnen. Het regent en mijn tenen glijden weg in de modder, terwijl de geur van natte aarde zich mengt met wierook. Binnen schuifelen we met z’n drieën langs kleurrijke muurschilderingen en rijen Boeddhabeelden. Mijn dochter wijst met grote ogen omhoog: ‘Ik zie een boeddha!’ Haar stem echoot door de koele hal, maar de kaartverkoper glimlacht geruststellend: er zijn toch geen andere bezoekers.

Met onze tuktuk krijgen we niet alleen vrijheid cadeau, maar ook de kleine ongemakken die daarbij horen. Sommige zijn snel opgelost: er is altijd wel iemand bereid om even een duwtje te geven of ’m wat strakker in te parkeren. Andere problemen vragen wat meer tijd, zoals wanneer onze tuktuk plotseling vreemde geluiden begint te maken. We rijden langs de zuidkust, de zee glinstert links van me en in de verte dobberen surfers in het water. Ik zit ontspannen achter het stuur – tot ik iets hoor tikken, alsof de wielen ergens op vastlopen. Ik kijk achterom. De tuktuk zit helemaal volgeladen: onze backpacks passen maar net achterin en mijn partner klemt de luiertas tussen zijn benen terwijl hij mijn dochter goed vasthoudt. Niet het beste moment voor pech. Stoppen of doorrijden? Het wordt dat laatste, al luister ik nu meer naar het verontrustende geluid dan naar het ruisen van de zee.

Kilometers later parkeer ik opgelucht de tuktuk. Gelukkig kennen ze bij het hotel wel iemand die ernaar kan komen kijken

Kilometers later parkeer ik opgelucht onze tuktuk, we hebben het gehaald. In principe is hij goed verzekerd en vooraf volledig gecheckt, maar het blijft een voertuig vol goedkope onderdelen. Ik zou het 24 uursnoodnummer van de verhuurder kunnen bellen, maar een lokale oplossing blijkt een stuk minder gedoe. Gelukkig kennen ze bij het hotel wel iemand. Nog diezelfde middag verschijnt er een man, op versleten slippers en met kleren vol smeervlekken. Hij hurkt, tikt tegen het wiel, fronst en dan verdwijnt zijn hoofd onder de tuktuk. Het euvel blijkt klein maar zorgwekkend: een los achterwiel. ‘You are lucky,’ zegt hij, terwijl hij de bouten stevig aandraait met een roestige kruissleutel. Het kost ons duizend Sri Lankaanse roepies – iets meer dan drie euro.

Boem is ho

Waar ik tijdens mijn eerste rijles nog met zweethanden achter het stuur zat, voel ik me tegen het einde van de reis bijna een volleerd chauffeur. Met het grootste gemak laveer ik langs bussen, koeien en andere weggebruikers. We bezoeken theeplantages, ravotten in botanische tuinen en doen een kookworkshop om de geheimen van de Sri Lankaanse keuken te doorgronden, maar een dagje toeren langs de kust blijft favoriet. In de buurt van Tangalle zijn de stranden breed en soms zelfs bijna leeg, op een paar vissers na die er elke ochtend hun netten binnenhalen. Mijn dochter speurt er naar schelpen, zelf zie ik een zeeschildpad zwemmen. Aan een palmboom hangt een schommel die menig Instagramfoto siert, maar ook voor peuters een succes is. Dat ze net niet met haar voetjes bij de grond komt, mag de pret niet drukken, zeker niet met een verse kokosnoot of chocolate roti (een soort pannenkoek) in het vooruitzicht.

De belangrijkste les? Loslaten van verwachtingen en omarmen van verrassingen. Iets wat mijn dochter allang onder de knie heeft

Op een van de laatste dagen gaat het alsnog fout. Terwijl ik ons geroutineerd naar een koffietentje stuur, worden we in een rustig zijstraatje van achteren aangereden door een andere tuktuk. Het geluid van schurend metaal maakt diepe indruk op mijn dochter, die met de handen voor haar mond achterin zit. Gelukkig blijft de schade beperkt tot een gebroken spatbord – en een deuk in mijn zelfvertrouwen, dat wel. Ik wil al naar mijn telefoon grijpen om de verhuurder te bellen, maar de andere chauffeur heeft een alternatief plan. Terwijl man en kind achterblijven bij het koffietentje, rijdt hij me naar een garage waar ze op zijn kosten het spatbord vervangen. Geen verzekeringspapieren, geen politie en geen lastige telefoontjes, maar wel een reminder hoe kwetsbaar je bent, óók als je zelf goed oplet.

Kindergeluk

Waar andere backpackers in drie weken het hele eiland rondcrossen, doen wij het in datzelfde tijdsbestek een stuk rustiger aan. Sowieso ben je met een tuktuk die maximaal veertig kilometer per uur mag rijden gedwongen je over te geven aan slow travel – en met een peuter aan boord al helemaal. Of het de veiligste manier is om met je kind door Sri Lanka te reizen? Waarschijnlijk niet. De avontuurlijkste? Dat zeker. Voor wie simpelweg zo snel mogelijk van A naar B wil komen, is een tuktuk onpraktisch. Maar wie het echte Sri Lanka wil beleven, kan zich geen beter voertuig wensen. En misschien schuilt daarin wel de mooiste les die ik van deze reis met mijn gezin meeneem. De magie van het loslaten van verwachtingen en het omarmen van de verrassingen.

Iets dat mijn dochter overigens allang onder de knie heeft. Tijdens een jeepsafari in nationaal park Yala, bekend om zijn grote olifantenpopulatie, zit ik op het puntje van mijn stoel om een glimp op te vangen van een kudde, of nog beter: een luipaard. Urenlang tuur ik naar de stoffige horizon, maar het enige dat we uiteindelijk zien, zijn drie olifanten die loom met hun achterwerk naar ons toe staan. Maar waar ik teleurgesteld ben over die magere score, verwondert zij zich juist over alles wat er wél is: een ijsvogel op een tak of een drinkende waterbuffel. Juist de kleine verwonderingen zorgen voor de mooiste herinneringen.

PRAKTISCH

De reis

Je vliegt vanuit Amsterdam en Brussel met een overstap in bijvoorbeeld Dubai of Abu Dhabi naar Bandaranaike International Airport, ten noorden van de hoofdstad Colombo.

Voor Sri Lanka heb je een visum nodig. Deze kun je van tevoren online aanvragen via de Sri Lankaanse immigratiedienst.

immigration.gov.lk

Via tuktukrental.com huur je vanaf twaalf euro per dag een tuktuk, inclusief verzekeringen en ongelimiteerde kilometers. Het huren van een tuktuk hoeft zelfs de treinreis tussen Kandy en Ella niet in de weg te zitten, want een chauffeur rijdt je tuktuk naar het volgende station. Haal de tuktuk op in de buurt van de internationale luchthaven of laat ’m afleveren bij je hotel.

Beste tijd

Je kunt Sri Lanka het hele jaar bezoeken. December tot april zijn de beste maanden voor de zuid-en westkust. Wie het noorden en de oostkust wil ontdekken zit goed van april tot november.

Slapen

€ The One Ella

Net buiten het centrum van Ella en op loopafstand van bezienswaardigheden als Nine Arch Bridge en Little Adam’s Peak.

theoneella.hotelonia.com

€€ Simply Peace

Comfortabele (familie) bungalows, een yogastudio en restaurant. Vanuit het zwembad heb je uitzicht over een lagune waar je varanen en ijsvogels kunt spotten.

simply-peace.com

€€€ Panta Rei Resort

Luxe bungalows (waarvan sommige met privézwembad) en op loopafstand van het strand. pantareiresort.com

Meer informatie

srilanka.travel

Stéphanie Versteeg is schrijver, journalist en oprichter van het prijswinnende reisblog Expeditie Aardbol. Eerder schreef ze columns voor NRC en afgelopen zomer verscheen haar debuutroman Onder dezelfde sterren.

tip

Scan de QR-code en krijg online vier tips om het verkeer in Sri Lanka te trotseren.