‘Toen ik alles kwijtraakte, ontdekte ik dat het leven gewoon doorgaat’

De fotoshoot in Hotel V in Amsterdam is snel afgerond. Terwijl Jörgen zijn mails en berichten nog even doorneemt, schuiven we aan voor de lunch. Hij bestelt een croque-madame, “eigenlijk gewoon een tosti”, en grapt over hoe hij in de Amsterdamse horeca vaak in het Engels wordt aangesproken. “Zoals Kenny B al zingt: ‘Praat Nederlands met me,’” lacht hij. Het is een van de thema’s in zijn nieuwe voorstelling: je niet meer thuis voelen.

Waar gaat de voorstelling over?

“De titel is Welkom thuis, waar niemand op je zit te wachten. Het verhaal draait om de zoon van de hoofdpersoon uit mijn eerdere voorstelling Even Slikken. Na dertig jaar keert hij terug naar Suriname. Daar merkt hij dat hij in Nederland als Surinamer wordt gezien, maar in Suriname vinden ze je opeens een Nederlander. Daarnaast gaat de voorstelling over mezelf. Ik word zestig en voel me niet meer thuis in mijn lichaam én niet in deze maatschappij. Ouder worden, de veranderende samenleving, polarisatie, het speelt allemaal mee.”

Waar ligt het aan, dat je je niet thuis voelt?

“Deels aan het ouder worden en deels aan de maatschappij die is veranderd. Ik word gezien als een boomer, dat zit hem in mijn woorden: ik snap de terminologie van de jeugd niet meer. En mijn meningen voelen soms ouderwets. Dan plagen mijn dochters me: ‘Papa, 1970 heeft gebeld, ze willen hun mening terug!’ Ik leer veel van hen. Daarnaast stoort de toenemende polarisatie me. Het Nederland waar ik ooit verliefd op werd, tolerant en open, lijkt verdwenen. We stonden ooit in de top 10 van homovriendelijke landen, nu bungelen we buiten de top 25.”

Terwijl je dochter queer is. Zet jij je als haar ouder juist in voor een betere beeldvorming?

“Absoluut. Ik heb het eerst zelf moeten leren. Toen ze net uit de kast kwam, zat ik met haar in de auto. Iemand sneed me af en ik riep automatisch: ‘Homo!’ Zij keek me aan: daddy, really? Dat moment vergeet ik nooit. Ik had haar pijn gedaan zonder dat ik het besefte. Sindsdien let ik veel beter op mijn taalgebruik. Ik spreek me er ook over uit in de media. Als Caribische cis-man wil ik laten zien dat het níét klopt dat we allemaal macho of homofoob zijn. In mijn familie is queer zijn gelukkig heel normaal. Mijn vrienden en ik vinden diversiteit juist vanzelfsprekend.”

Je geeft er zelfs trainingen over.

“Ja, met ons bedrijf Lenard & Lenard kijken we naar de zakelijke meerwaarde van een diverse werkvloer. Soms spreek ik mensen die zich storen aan regenboogvlaggen. Dan vraag ik: ‘Waar zit je pijn eigenlijk? In je rug, je knieën? Of zit deze misschien tussen je oren?’ Wees er eerlijk over. Pas als je herkent dat je vooringenomen bent, kun je er iets aan doen. Beeldvorming bepaalt hoe we naar anderen kijken. In Suriname lazen wij schoolboekjes uit Nederland. Daarin waren zwarte mensen altijd dom, zoals in Kuifje in Afrika. Zelfs ik, omringd door zwarte mensen, ging dat geloven. Kun je nagaan als je in Drenthe bent opgegroeid en nooit zwarte mensen hebt ontmoet. Dat gaat in je oergeheugen zitten. Toen ik in 2001 in Nederland kwam wonen, las ik steeds over ‘Marokkanenproblemen’. Ik durfde amper langs een groep Marokkaanse jongeren te lopen. Tot ik het toch deed en een leuk gesprek had. Toen realiseerde ik me: ik liet me leiden door verhalen van anderen. Je moet je eigen ervaringen opdoen.”

Zijn dat lessen die je wilt meegeven?

“Ja, en ook dat we te vaak op verschillen focussen. Ik geef de deelnemers van mijn trainingen een opdracht mee. Stel op maandag gewoon eens aan een collega die niet op je lijkt de vraag: hoe was je weekend? Grote kans dat je iets herkent. Je hebt allebei voetbal gekeken, lekker gegeten of een boek gelezen. Verbinding ontstaat vanuit die herkenning, niet vanuit de verschillen.”

‘Ik voel me niet meer thuis in mijn lichaam én niet in deze maatschappij’

Heb je dat van huis uit meegekregen?

“Zeker! Wij behoorden in Suriname tot de upper middle class en hadden personeel. Bij vriendjes kreeg het personeel eigen bekers en bestek, maar bij ons nooit. Iedereen is gelijkwaardig. Mijn vader zei altijd: ‘Als je succesvol bent, kijk dan om naar anderen.

Doe twee stappen vooruit, maar zet er eentje terug om iemand mee te nemen.’ Dat heb ik overgenomen. Ik doe veel voor sociale doelen: Unicef, Het Vergeten Kind, het Sikkelcelfonds en het Jeugdfonds Sport & Cultuur.

Vrijwilligerswerk vind ik iets heel moois in Nederland: nergens zijn er zo veel mensen die zich als vrijwilliger of mantelzorger inzetten voor anderen.”

Nu je zestig wordt, maakt dat ook dat je gaat terugkijken op je leven?

“O nee, ik kijk juist vooruit! Ik kijk uit naar opa worden en houd hoop dat er dingen veranderen in onze maatschappij. Ik blijf altijd geloven in het goede van de mens. Maar ik zie om me heen dat we zo verwend zijn geworden, dat we denken dat we met één druk op de knop een oplossing moeten hebben. We kijken naar wat de overheid doet en wachten af. Maar we hebben met z’n allen een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid om de samenleving te maken.

In mijn hoofd ben ik nog steeds een jonge vent, maar mijn lichaam denkt soms iets anders. Als ik een sprintje trek om de bus te halen, zegt mijn lijf bij de eerste stap: dacht het niet, wacht maar gewoon op de volgende bus. En kilo’s vliegen er sneller aan dan dat ze eraf gaan.

’s Ochtends kun je bijna pijnbingo spelen: met welk pijntje sta ik vandaag op? Toch vind ik ouder worden heerlijk. Mijn vader is maar 55 geworden. Ik vond het heel lastig toen ik zelf die leeftijd had. Dat ik nu bijna de zestig mag halen, maakt me extra dankbaar voor elke dag die ik heb.”

Wat zijn de voordelen van ouder worden?

“Ik heb niet meer de drang om de hele wereld te verbeteren. Als ik mijn omgeving verbeter en het klein houd, is dat veel effectiever.

Zo doe ik het ook met de trainingen die ik geef aan bedrijven. Ik sta niet meer voor een volle zaal, maar voor dertig mensen. Dan heb je meer impact. Natuurlijk gebruik ik humor, net als in mijn shows, maar ik pas me aan aan de setting. Ik probeer de mensen wat mee te geven van mijn eigen ervaringen.”

‘‘Papa, 1970 heeft gebeld, ze willen hun mening terug!’ plagen mijn dochters me soms’

En wat heb je geleerd van je eigen ervaringen?

“Vooral relativering. Vroeger werd ik gedreven door geld en succes. Toen ik alles kwijtraakte, ontdekte ik dat het leven gewoon doorgaat.

Nu geniet ik net zo van een simpele maaltijd thuis met een fles wijn van zes euro als van een diner in een chic restaurant. Vakantie vier ik in eigen land, ik stap niet zomaar het vliegtuig in. Status zegt me niets meer. Ik was bang om het kwijt te raken, maar toen dat gebeurde, was het niet erg.”

Je hebt veel meegemaakt. Zo verloor je je zusje toen zij pas 23 jaar was en daarna verloor je op nog jonge leeftijd je vader. Hoe ga je daarmee om?

“Die ervaringen hebben me geleerd dat het leven doorgaat. Verdriet is er, maar ik geloof dat mijn vader en zusje als engelen met me meegaan. Ze zouden willen dat ik doorga en er iets van maak. Ik wil ze trots maken. Ik leef nu voor twee of zelfs drie personen. Veerkracht zit in mijn genen. Ik ben pas de vierde generatie na de slavernij. Mijn overgrootmoeder heb ik nog gekend, en háár moeder was nog tot slaaf gemaakt. Zo dichtbij is het. Dat kan generaties lang doorwerken, maar ik kies ervoor te kijken naar kracht, naar ‘overwinnerschap’ in plaats van slachtofferschap.”

Al die tegenslagen heb je samen met je vrouw overwonnen. Wat is jullie geheim?

“Ik ben al 38 jaar samen met mijn vrouw Sheila.” Lachend: “Natuurlijk zijn er dagen dat je denkt: nou, tot de dood ons scheidt mag ook wat sneller. Maar ik ben nog steeds stapelverliefd. Het is een zegen om zo lang samen te zijn. Ons geheim? We hebben elkaar nooit willen veranderen. We geven elkaar ruimte en ondersteunen elkaar, ook in onze carrières. Toen de kinderen klein waren, was Sheila veel thuis en maakte ik carrière.

Nu heeft zij haar eigen bedrijf – zij helpt mensen met het vinden en herinrichten van hun huis – en ik steun haar daarin. Zo hebben we ook onze dochters opgevoed.”

Hoe deden jullie dat?

“Ze konden altijd alles bespreken. Als er iets was, mochten zij zelf een familievergadering bijeenroepen. Ze vertelden wat ze niet leuk vonden en wij kwamen daar dan de volgende dag op terug. Zo hebben we onze dochters geleerd om al heel jong voor zichzelf op te komen. En wij leerden ook van hen. Zo zat Sheila een keer met onze jongste, die toen nog heel klein was, in de auto. De auto achter haar reed heel dicht op haar. Sheila werd heel boos. Maar Jalisha zei: ‘Waarom word je zo boos?

Je weet niet wat de meneer net heeft gehoord. Misschien lette hij daarom even niet op.’

En toen Sheila me dat later vertelde, keken we elkaar aan en zeiden we: ‘Weer wat geleerd!’”

Hoe is jullie band nu de kinderen uit huis zijn?

“Heel goed, we spreken elkaar elke dag! Ik ben heel blij dat we zo’n goede relatie hebben; ik denk dat dat deels komt door die familievergaderingen. Ze hebben nooit gepuberd, gingen niet uit en ik dacht dat ze ook heel lang thuis zouden blijven wonen, maar dat was niet het geval. Ze wonen nu beiden in Amsterdam en wij wonen nog in Almere. We zijn al kleiner gaan wonen en willen nu nog kleiner. Ik vond het even heel lastig toen ze uit huis gingen, maar nu genieten we enorm van onze tijd samen.”

Over Jörgen Raymann

Jörgen Raymann wordt geboren in Amsterdam op 13 augustus 1966, maar groeit op in Suriname.

In Nederland studeert hij economie. Na zijn studie keert hij terug naar Suriname om vanaf 2001 weer in Nederland te wonen. Hier presenteert hij Raymann is laat en er volgen vele theatervoorstellingen. Als hij net in Nederland woont, overlijdt onverwachts zijn zusje. Zijn vader overlijdt enkele jaren later.

In 2016 keert het succes: hij verliest zijn tv-programma’s en hij raakt financieel bijna alles kwijt door een verkeerde investering. In 2020 krabbelt hij op en krijgt hij een hoofdrol in een musical, die door Covid-19 niet doorgaat. In datzelfde jaar start hij als Chief Inspirational Officer bij Lenard & Lenard en helpt hij middels bedrijfstrainingen werknemers met zelfontwikkeling.

Jörgen woont met zijn vrouw Sheila in Almere. Ze hebben twee dochters, Melody (32) en Jalisha (28).

styling: esther loonstijn. visagie: nicolette brøndsted. met dank aan: hotel v. voor verkoopinformatie zie inhoud. ■