“Ik heb mijn kindergedachten letterlijk opgeschreven. Die wist ik nog precies”

‘Of dit een vrolijk verhaal gaat worden, weet ik niet’, zo begint Tina de Bruin haar roman Zeven brieven. Het gaat over een meisje dat op vijfjarige leeftijd uit huis wordt geplaatst omdat haar ouders niet voor haar kunnen zorgen. Als haar grootouders haar in huis nemen, belandt ze opnieuw in een situatie met veel huiselijk geweld. Tina beschrijft daarmee haar eigen jeugd. En hoewel ze dat met humor doet, is het inderdaad geen vrolijk verhaal.

Wat was de aanleiding om over je jeugd te schrijven? “Eigenlijk wilde ik over deze materie een voorstelling maken, maar doordat corona uitbrak is dat nooit gebeurd. Kort daarna begon ik met Darmstad FM, een podcast waarin ik bekende Nederlanders interview over schaamte en woede. Ze vertelden me zo veel mooie verhalen, dat ik dacht: nu is het tijd om mijn eigen verhaal te vertellen. Ook omdat mijn ouders niet meer leven. Ze overleden allebei in 2023, drie maanden na elkaar. In een voorstelling zou ik het verhaal weer helemaal moeten spelen, en het is best veel. Een boek was voor mij de fijnste manier om er iets mee te doen. Wie weet heeft iemand er iets aan.”

Waarom koos je voor een boek in romanvorm? “Heel veel dingen zijn autobiografisch, maar een aantal dingen ook niet. Het is mijn verhaal, in een vorm gegoten. Ik weet niet of het anders fijn is om te lezen. Het is een verhaal over huiselijk geweld, de positie van de man en van de vrouw in de maatschappij, de optiek van een kind. Als kind ben je hulpeloos, je kunt je situatie niet vanuit vogelperspectief bekijken. Je zit er middenin en bent overgeleverd aan wat je aangeboden wordt. Ik schrijf over iets wat lang geleden is gebeurd, maar ik ben geen uitzondering. We maken allemaal dingen mee die ons uit het lood slaan. Ook de minder leuke dingen moeten verteld worden.”

Je beschrijft in detail wat je dacht, bijvoorbeeld als je ouders je alleen thuislieten of als je opa tegen je oma schreeuwde. “Ja, ik heb mijn kindergedachten letterlijk opgeschreven. Die wist ik nog precies, ik ben een olifant. Dingen die veel indruk op je maken, blijven het langst bij. Het zijn allemaal piketpaaltjes die je vormen. En angst blijft heel lang bij je. Angst om te verliezen zal ik bijvoorbeeld altijd hebben. Die is bij mij misschien net even iets scherper afgesteld.”

Was het moeilijk om je jeugd in te duiken voor dit boek? “In het begin vond ik dat heel lastig, omdat het toch weer dingen oprakelt. Maar ik heb er vijftien jaar therapie voor gehad, dus het is ergens wel weggezet in mijn lijf. Het haalt me niet meer zomaar onderuit. Toch drukte het op knopjes. Ik kan er met steeds meer afstand naar kijken, maar het zit voor altijd in mijn merg. Tegelijkertijd heeft het ook veel opgeleverd. Ik heb geleerd heel goed te kijken, te luisteren en in te schatten hoe iemands pet staat. Ik denk dat ik goed kan zien hoe mensen zich voelen, zonder het te zeggen. Dat komt ook van pas in mijn vak, want op het toneel of in een film communiceer je vaak zonder woorden. Het heeft me niet alleen maar ellende gebracht. Maar ik heb ook veel geluk gehad.”

“Het is heel bevrijdend om H iemand anders te spelen”

Waar zat dat geluk voor jou in? “Dat mensen me zagen. En dat mensen misschien zonder woorden aanvoelden dat ik het zwaar had. Ik heb hulp gevraagd, gekregen en geaccepteerd. En ik heb superveel kansen gehad in mijn leven, ook in mijn werk. Daar ben ik heel dankbaar voor, want daardoor heb ik mezelf kunnen worden. Ik zie mezelf als een peperkoekvrouwtje. Heel lang zat ik in een koekvorm die helemaal niet mijn vorm was, ontstaan door wat er in het verleden is gebeurd. Nu heb ik mijn eigen vormpje, waar ik precies in pas.”

Als kind vond je jezelf verschrikkelijk, schrijf je. Is het je gelukt op een andere manier naar jezelf te leren kijken? “Als je ouders niet voor je kunnen zorgen, neem je dat als kind heel persoonlijk. Je zoekt de schuld bij jezelf. Dat heeft te maken met loyaliteit die ieder kind naar zijn ouders heeft. Ik heb me vreselijk voor mezelf geschaamd. Pas als volwassene kreeg ik door welke impact mijn verleden op me heeft gehad. Ik wilde geen ruimte innemen, het iedereen naar de zin maken, dacht eerst aan de ander en dan pas aan mijn eigen behoeftes. Omdat ik er al van uitging dat niemand op me zat te wachten. Nu weet ik: dat was een logisch gevolg van wat er is gebeurd. Ik schaam me niet meer. Je hebt geen hand in wat jou wordt aangedaan als kind.”

Heb je als volwassene je ouders nog weleens gezien? “Ik heb ze allebei nog eens gezien, maar het had niet zo veel zin. Voor communicatie moet je allebei kunnen zenden en ontvangen. Mijn ouders hadden niet echt een talent om een goed leven te leiden. Ik denk dat ze erg beschadigd zijn geweest, net zoals ik beschadigd ben. Tuurlijk ben ik kwaad geweest. Tuurlijk denk ik: hoe heeft dit kunnen gebeuren? Hoe kun je zo weinig communiceren? Maar ik wil niet alleen maar kwaad zijn. Ik heb vooral geprobeerd mezelf op de rit te krijgen.”

Neem je je ouders en grootouders iets kwalijk? “Nee, want ik denk niet dat het vanuit kwade wil is gebeurd. Het is heel makkelijk om met je vinger te wijzen, maar ik weet niet of het goed is voor jezelf. Je moet naar binnen durven kijken. Ik denk helemaal niet dat mijn jeugd mijn schuld was, maar ik heb wel compassie voor hoe het is gegaan, en voor mijn ouders en grootouders. Ik vergeet het niet, maar vergeef ze wel. Mijn opa kon niet anders dan reageren zoals hij deed, want dat had hij nooit geleerd. Ik praat zijn gedrag niet goed, maar dingen zijn zoals ze zijn. Daarom heb ik ook geprobeerd om zonder oordeel te schrijven over mijn jeugd. En met humor. Dat is altijd mijn afweermechanisme geweest.”

Je hebt zelf een zoon en drie bonuskinderen. Wat voor moeder ben jij? “Oeh, dat zou je eigenlijk aan mijn zoon moeten vragen. Een lieve en betrokken moeder, hoop ik. Ik doe natuurlijk ook weer iets niet goed, maar dat zal later wel bij me terechtkomen. Het moederschap vind ik fantastisch, het grootste cadeau ever. Het zorgt ervoor dat je veel dingen veel minder belangrijk vindt. Ik wilde altijd wel kinderen, maar was er heel bang voor. Ik heb lang gedacht: als ik maar niet zo ben als mijn ouders. Maar daar heb ik me godzijdank door therapie van kunnen losmaken.”

Je toelating tot de toneelschool voelt in je boek als een bevrijding. Was dat ook zo? “Absoluut. Maar ik liep al snel tegen iets op, want in dit vak werk je met je gevoel. Je moet jezelf blootgeven en kwetsbaar opstellen. Als je de hele tijd de deksel op die put moet houden, ben je vooral daarmee bezig. Het was noodzakelijk dat ik erover ging praten, anders zou ik maar half leven. En ik wil helemaal leven. Soms denk ik weleens dat ik dit beroep heb gekozen omdat het zo overzichtelijk is. In een toneelstuk spelen is voor mij heel veilig. Ik weet: ik kom op, begin hier en eindig straks daar. En het is heel bevrijdend om iemand anders te spelen.”

Waar kwam de wens om te acteren vandaan? “Ik keek vaak met mijn oma naar schlagerfestivals op televisie. Een wereld met veel glitter, glamour, spandex en allerlei fijne kitsch. Daar genoot ik erg van. En ik was toen al een groot fan van Wim T. Schippers en Theo en Thea. In hun programma’s mochten dingen kapot, het decor werd gewoon omvergetrokken. Dat vond ik zo lekker om naar te kijken. Ook al begreep ik er natuurlijk helemaal niks van, ik wist dat het grappig was. Dat onaangepaste van mensen. Er zat een soort vrijheid in om te worden wie je wil zijn.”

“Ik hou van vrouwen die I hun eigen weg kiezen”

Je speelt in films, series en musicals, maakt podcasts en bent nu ook schrijver. Is er een verbindende factor? “Ik vind het leuk om nieuwe dingen te proberen. Als ik denk dat ik iets wel kan, en ik kan met leuke mensen werken, zeg ik ja. Ik ben overal voor in. Maar het leukst vind ik het om zelf iets te creëren. Ik ben ongelooflijk trots op Darmstad FM. Heel waarachtig om te maken, met al die leuke gasten, fictieve liedjes en typetjes die inbellen. Dat zou ik wel voor altijd willen blijven doen. Ik maak ook een podcast met Chantal Janzen, Chantal & Tina. Dat voelt niet als werk: we gaan zitten, babbelen en komen uiteindelijk weer ergens op uit.”

Is er een rode draad in de rollen die je graag speelt? “Ik speelde onlangs de rol van Bet van Beeren in Welkom in Amsterdam (aflevering uitgezonden op 2 november, red.), de historische comedyserie van Niek Barendsen. Bet was de eigenares van café ’t Mandje op de Zeedijk, een van de eerste gaycafés in Amsterdam. Ongelooflijk leuk om te doen, ook omdat ik hou van vrouwen die hun eigen weg kiezen. Gelukkig begint het langzaam te veranderen, maar rollen die voor vrouwen worden geschreven staan vaak in dienst van mannenrollen. Dat is jammer. We moeten onze plek innemen en niet aan onszelf twijfelen. Eigenlijk speel ik altijd vrouwen die van zich afbijten. Vrouwen die misschien worden gezien als passief-agressief, maar wel voor zichzelf opkomen.”

“Ik geniet van kneuterige, I dagelijkse dingen doen met mijn gezin”

Kun je een voorbeeld noemen? “In het programma LOL: Last One Laughing deed ik laatst een act waarin ik een gescheiden vrouw speelde, Annabelle van der Paal, die een lied opdraagt aan haar ex-man Barry van wie ze zich had losgemaakt. ‘Fuck you, Barry’, zingt ze. Laatst kreeg ik een berichtje van een moeder: haar dochter had een openhartoperatie moeten ondergaan, en voordat ze op de OK in slaap werd gebracht hadden ze dat nummer heel hard gedraaid. Ik was blij voor dat meisje dat het mocht van haar moeder, en ik dacht ook: hopelijk is dit voor alle Barry’s in jouw leven die nog gaan komen.”

Je bent bijna 50. Ben je iemand die mijlpalen groots viert? “Mijn verjaardag probeer ik altijd wel te vieren. Maar het is net als kerst: het overvalt me altijd, ineens is het er. Ik vind mijn verjaardag leuker dan ik het ooit heb gevonden, maar ik voel op die dag ook altijd melancholie. De ervaringen van vroeger komen weer even naar boven. Maar ik heb nu een gezin, een familie, lieve vrienden. Dat is heel veel. Kinderen zijn helend. Vroeger had ik niet gedacht dat ik in staat zou zijn om een gezin te hebben en me te verbinden. Als je zo’n start hebt gehad, denk je toch: o, die persoon gaat toch weer weg. Maar dat is niet zo. Ik geniet van kneuterige, dagelijkse dingen met mijn gezin: wandelen, lezen, de was doen. Gisteren zijn we nog naar een trampolinepark geweest.”

Smaakt het schrijven naar meer? “Ja, ik zou graag meer willen schrijven. Ik hou van taal, namen en hoe mensen praten. Ik ben een ontzettende voyeur. Mijn hele telefoon staat vol metzinnen, situaties, scènes en namen die ik bijvoorbeeld in de wachtkamer van een ziekenhuis tegenkom. Ik lees ook graag. Werk van de Ierse schrijver Claire Keegan bijvoorbeeld, die ik ooit getipt kreeg door Kim van Kooten. Haar boekjes zijn dun, ze gebruikt alleen de woorden die nodig zijn. Dat bewonder ik. Maar ik heb nog zo veel plannen. Ik wil heel veel dingen creëren, in goede gezondheid en vrede doorleven en het fijn hebben met mijn familie. Iets van het leven maken.”

“De podcast met Chantal voelt niet als werk. Al babbelend komen we ergens uit”

DIT IS TINA

Tina de Bruin (1975) was pas twee jaar afgestudeerd aan de Amsterdamse Kleinkunstacademie toen ze de Persoonlijkheidsprijs op het Camerettenfestival won. Sindsdien speelde ze de meest uiteenlopende rollen, onder meer in de musical Hij gelooft in mij en in series als Het klokhuis, Vlogmania, LOL: Last One Laughing, Welkom in… en Toren C. Daarnaast kruipt ze graag achter de podcastmicrofoon. In Darmstad FM voelt ze bekende Nederlanders aan de tand over schaamte en woede, en met vriendin Chantal Janzen bespreekt ze het leven in Chantal & Tina. Haar typetjes op Instagram zijn ook populair. Zeven brieven (€ 22,99, uitgeverij Thomas Rap) is haar debuutroman. Tina woont in Amsterdam met acteur Vincent Croiset. Ze is moeder van Teddy (8) en heeft drie bonuszoons.

STYLING: KELLY HUIJSMAN. HAAR EN MAKE-UP: MARIE-SOPHIE STEENAERT. M.M.V.: BEACHCLUB BLOOMINGDALE. KLEDING: IBANA (BORDEAUX JAS), & OTHER STORIES (BLOES), H&M (JEANS), NEXT VIA ZALANDO (LAARSJES), PARISIENNE AMSTERDAM (SIERADEN), TOPANGA CLUB (JAS MET KOEIENPRINT) ■