Soms heb je niet in de gaten wat een klein gebaar voor verschil kan maken
Bij Jeannette Saatrube Vernooij schuiven elk jaar een aantal onbekenden aan. Met haar initiatief EngelenTafel inspireert ze anderen om ook een extra bord op de kersttafel te zetten, of om juist ergens aan te sluiten.
Jeannette (53): ‘Steeds vaker dacht ik na kerstdiners met familie en vrienden: was dit het nou? Begrijp me niet verkeerd, het was gezellig, maar het waren niet per se bijzondere avonden. Met bekenden verval je nou eenmaal snel in dezelfde patronen en verhalen. En daarbij: draait kerst niet om iets goeds doen voor een ander? Ik dacht na over wat dat in mijn geval zou kunnen betekenen. Eerst heel moeilijk, tot ik besefte dat het heel makkelijk kan zijn: mensen bij ons thuis uitnodigen, die anders alleen zijn.
Dertien jaar geleden stelden mijn man en ik voor het eerst onze kersttafel open. We gingen langs allerlei plekken om mensen uit te nodigen, van vrijwilligersorganisaties tot stichtingen voor ouderen. Uiteindelijk schoven er acht mensen van begin twintig tot eind tachtig aan, die ons en elkaar niet kenden. Het werd zo’n bijzondere avond, waarop onbekenden hun levensverhaal met elkaar deelden. Als ik terugdenk aan die openheid krijg ik nog een warm gevoel.
Sindsdien zijn we het blijven doen. We koken meestal iets eenvoudigs, omdat we nog geen idee hebben wie we aan tafel treffen, en dekken de tafel zo gezellig mogelijk. Daarna komen de gasten. Aan het begin is iedereen een beetje gespannen, maar het makkelijke aan elkaar helemaal niet kennen is dat je álles nog kunt vragen. Vervolgens gaan we eten, wat altijd een goed smeermiddel voor contact is, maar meestal ontstaan hier al open en geïnteresseerde gesprekken. Ik vergeet nooit meer dat een vrouw aan het woord was, stopte en zei: ‘Wow, jullie stellen mij vragen en luisteren écht naar het antwoord. Dat maak ik nooit mee.’ Een andere reactie die me is bijgebleven, is: ‘Ik heb weer een beetje hoop voor de toekomst.’ Soms heb je niet in de gaten wat een klein gebaar voor verschil kan maken. De diners hebben me geleerd dat niets is wat het lijkt en dat er op veel plekken leed is, maar dat praten en oprechte aandacht áltijd helpt.
Iedereen is welkom, de enige regels die we hebben is dat er ieder jaar andere mensen aanschuiven en dat mensen alleen komen. We hebben weleens een stel aan tafel gehad, maar dat verandert toch de dynamiek. Als iedereen alleen komt, voelen mensen sneller dat ze in hetzelfde schuitje zitten. Als lotgenoten, bijna. Het is grappig hoe direct mensen naar elkaar kunnen zijn. ‘Goh, ik heb je net horen zeggen dat je kinderen hebt, waarom ben je daar niet met kerst?’ Of: ‘Waarom heb je dan geen contact met je zoon?’ Doordat je elkaar niet kent en misschien nooit meer zult zien, laten mensen los wat normaal is en komen ze sneller tot de kern. Er zijn al vriendschappen door ontstaan. We grappen weleens dat we nog wachten op de eerste baby.
Nadat we met de diners begonnen, merkten we dat sommige mensen om ons heen iets soortgelijks wilden doen, maar niet wisten hoe. Van daaruit heb ik EngelenTafel opgericht, een organisatie waarmee we mensen die een extra bord wilden neerzetten koppelden aan mensen die ergens wilden aanschuiven. Het werd zoveel werk dat het koppelen inmiddels via Eet Mee gaat, en we met EngelenTafel vooral de missie verspreiden. Die is: delen is écht vermenigvuldigen. Als je je huis en hart openstelt voor een ander, zul je merken hoe makkelijk en dankbaar dat is.’
Naarmate je ouder wordt en single bent, word je al snel zielig gevonden
Al zolang ze zich kan herinneren, staat Simone Rademakers op de latten met kerst. Tegenwoordig doet ze dat als reisleider van een groep singles.
Simone (38): ‘De keren dat ik met kerst in Nederland was, zijn op een hand te tellen en kwamen voornamelijk door corona. Als kind ging ik altijd met mijn ouders mee op wintersport. We hebben een hechte familie en houden allemaal van lekker eten, maar van mijn ouders hoefde dat nooit per se met kerst. Hetzelfde geldt voor verjaar-, moeder- of vaderdagen: die vieren we gerust een maand later. We houden er niet van als iets verplicht aanvoelt en doen liever ons eigen ding. Skiën, dus. Vanaf mijn twintigste zette ik de traditie voort als ski- en snowboardleraar. Ik vierde kerst in de sneeuw of in de après-ski met leraren die ook elk jaar terugkwamen. Het was een fantastische tijd. De rest van het jaar werk ik in het hoger onderwijs, dus het was heel praktisch: ik hield me aan de schoolvakanties, kon wintersporten én verdiende geld.
Aan dat skilerarenleven zit alleen wel een houdbaarheidsdatum. Toen ik tegen de dertig liep en steeds meer achttienjarigen tegenkwam, voelde ik: mijn tijd is geweest. Niet lang daarna kwam VillaVibes op mijn pad, een organisatie die singlereizen organiseert. Zij zochten een reisleider voor de wintersportreizen met kerst. De match was perfect.
Reisleider zijn houdt in dat ik zorg dat alles goed loopt en de sfeer er lekker in zit. Ik zet skiroutes uit, regel restaurants en après-skiplekken en zet ’s avonds eventueel nog rodelen, spelletjes of een pubquiz in. Ook kerst ziet er zo uit, alleen eindigen we meestal met een uitgebreid diner.
Ik ben vooral reisleider omdat ik het leuk vind. Ik krijg mijn dosis sneeuw, ik ontmoet nieuwe mensen en het is een lekker makkelijke invulling van de kerstdagen. Naarmate je ouder wordt en single bent, wordt kerst confronterender. Je zit tussen veel stellen en gezinnen en wordt al snel zielig gevonden. Iedereen kent de typische vraag tijdens familiediners: ‘Hoe kan het nou dat jij nog vrijgezel bent?’ Veel singles, waaronder ik, zitten daar niet zo op te wachten. Ontvluchten is een groot woord, maar als ik op reis ben, al helemaal op singlereis, heb ik minder het gevoel dat ik me moet verantwoorden.
Wat ik zo mooi vind aan deze reis, is dat-ie verbindt. Waar een partner hebben normaliter de standaard is, is het aan dit kerstdiner de standaard om vrijgezel te zijn. Mensen stellen zich daardoor kwetsbaarder op en hebben sneller diepgaande gesprekken. Ik ben nu zwanger in mijn eentje, en ook daar praat ik makkelijker over met iemand die ook in de dertig en alleenstaand is, dan met een stel bij wie het allemaal vanzelf lijkt te gaan en dat mijn situatie misschien minder herkent. Al zijn de gesprekken tijdens de reis niet altijd diepgaand hoor, er wordt vooral veel gelachen.
Aankomende kerst ben ik hoogzwanger en ga ik dus voor het eerst sinds tijden niet weg. Van de jaren hierna weet ik nog niet precies hoe ze eruit zullen zien, want met een kleine is skiën iets lastiger. Maar goed, misschien willen mijn ouders wel oppassen en sta ik gewoon weer op de latten. Het reizen zit in ieder geval in me, en in onze familie, dus ik bedenk vast wat.’
Eenzaamheid is veel wijder verspreid dan je denkt
Koike Hess richtte in 2015 het initiatief Iedereen Kerst op en sinds dien organiseert hij gratis diners voor iedereen die met kerst behoefte heeft aan samenzijn. Dit jaar verwacht hij vijfhonderd mensen.
Koike (37): ‘Een warm buurtfeest waar iedereen welkom is, daar zou je Iedereen Kerst mee kunnen vergelijken. Het idee ontstond tien jaar geleden, toen Nederland op een piek zat qua vluchtelingenstroom. Om me heen hoorde ik mensen klagen: ‘Zij krijgen alles, en wij krijgen niks.’ Wie zijn zij, dacht ik, en wat krijgen ze precies? Het is niet alsof de Kerstman van alles uitdeelt. Bovendien zijn de mensen die klagen vaak de mensen die zelf nooit iets weggeven. Als een vorm van protest begon ik Iedereen Kerst. Ik wilde laten zien dat je, in plaats van te zeuren, je ook kan inzetten voor anderen. Kerst leek me een goed moment. Zelf heb ik een fijne thuisbasis gehad, maar dat geldt niet voor iedereen. Met kerst is dat extra voelbaar.
Het begon met een gratis diner voor dak- en thuislozen, omdat zij me een afgekaderde groep leken die er in ieder geval baat bij zou hebben. Met een vriend regelde ik een restaurant dat toch dicht was op eerste kerstdag, en vrijwilligers om te koken en te bedienen. Eén beeld kan ik me nog goed herinneren van die eerste avond: een dakloos stel, dat romantisch aan tafel zat en opvallend lang over hun driegangendiner deed, door tussendoor steeds te roken. Ik zag hoe verliefd ze waren, op elkaar en op de avond, en voor even nergens anders over nadachten. Dat wij hen een ervaring konden geven die ze anders niet hadden gehad, een stukje menselijkheid, raakte me. Toen wist ik: ik blijf dit zo lang mogelijk doen. Inmiddels zijn er vier restaurants en een heleboel vrijwilligers aangehaakt en verzorgen we diners voor honderden mensen. De doelgroep is verbreed tot iedereen die kerst met een ander wil vieren, omdat ik over de jaren heb gemerkt: eenzaamheid is veel wijder verspreid dan je denkt. De sfeer is altijd goed. Als je er gezamenlijk alle tijd en liefde in stopt die je hebt, dan voelen mensen dat. Het gaat niet om ‘kijk ons eens goed zijn’ en ‘kijk hen eens zielig zijn’, het gaat erom dat we een gezellige avond hebben. De gasten én de vrijwilligers.
Iedereen Kerst heeft niet alleen tot mooie reacties geleid, zoals mensen die me een knuffel geven op straat of vertellen dat het contact ze moed geeft, maar ook tot bijzondere banden. Met Robbert bijvoorbeeld, een vrijwilliger van het eerste uur. Hij was destijds dakloos, zag ons een evenement opzetten en zei: ‘Jullie hebben geen idee wat jullie aan het doen zijn.’ Hij sloot zich bij ons aan en hielp ons mensen benaderen. Sindsdien is hij er altijd bij geweest en een goede vriend van me geworden. Op het eerste gezicht hebben we niets met elkaar gemeen: hij was een oudere, witte man, ik ben twintig jaar jonger en donker. In de sportschool zouden we nog niet met elkaar in contact komen, maar door Iedereen Kerst werden we vrienden. Tweeënhalf jaar geleden is hij helaas overleden. Ik was erbij toen ze hem in lieten slapen. Iedereen Kerst heeft me geleerd: als je openstaat voor elkaar en een paar lagen afpelt, kan er zo’n mooie band ontstaan. Zelfs als je niets gemeen lijkt te hebben. Dat besef maakt de wereld minder eng.’
Tijdens de retreat besefte ik dat ik vasthield aan dingen die niet goed voelden
Vorig jaar belandde Corry Staal in de Spaanse bergen met kerst, op een holistische retreat. Dit jaar zou ze zomaar hetzelfde kunnen doen.
Corry (45): ‘‘Je moet er zelfs iets moois van maken,’ zeg ik altijd tegen mijn kinderen. Toen ik vorig jaar niet lekker in mijn vel zat, besloot ik dan ook: ik ga wat tijd voor mezelf nemen deze kerst. Mijn kinderen wilden graag mee met hun vader, mijn ex-man, naar een tante waar ze gek op zijn, die ver weg woont en die ze weinig zien. Zij zouden dus sowieso een fijne kerst hebben. Een aantal andere relaties, waaronder mijn nieuwe liefdesrelatie, liepen niet lekker en ik wist niet goed wat ik ermee moest. Ik kan met een rotgevoel aan de kersttafel gaan zitten, dacht ik, óf ik kan de confrontatie met mezelf aangaan en proberen uit te vogelen wat ik wil. Misschien een retreat, kwam in me op. Ik hou me vaker bezig met zelfontwikkeling, maar dit had ik nog nooit gedaan. Tijdens een rondje googelen kwam ik de kleinschalige retreat Mooi Heel tegen, van een Nederlands stel dat naar Spanje was verhuisd. Perfect, dacht ik. Zo kon ik naar de zon, maar wel mijn eigen taal spreken. Als je het over persoonlijke onderwerpen gaat hebben, is dat toch prettiger.
Drie dagen van tevoren hakte ik de knoop door: ik ga. De retreat was net geopend, en daardoor extra kleinschalig. Er was maar één andere man, waardoor ik echt op mezelf kon focussen. De omgeving was prachtig, de temperatuur rond de twintig graden en iedereen ontzettend aardig. Ik vond het er heerlijk. We begonnen elke dag met yoga en deden meditaties, ademsessies en familie-opstellingen. Met Johan, de organisator en coach van de retreat, had ik veel een-op-eengesprekken. Alles stond in het teken van reflecteren: wat gebeurt er nu in je leven, waarom gebeurt het en wat is je eigen aandeel erin? Met kerst zelf maakten we een wandeling naar een bergplateau met geweldig uitzicht, waar we een lang gesprek hadden over liefhebben, wanneer dat ten koste van jezelf gaat en wanneer je moet loslaten. ’s Avonds kookte Johans vrouw een geweldig diner met streekproducten en aten we met z’n vieren.
Tijdens de retreat kwam ik erachter dat ik vasthield aan dingen die niet meer goed voelden. Omdat die ooit wel goed zaten, wilde ik voor relaties blijven knokken, maar in gesprek met Johan besefte ik dat ik daarmee aan mezelf voorbijging. Loslaten is dan ook oké. Dat was een ingewikkeld en confronterend besef, maar tegelijkertijd voelde ik me trots. Trots dat ik een moment nam om stil te staan, in mijn uppie op pad ging en met mijn problemen aan de slag ging. Het was het begin van me weer beter voelen.
Ik kan het iedereen aanraden om, juist met kerst, op retreat te gaan. Kerst is een periode waarin je van nature al reflecteert, op het afgelopen jaar, jezelf of je familierelaties, en dat zorgt voor extra diepgang. Ook als je niet alleen wil zijn is het een aanrader, want er zijn altijd mensen bij wie je je verhaal kwijt kunt. Er ligt vaak al een programma klaar, dus daar hoef je ook niet over na te denken. Ik heb het echt heerlijk gehad. Ik weet nog niet hoe het dit jaar loopt, maar het zou zomaar kunnen dat ik weer een retreat boek. Of eigenlijk moet ik het zo zeggen: dat ik mezelf weer een retreat gun.’
Op mijn ideale kerstdag ontbijt ik met pannenkoeken, ga ik weer in bed liggen en kijk ik een film
Toen Lisette van der Does scheidde, had dat één voordeel: nu kon ze kerst voortaan alleen vieren. In bed, met films en snacks.
Lisette (41): ‘Het is een gimmick geworden dat ik niets met kerst heb. Vrienden noemen me The Grinch en geven me Grinch-wanten of een Grinch-muts, die ik overigens ook draag. Maar het is meer het opgeprikte gedoe eromheen waar ik moeite mee heb. Iedereen is maanden van tevoren al bezig met wanneer ze wie zien en hoe ze het perfecte diner in elkaar flansen. Van de druk en de verplichtingen die dat met zich meebrengt, krijg ik kriebels. Vervolgens is het ‘kijk ons het eens gezellig hebben’, terwijl veel kerstdiners gewoon in schreeuwende ruzie, omgevallen kaarsen en huilende kinderen eindigen. Mensen die het niet vieren of niemand hebben om het mee te vieren, lijken er niet te mogen zijn. Terwijl, een kerst alleen? Ik vind het heerlijk.
Als kind vierden we kerst door met het hele gezin bij mijn oma te fonduen, wat ik fantastisch vond en waar ik naartoe leefde. Er zit dus geen onverwerkt jeugdtrauma onder. Wat wel hielp: het bleef bij ons gezin en oma. We hoefden niet ook nog naar allerlei andere plekken. Naarmate ik mijn eigen leven ging leiden en relaties kreeg, kwamen er meer verplichtingen bij. Ik heb een tijd in de zorg gewerkt en vroeg om het te vermijden destijds juist diensten aan met kerst. Ook ging ik regelmatig op reis. Mijn leukste kerst was op een zeilboot bij The Great Barrier Reef. Ik hoefde de hele dag niets anders dan snorkelen en kreeg ’s avonds een bord spaghetti. Maar toen ik eenmaal een man en kinderen had, ontkwam ik er niet meer aan. Op vakantie gaan werd lastiger en duurder. In plaats daarvan gingen we op familiebezoek, maar door scheidingen en uitbreidingen werden dat steeds meer bezoeken en reden we van hot naar her. Niets ten nadele van mijn (schoon)ouders, maar met dat militaire schema had ik moeite. Toen mijn ex en ik vier jaar geleden scheidden, dacht ik: ik ga het anders doen. Al die jaren was ik het liefst in bed blijven liggen, dat ga ik nu doen ook. Mijn kinderen gingen mee naar de familie van mijn ex, die maakt er altijd iets gezelligs van, en waren op oudejaarsavond bij mij. Tegen mijn ouders zei ik dat ik niet zou komen. Sindsdien doen we het elk jaar zo. Op mijn ideale kerstdag slaap ik uit. Daarna maak ik pannenkoeken met fruit, ga ik weer in bed liggen en kijk ik een film. Soms loop ik ’s middags een rondje, zodat ik nog even buiten ben geweest. Meestal is dat naar de Albert Heijn, die heerlijk rustig is en waar extra veel in de bonus is. Ik haal snacks voor in de airfryer en een fles prosecco. Meer niet, want als je niet zoveel uitvoert, heb je ook niet zoveel honger. Thuis zet ik een tweede film aan.
Als ik mensen vertel dat ik alleen ben met kerst, zijn ze of stiekem jaloers, of ze vinden me zielig en nodigen me uit. Dat sla ik af. Er zijn natuurlijk mensen eenzaam met kerst, maar bij mij is dat absoluut niet het geval. Mocht ik weer een nieuwe relatie krijgen, dan moet diegene dan ook van goeden huize komen om mij weer aan het kerstdiner te krijgen. Ik ben trouwens ook een keer op date geweest met kerst, met iemand die er ook niet van hield. Het is uiteindelijk niets geworden, maar het schepte wel een band.’
BLOUSE EN ROK ESSENTIEL ANTWERP, LAARZEN BOBBIES, OORBELLEN JET BREUKELEN/. JURK SHOEBY, PANTY CALZE PANTYS, SCHOENEN NUBIKK, OORBELLEN ASTRID & MIYU/. TOP SHOEBY, BROEK LA DRESS, SCHOENEN STEVE MADDEN/. BLOUSE NORAH, BROEK LA DRESS, SCHOENEN STEVE MADDEN, ARMBAND VINTAGE, STYLING LOTUS COERSE, HAAR EN MAKE-UP MILA MARTINS, PRODUCTIE MEGAN GEUBBELMANS, MET DANK AAN EE AGENCY ■